Yasmine Berrada: Marokeş’in En Önemli Sanat Galaterilerinden Birini Yöneten Kadın

Yasmine Berrada, bir galeri yönetmeye hiç niyetlenmemişti. Casablanca’da doğup büyüdüğü Marakeş’te Université Paris Dauphine’de öğrenim gören ve varlık yönetiminde kariyer kuran Berrada, ilk kızı dünyaya geldiğinde bu işten ayrıldı. “O dönemde sağlıksızdım ve yeni bir şeyler keşfetmek istedim” diyerek Artsy‘ye döndü: “Şimdi geriye baktığımda, sanatin ben seçtiğinden çok sanatın beni bulduğu kanısına coming.”

Sanat her zaman hayatının parçasıydı. Babası tutkulu bir Marokeş ressamı koleksiyoncusuydu ve Berrada ilk maaşını bir eser alarak harcadı. 2009’da kız kardeşi Myriem ile birlikte Casablanca’nın Triangle d’Or bölgesinde Loft Art Gallery‘yi açtı. İkisinin de resmi sanat eğitimi yoktu, ancak babalarının tutkusunu miras almışlardı.

Öncelikle bir tutkuyla yönlendirildik ve kendimizi yansıtan bir alan yaratmak istedik. Canlı ve erişilebilir, insanların sanatçıları keşfedebileceği, onlarla buluşabileceği, fikir alışverişi yapabileceği ve çalışmalarını daha iyi anlayabileceği bir yer.

Yasmine Berrada

Tahmini 17 yıl sonra Loft, Marokeş modernizminin önde gelen destekçilerinden biri haline geldi ve ülkenin sanatçılarını uluslararası kitlelere tanıttı. 2024’te sanatın ilk Marakeşli galerisi olarak Art Basel‘de sergi açan ilk galeri oldu.

Bu Ekim’de Londra’da, Casablanca Okulu’nun belirleyici bir figürü olan sanatçının solo sunumuyla Frieze Masters‘teki ilk katılımını gerçekleştirecek. Bu dönüm noktası, Loft’un doğduğu şehirde yeni bir alan açmasından birkaç hafta sonrasına denk geliyor.

Galeri ve seyirci kurmak

Kız kardeşler galeriyi kurduğunda Casablanca’nın sanat sahnesinin “bugün olduğundan çok daha samimi” olduğunu hatırladı Berrada. Şehrin zengin sanat tarihine rağmen, izleyicilerin çağdaş sanata ulaşabileceği az sayıda kurum veya galeri vardı.

1960’larda sanatçılar yerel École des Beaux-Arts’i köklü yeni bir Marokeş modernizmi merkezine dönüştürdü. 1956’daki Fransa’dan bağımsızlıktan sonra, Avrupa akademik geleneklerini ve sömürgeci çağının doğuçu imgelerini reddedip, Amazigh halıları, takıları ve mimarisini içeren yerel görsel geleneğe başvurarak yeni bir sanat kimliği oluşturdular.

Berrada için bu tarihi desteklemek, Loft’un misyonunun merkezine yerleşti. Kız kardeşler, Casablanca Okulu’nun öncüleriyle yakın ilişkiler kurdu ve çalışmalarları hakkında sergiler düzenleyip yayınlar yaptı. Ancak bir galeri kurmak aynı zamanda sıfırdan bir seyirci yetiştirmek anlamına da geliyordu.

Sadece eserleri sergileyip kapıdan insanların içeri girmesini bekleyemezdik. Merak uyandırmamız gerekiyordu.

Yasmine Berrada

Çoğu alıcı, eserleri doğrudan sanatçıdan satın almaya alışkındı ve genellikle bireysel çalışmaların bir koleksiyon oluşturup oluşturmayacağını düşünmüyordu. Kız kardeşler, “gerçek bir koleksiyonculuk kültürü” kurmaya çalışırken aynı zamanda sanatçılarla uzun vadeli ilişkiler geliştirdi. “Çok fazla enerji aldı” diyen Berrada, “ama bize aynı zamanda muazzam bir özgürlük de verdi.”

