Smithsonian’un Sekreteri Lonnie Bunch, Emekliliği Öncesi Kariyerine ve Tarihin Korunmasına Dönüyor

ABD’nin başkenti Washington’da faaliyet gösteren Smithsonian Kurumu’nun sekreteri Lonnie G. Bunch III, emekliliğine bir gün kala, kurumun tarihî mirası koruma ve halka sunma konusundaki rolünü Air & Space Quarterly dergisinin baş editörü Diane Tedeschi ile yaptığı röportajda paylaştı. 1846’da kurulan ve dünyanın en büyük müze, eğitim ve araştırma merkezlerinden biri olan Smithsonian’ın tümünü yöneten sekreterlik görevinde bulunan Bunch, kariyerinin zirvesi sayılan bu rolde 2019’dan bu yana yer alıyor.

Bunch, emekliliğine girmeden önce, müze nesneleri üzerinden tarih anlatımının nasıl daha erişilebilir hale getirilebileceğini vurguladı. Kurumun sekreterlik koltuğuna 2019’da getirilmesinden önce, Smithsonian’ın Ulusal Afrikalı Amerikalı Tarih ve Kültür Müzesi’nin kurucusu ve ilk müdürü olarak görev yapmıştı. Bu deneyimini 2019 yılında yayımladığı “A Fool’s Errand” adlı kitabında, yeni bir müze için hem eserlerin bulunması hem de finansman sağlanması sürecinin uzun ve bazen zorlu olduğunu anlatmıştı.

Kariyerinin Başlangıcı: Bir Tipi Bilmeyen Genç Adam

Bunch’ın Smithsonian’daki meslek hayatı, henüz Amerikan Üniversitesi’nde doktora eğitimine son verirken, cüzdanının da neredeyse boş olduğu bir dönemde başladı. Akademik bir işe bir adım kala, bir tanıdığının eşinin Smithsonian’da çalıştığını öğrenen Bunch, oraya başvurmak için bir buluşmaya gitti. Kendisini karşılarken eski bir ordu subayı ceketinin üzerinde, büyük bir saç örgüsüyle giden genç adam, iş bulamayacağını bildiği için bu buluşmaya gitmişti.

Onu karşılayan kişi, bilimin başkanı David Challinor’du ve Challinor, “Sizinle Sekreteri tanıştırayım” dedi. Bunch, o kadar az şey bildiğini hatırlayarak, “Ben tipi bilmiyorum” diye cevap verdi ve bu sözcüklerle Sekreterlik’e alınamaya çalışıldığına dair bir yanılgıya kapılmıştı. Sohbetin ardından Sekreter nihayet “Belki sizi işe alabiliriz” dediğinde, Bunch kabul etti ve “History and Technology” bölümünde çalışabileceğini söyledi. Ancak Sekreter, “Hayır, Air and Space Müzesi’nde bir işimiz var” diye cevap verdi.

Bunch, “Sayın, ben 19. yüzyıl tarihçisiyim, havacılıkla hiçbir ilgim yok” diye itiraz etti. Sekreter ise, “Genç adam, şu anda ne kadar kazanıyorsun?” diye sordu. Bunch miktarı söylediğinde, Sekreter “Air and Space’da o kadarın beş katını kazanacaksın” diye yanıtladı. Bunch da hızla, “Evet, ben artık bir havacılık ve uzay adamıyım” cevabını verdi.

İki yıl boyunca Air and Space’da geçirdiğim zaman, profesyonel hayatımda yaşadığım en dönüştürücü deneyimdi. Neredeyse aldığım her iş, o iki yıla dayanıyordu.

Lonnie G. Bunch III

Bunch, yeni görevinin üç çeyreğini müzenin eğitim bölümünde, bir çeyreğini ise havacılık bölümünde tarih yazarak geçirdi. Smithsonian’a 1977’de giren ve 1979 yazında Massachusetts Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olmaya giden Bunch, müzenin 1 Temmuz 1976’da açılmasından bir yıl sonra işe alınmıştı. Onu işe alan kişi, Apollo 11 astronotu Michael Collins idi.

