Tuna Nehri’nden Kaya Kumu Çeken İşçiler, 2.200 Yıllık “Paslı Hazine” Buldu; Tek Bir Orduyu Silahlandıracak Kadarda Demir İçeriyor

Tuna Nehri yatağından kaya kumu ayıran bir inşaat ekibi, yaklaşık 2.200 yıl önce batan ve nehrin dibinde yüzyıllar boyunca saklanan demir çubuklardan oluşan bir hazineye tespit etti. Avusturya’nın üst kısmında yer alan bölgede kazı yapan arkeologlar, ortaya çıkan malzemenin Avrupa‘daki tek bir buluntu olarak en büyük demir çubuku yığını olduğunu açıkladı ve buluntuyu 21 Eylül tarihinde yayımlanan bir makaleyle kamuoyuna sundu.

Kazının ardından el emeğiyle yürütülen çalışmalar sonucunda 193 tam demir çubuk ile yüzlerce parça bulundu; bunlar birlikte en az 500 çubuka karşılık geliyor. Araştırmacılara göre tüm hazinenin ağırlığı yaklaşık 2.200 pound (yaklaşık 998 kilogram) kadardı.

Bulgunun Hikayesi: İşçilerin Dikkatini Çeken Paslı Nesneler

Olayın günümüzdeki öyküsü 2019 yılına dayanıyor. Tuna’nın sağ kıyısında, Deinham köyü yakınlarında kaya kumu kaz yapan işciler, ekskavatörlerinin birkaç paslanmış, her iki uçtan da sivri demir nesneyi çıkardığını fark etti. Ele geçen eşyanın önemli olabileceğini düşünen işçiler, Avusturya’nın Federal Anıtlar Kurumunu (Bundesdenkmalamt) uyardı.

Başlangıç bildirimin ardından arkeologlar Deinham’a yöneldi ve ekibin çıkardığı kum yığınlarını elinde tarayarak ek demir nesne bulma çabasına girdi. Sonuçta 193 tam çubuk ile yüzlerce parça ortaya çıktı; bunlar birlikte en az 500 çubuka eşitliyor.

Tarih öncesi demir çubuklarının Avrupa’daki kitle buluntusunun hurdacılara gitmemesi, kısa süren bir mucize kadar olağanüstür.

Peter Trebsche, çalışmanın baş yazarı ve Innsbruck Üniversitesi Arkeoloji Öğretim Üyesi

Çubukların Biçimi ve Boyutları

Çubuklar “bir söğüt yaprağına benzer biçimde” şekillenmiş; uçlardan biri sivri, diğeri düz. Tam çubukların boyu ortalamaya yakın olarak bir feetten (yaklaşık 30 cm) biraz kısa ve her biri yaklaşık 2 kilogram ağırlığında. Araştırmacıların hesabına göre tüm hazine en az 998 kilogram demir içeriyor.

Trebsche, buluntunun incelenmesindeki zorlukları şöyle aktardı: “Başlıca zorluk, demir çubuklarının çoğunun hala kum ve kumla kaplı olmasıydı; bunları temizleyemedik. Neyse ki tüm çubukların yaklaşık üçte biri, kaya kumu tesisindeki kırıcı tarafından zaten ‘temizlenmişti’.”

Ticari Bir Yük müydü?

Arkeologlar demir çubuklarının hazır ürünler değil, muhtemelen daha sonra başka eşyalara dönüştürülecek, kabaca işlenmiş yarı mamul nesneler olduğunu düşünüyor. 998 kilogramlık hesaplarına göre araştırmacılar, bu demirin yaklaşık 500 kılıç veya en fazla 8.000 demir çivi yapmaya yeteceğini belirtiyor.

“Üretim sırasındaki kayıpları da hesaba katsak, Deinham’dan gelen demir; silâhlanmış büyük bir savaşçı grubunu silahlandırmaya yeterli olurdu,” Trebsche açıklamada belirtti.

Batma Nedeni ve Ticaret Ağı

Hazine MÖ üçüncü veya ikinci yüzyıla, geç Demir Çağı dönemine tarihleniyor; ancak araştırmacılar bundan sonrası hakkında pek bir şey bilmiyor. İnşaat ekibinin ekskavatörü buluntunun orijinal bağlamını yok etti ve nesnelerin Tuna’ya nasıl düştüğüne dair olası ipuçlarını silip süpürdü.

Demir çubuklarının bulunduğu bölgede bir tekne kalıntısı görülmiyor. Ancak hazinenin boyutu ve konumu göz önüne alındığında araştırmacılar, makalelerinde demir çubuklarının nehir üzerinden taşındığı ve bir gemi batmasında kaybedildiği “yüksek olasılıkla” şeklinde ifade ediyor.

Bu dönemde malların tekneyle taşınması yaygın bir uygulamaydı. Ancak araştırmacılar, tek bir ticari işlem için bu kadar büyük miktarde demirin olağan dışı olduğunu vurguluyor. Çubukları alması gereken taraf, karşılığında altın, gümüş, köle emeği, hayvan sürüleri, atlar, askeri hizmet veya çeyiz gibi çok değerli bir şey teklif etmiş olmalı.

Nerden ve Nereye?

Demir çubuklarının nerede dövüldüğü belli değil; nereye götürülmekte olduğu da net değil. Ancak araştırmacılar, batmadan önce nehrin aşağı yönünde yol aldıklarını düşünüyor. Bu durum, demirin Burgenland dahil doğrudan daha doğudaki üretim bölgelerinde üretildiği ihtimalini ortadan kaldırıyor; bunun yerine çubukların, arkeologlarin daha önce demir üretim alanlarını keşfettiği Bavyera’da bir yerde üretilmiş olması daha olası görünüyor.

Trebsche, hazinenin Demir Çağı’nın üçüncü ve ikinci yüzyıllarında Tuna bölgesinde ulaşılan “demir üretiminin artan kapasitelerini” gösterdiğini ekledi.