Marokeş modernizmini dünyaya taşımak

Bu bağlılık Marakeş’in ötesine geçti. Loft’un bünyesi Afrika ve Avrupa’dan sanatçılarla genişledikçe, Berrada çalışmalarını uluslararası kitlelere tanıtmaya başladı. Yıllar içinde galeri; Art Basel Qatar, Art Basel Paris, Paris Photo, The Armory Show ve Art Dubai‘e katıldı; aynı zamanda 1-54 London’daki on yıllık varlığını sürdürdü. 2024’te uluslararası çalışmalarını Artsy’nin yılın sürpriz galerilerinden biri yaptı.

Marokeş pazarı belirgin biçimde olgunlaştı, dedi Berrada: “10 ya da 15 yıl önce her şeyi açıklamamız gerekiyordu.” Yine de uluslararası alanda Marakeşli sanatçılara tanınırlık kazandırmak ve galerinin onların kariyerlerini sürdürmedeki rolünü yerleştirmek gibi hala yapılacak işler olduğuna inanıyor.

Bu misyon, Frieze Masters’da ön plana çıkıyor; burada Loft, Melehi’nin 1960’tan 1980’e uzanan imzası dalga motifini izleyen “Wave Forms” adlı solo bir sergi sunacak. Sanatçı, endüstriyel selüloz boyayla sıkça ahşap panolar üzerine yaptığı canlı, dalgalandırıcı soyutlamalarıyla tanınıyor ve Marokeş geleneklerini uluslararası modernist hareketlerle bağlayan bir görsel dil geliştirdi.

Sunum, Roma’daki yıllarında yapıldığı için dalga henüz soyut kompozisyonlarında belirginleşirken Untitled (1960) ile başlıyor. Amerika Birleşik Devletleri’ne taşındıktan kısa süre sonra yaptığı Minneapolis (1962), gelişimindeki başka bir aşamayı işaret ediyor. 1963’te Melehi, New York’taki bir sergide diğer sanatçılarla birlikte sergilendi.

Loft, Melehi’yi ilk günlerinden itibaren destekliyor; Berrada’nın hatırladığı gibi, “işini satmak ya da bağlam içine yerleştirmek, Marakeş’te bile kolay değildi.” Bugün eserleri Tate ve diğer koleksiyonlara ait. Ancak Berrada, daha geniş katkısının hala yeterince takdir edilmediğine inanıyor.

Galeriyi kurduğumuzdaki Melehi’ye bakış ile şimdi nasıl bakıldığı arasında büyük bir değişim oldu. Ama uluslararası alanda ve sanat tarihinde çalışmaları hâlâ tam olarak yerleştirilmeli.

Yasmine Berrada

Berrada için Frieze Masters, Melehi’yi daha geniş bir anlatı içine yerleştirme fırsatı sunuyor: “Çalışmaları Marokeş sanatının ötesine geçiyor. Çok daha geniş bir modernizm tarihine ait ve bunu göstermek istiyorum.”.

Marakeş’e kök salmış kalmak

Loft’un artan uluslararası profiline rağmen, Berrada Casablanca ve Marrakeş’e derinlemesine bağlı kalıyor. Başka bir ülkede galeri açmayı düşünüp düşünmediği sorulduğunda kararlıydı: “Öncelikle Marakeş’te gerçekten iyi kök salmalıyız. Bir şehre, yapmak zorunda olduğu için ya da modaya uygun olduğu için ya da ‘olması gereken yer’ diye duyduğum için asla açmam.”

Belki de bu köksalma, uluslararası karşılaşmaları anlamlı kılıyor. Berrada, New York, Abu Dhabi veya Londra’daki koleksiyoncuların sanatçıyı ya da ülkesini bilmeden bir Marokeş sanatçısının eserine bağlandığını izlemenin duygusunu anlatıyor.

Bir eser çok kişisel ya da yerel bir hikayedinden gelebilir ve yine de dünyanın diğer ucundaki biriyle konuşabilir. O anda sınırlar bir şekilde kayboluyor.

Yasmine Berrada

Hırsı, Loft’un “giderek daha fazla temel bir uluslararası galeri olmasını sağlamak” ama aynı zamanda kim olduklarına sadık kalmak. Yine de başarı ölçüsü kişisel kalıyor: “Sanat dünyasından biri bana verebileceği en büyük iltifatın, ‘gözlerine güveniyorum’ demesi olduğunu söylerim.”