Tarih Halka Açık Olmalı

Bunch, iki yıllık görev süresinde, havacılık ve uzay tarihini herkes için erişilebilir kılma konusundaki taahhüdü derinden etkilediğini söyledi. Sorumluluklarından biri, insanlara işaret dilleri öğretmekti. Okullarla ve eğitimcilerle nasıl çalışılacağını da bu dönemde öğrendi. Yanında çalıştığı en yetenekli insanlardan ders aldığına dikkat çeken Bunch, bu alanda tarih yazmayı, geniş bir kitleye hitap edecek şekilde, ilgi çekici ve ulaşılabilir biçimde öğrenmişti.

Bunch, üniversitede öğretim görevlisi olma hedefinin hâlâ geçerli olduğunu, ancak Smithsonian’da çalışmak ulusal bir sınıfa sahip olma ve dönüştürücü bir etki yaratabilme imkânı sunduğunu vurguladı. Tarih nesneler üzerinden incelenmesini ve müze eserlerinin ardındaki insan hikâyelerine halkı heyecanlandırmayı öğrenmesini, üniversitede öğretmenliğe geçmesine rağmen Air and Space’taki görevinin kendisini o kadar bağımlı kıldığını belirtti.

Bunch, neredeyse aldığı her işin Air and Space’taki iki yılından kaynaklandığını, orada tanıştığı eşinin George Washington Üniversitesi’nden stajyer olduğunu anlattı. Kendisini, müze eserleri üzerinden tarihe bakma ve bu eserlerin ardındaki insan hikâyelerini halka sunma yeteneğine o kadar aşık olmuştu ki, üniversitede öğretmenliğe geçse de asıl etki orada başlamıştı.

Wright Kardeşler ve İmkânsızın Gerçekleşmesi

Bunch, koleksiyondaki en temel eser olarak Wright Flyer’ı işaret etti ve yeni açılan “The Wright Brothers & The Invention of the Aerial Age” adlı serginin Wright kardeşleri konusunu nasıl daha erişilebilir kıldığını anlattı. Bu sergi, Wright kardeşlerin karşılaştıkları toplumsal ve mühendislik zorluklarını, uçan, kontrollü ve havadan ağır uçuculuk için gereken zihinsel yaratıcılığı nasıl ortaya koyduğunu anlamayı sağlıyordu.

Bunch, pandemi döneminde Kuzey Karolina’nın Outer Banks bölgesinde bir ev satın aldığını, ziyaretçilerini her zaman Wilbur ve Orville’in 17 Aralık 1903’te tarih yazmadan önce methodik biçimde test ettikleri balonlarını ve kanatlı uçaklarını denediği sahillerdeki kum tepelerine götürdüğünü söyledi. Bu tarihi anın gerçekleştiği yerde yürümek, onun Wright kardeşlerine duyduğu büyük hayranlığı daha da pekiştiriyordu.

Amerika her zaman imkânların yeri olmuştur. Özgürlük toprağında, herhangi bir birey dünyayı değiştirme potansiyeline sahiptir. Amerika’nın en büyük güçlerinden biri, farklı insanların birbirleriyle karşılaşması ve birbirinden öğrenmesidir.

Lonnie G. Bunch III

Bunch, uçak icatından on yıl sonra Henry Ford’un teknolojinin kendisini daha iyi bir iş insanı yapacağını fark ettiğini anlattı. 1913’te otomotiv endüstrisine hareketli montaj hattını getiren Ford, üretimini artırdı ve Model T’yi ulaşılabilir kıldı. Diğer otomobil üreticileri Ford’u taklit ettiğinde, binlerce Afrikalı Amerikalı Güney’deki yoksulluktan kaçıp Detroit’teki devasa fabrikalarda çalışmak üzere göç etmişti. Araç sahipliği kişisel bağımsızlığın bir rozeti sayılıyordu ve Ford’un hareketli montaj hattını uygulamaya koyması, iş yaratımını ve ulaşılabilir ulaşımı aşan büyük bir etki dalgalanması yaratmıştı.

