Pasifik’te Güçlenen El Niño Gıda Fiyatlarını Yükselterek Küresel Ekonomide Kazananlar ve Kaybedenler Yarattı

Pasifik Okyanusu’nda güçlenen El Niño iklim sistemi, küresel ekonomide gıda fiyatlarını yükselterek piyasalarda belirgin kazananlar ve kaybedenler oluşturdu. Dünya Meteoroloji Örgütü, bu olgunun yıl sonuna doğru zirve yapacağını ve Şubat ayına kadar neredeyse %100 ihtimalle sürmeye devam edeceğini öngörüyor. Piyasalar ise El Niño’nun yalnızca Pasifik’te kalmadığını, tropikal bölgelerde doğuya doğru yayılan sıcak suların ticari rüzgarları zayıflatarak ısı ve nem birikimini değiştirerek yağış, kuraklık, sıcaklık ve fırtınaları farklı bölgelere yönlendirdiğini biliyor.

Bu durum, zaten iklim değişikliği, savaşlar ve siyasi karışıklıkla mücadele eden küresel ekonomi için çoğu zaman ek bir baş ağrısı anlamına geliyor. Ancak her yerde değil ve herkes için değil. Piyasalar bu değişimi zaten yansıtıyor: Geç Haziran’dan bu yana mısır fiyatları yaklaşık üçte bir yükseldi, geç Temmuz’dan bu yana şeker ise neredeyse dörtte bir arttı. Karadeniz‘deki savaşla ilgili bozulmalar da mısır fiyatlarını daha da yukarı taşıyor, ancak tüccarlar El Niño’nun üretimi daha da azaltıp azaltmayacağını izliyor.

Yağmur Primi Geldi

En kritik baskı noktası Hindistan. Haziran ayında yağış normalin %35 altında kaldı ve Ağustos’ta da zayıf seyretti; bu durum pamuk, soya fasulyesi, mısır ve pirinci önemli büyüme aşamalarında savunmasız bıraktı. Ek olarak, bir başka kurak ay da gelecek sezonun kış buğdayı, kanola ve nohut gibi ürünleri için toprağa yeterli nem bırakamayabilir. Bu sorun yalnızca tarlalarda sona ermiyor: Peru, aşırı ısınan suların balıkları daha derine itmesiyle balıkçılık sezonunu erken bitirdi ve bu, küresel balık yağı ve yem tedarikinin önemli bir kaynağını sıkıştırdı. Diğer türler de yer değiştiriyor ve bazı Peru pazarlarında kılıç balığı ve corvina fiyatlarının ikiye katlandığı bildiriliyor.

Bu durum, zaten pahalı bir yılın içinde gerçekleşiyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’ne göre küresel gıda fiyatları Ağustos ayında 2022’den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Buğday fiyatları üç yıllık zirveye, şeker ise bir yıldan uzun süredir görülmeyen en yüksek seviyeye çıktı.

Quartz

Bu yükseliş, buğday fiyatlarının üç yıllık en yüksek seviyesine ulaşması ve şekerin bir yıldan uzun süredir görülmeyen zirvesine çıkmasıyla birleşince, tüketiciler için maliyet baskısının arttığını gösteriyor.

Bazı Piyasalar Bir Ferahlık Buluyor

Bu desenin başka yerlerde tam tersi etki yaratabileceği, Arjantin’in en net faydalanıcılarından biri olabileceği yönünde bir beklenti var. El Niño, dünyanın en büyük soya fasulyesi, mısır ve buğday ihracatçılarından birinde daha nemli koşulları destekliyor ve bu durum 2026-27 büyüme sezonuna yardımcı olması bekleniyor. Yoğun 2015-16 El Niño döneminde Arjantin, rekorun ikinci en büyük soya fasulyesi hasadını elde etti ve mısır verimi önceki on yılın ortalamasının %7 üzerinde gerçekleşti.

Daha fazla yağmur, Güney Amerika’daki bazı enerji piyasalarına da fayda sağlayabilir. Güney Brezilya ve doğu Arjantin’de daha nemli koşullar bekleniyor ve bu durum hidroelektrik üretimini artırabilir. Güney Brezilya’nın hidrolojik havzaları, El Niño’nun getirmesi beklenen daha nemli koşulların öncesinde, normalin iki buçuk katından fazla Temmuz yağışını aldı ve baraj seviyelerini yükseltti.

Kuzey Amerika sigortacıları da bazı rahatlama bulabilir. El Niño, Atlantik üzerinde rüzgar sürtünmesini artırarak tropikal siklonların oluşmasını ve güçlenmesini zorlaştırabilir. ABD tahmincileri, alt ortalama bir Atlantik sezonu bekliyor ve bu durum Amerikan kıyıları boyunca daha hafif bir felaket tazminatı yılı anlamına gelebilir.

Fayda Gerçek, Ama Eşit Dağılmıyor

Yukarı yönlü etki gerçek, ancak eşit dağılmıyor. Tarihsel olarak bu kazançlar, daha geniş ekonomik zararı telafi edecek kadar yeterli olmamıştı. 2023’te Science dergisinde yayımlanan bir çalışma, büyük El Niño olaylarının ekonomik zararının hava durumu deseninin sona ermesinin ardından kaybolmak yerine yıllarca sürdüğünü ortaya koydu. Araştırmacılar, 1997-98 olayından sonraki beş yıl içinde 5,7 trilyon dolarlık küresel kayıplar tahmin etti; buna karşılık o dönemin tahminleri doğrudan zararı yaklaşık 36 milyar dolar olarak gösteriyordu. Bu, 5,7 trilyon doların günümüz kuruyla yaklaşık 278 trilyon liraya denk geldiği bir rakam.

Aynı araştırmacıların ayrı bir tahmini, bu mevcut El Niño’nun potansiyel maliyetini beş yıl içinde yaklaşık 10 trilyon dolar olarak öngörüyor. Bu, bir konsensus tahmini değil ve bu kadar aşırı bir olayı modellemek özellikle zor. Bu maliyetin daha yüksek olmasının bir nedeni de, küresel ekonominin kendisinin artık çok daha büyük olması ve El Niño’nun yoluna daha fazla ekonomik aktivite ve altyapı koyması.

Her zaman olduğu gibi kazananlar olacak. Ancak ekonominin büyük bir kısmı için El Niño, maliyetleri azaltmaktan çok artırmaya daha yatkın.