Karanlık Tarih de Anlatılmalı

Bunch, Smithsonian’ın karanlık veya trajik tarihleri anlatma konusundaki rolü üzerine konuşurken, tam ve bütüncül bir tarihi anlatmak sorumluluk olduğuna inandığını söyledi. Japonya’da bir Smithsonian projesinde çalışırken, Japon meslektaşlarının “Lonnie, bu projeyi yönetiyorsun, endişeleniyoruz. Işık göstermek istiyoruz, sen karanlığı göstermek istiyorsun” dediğini aktardı.

Bunch, “Hayır, ikisini de göstermek istiyorum” diye cevap verdi. Zaferleri anlamadan trajedileri anlayamayacağını vurgulayan Bunch, Smithsonian’ın pek çok sergisinin insan ilerlemesinin çoğu zaman cesaret, yaratıcılık ve kayıplar üzerinden gerçekleştiğini gösterdiğini belirtti.

Amerika’nın en büyük gücü, Amerika’nın ne kadar bir yer olduğu kadar ne kadar bir idealle de olmasıdır. İnsanlar özgürlük, adalet, eşitlik ve hakkaniyet idealini somutlaştırmak için protestolara, oy kullanmaya ve hayatlarını feda ettiler.

Lonnie G. Bunch III

Bunch, Amerika’nın ne kadar bir idealle de bir yer olduğunu söyledi. İnsanların özgürlük, adalet, hakkaniyet ve eşitlik idealini somutlaştırmak için protestolara, oy kullanmaya ve hayatlarını feda ettiğini aktardı. Köleliğin kaldırılması, kadınların oy hakkı ya da sendikalı işçilik gibi konular, Amerikanların Bağımsızlık Bildirgesi’nin sözcüklerini gerçekleştirmenin yolları olduğunu vurguladı.

Apollo 11 ve Bir Ülkenin Birleşmesi

Bunch, Temmuz 1903’te Ay’a inişini değil, 1969’da Neil Armstrong ve Buzz Aldrin’in Ay’a inişini hatırlarken, tüm dünyanın Amerikan yaratıcılığını hayranlıkla izlediği, Amerikan yeniliğini kutladığı bir an olduğunu söyledi. Babasının bir bilim insanı olduğunu ve mühendisliğin kendisi için gerçekten önemli olduğunu anlatan Bunch, babasının nadiren bir şeyi izlemeleri gerektiğini söylediğini hatırladı.

Bunch, bu sefer babasının “Bir aile olarak bunu birlikte izlemeliyiz” dediğini aktardı. Ay modülünün Ay’a indiğinde babasının parlayan bir ifadeyle, gördükleri bir ulusun birleşmesinin sonucunun bir örneği olduğunu bildiği için çok mutlu olduğunu söyledi. Bunch, bu anı dün gibi hatırladığını, Ay’ın artık güneş sistemindeki bir cisim olmaktan çıkıp ulusal zaferin bir sembolü haline geldiğini belirtti.

Bunch, Michael Collins’in ilk işe alındığı sırada müzenin etrafında dolaştıklarını anlattı. 25 yaşındaki bu genç adamın, Collins’in Ay’a ulaşamadığı için dışlanmış hissettiğini sorup sormadığını hatırlayan Bunch, Collins’in “Kaç kişi bana kadar yaklaştı?” cevabını asla unutamadığını söyledi. Collins’in Apollo 11 komuta modülünün bugün müzenin koleksiyonunda olduğunu da ekledi.

Bunch, ABD’nin bu yıl 250. doğum gününü kutlarken, bir ulusun yapabileceği çok az şeyin olmadığına dair bir ders verdiğini söyledi. Kim olduğumuzun tamamlığını kullanıp yeteneklerimizin çeşitliliğine başvurursak, gerçekten dünyaya umut ışığı olan o parlayan şehri olabileceğimizi vurguladı.

Bunch, emekliliğine girmeden önce, Smithsonian’ın tarihî mirası koruma ve halka sunma konusundaki rolünü, kariyerinin en dönüştürücü dönemi olan Air and Space’taki iki yıllık görevi üzerinden yeniden değerlendirdi. Kendisini o kadar etkilemiş bu deneyim, onun tarih anlatımının yalnızca tarihçilerin elinde kalmaması gerektiğine dair inancını da şekillendirmişti.