Zaman Uzmanları Leap Second’ı Kaldırdı, Yerine Leap Hour Getirdi

General Conference on Weights and Measures

Fransa’daki toplantısında zaman uzmanları bugün, “sıçrayan saniye” (leap second) olarak bilinen düzenlemeyi tamamen ortadan kaldırma kararı aldı. Kararla, bunun yerine çok daha nadiren uygulanan “sıçrayan saat“in (leap hour) getirilmesi kararlaştırıldı.

Her dört yılda bir Şubat ayına ek gün eklenmesi, meşhur “sıçrayan yıl” (leap year) kavramıyla biliniyor. Oysa bu düzenlemenin daha seyrek karşılığı olan leap second çok daha az tanınıyor. Zaman uzmanları, bugün Fransa’daki konferansta aldığı kararla bu uygulayışı tekrar unutulmaz kılmaya karar verdi.

Geleneksel olarak bir yılın uzunluğunu Dünya’nın Güneş etrafındaki bir turu, bir günün uzunluğunu ise Dünya’nın kendi ekseni etraında dönüşü belirler. Dünya’nın Güneş etrafında dönmesi yaklaşık 365,25 gün sürdüğü için zaman uzmanları, mevsim takviminin yörünguyla uyumlu kalmasını sağlamak adına her dört yılda bir o ek günü ekler.

Ancak Dünya’nın günlük dönüşü bu kadar düzenli değildir çünkü gezegenin dönme hızı değişebilir. Genel olarak bakıldığında, tarih boyunca Dünya’nın dönme hızının yavaşladığı görülüyor. Ancak 2020’den itibaren bu hız artmaya başladı. Dünya’nın dönmesinde rol oynayabilecek birçok faktör var; bunlara atmosfer, okyanus akıntıları, rüzgar, volkanlar ve eriyen kutup buzuları dahil.

Bu durum, Dünya’nın dönüşünü “fena bir saat” haline getiriyor. Bu görüşü CNN‘den Katie Hunt’a konuşan Amerika Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST) fizikçisi Jeff Sherman, böyle ifade ediyor.

Biliyor muydunuz? Bir günün gerçek uzunluğu

Dünya’nın dönüşü, saatlerimizdeki bir günün uzunluğuyla tam olarak eşleşmiyor. Şu anda Dünya’daki ortalama gün, 24 saatten biraz daha uzun. 14 Ekim 2026 tarihi, 24 saat ve 0,0006471 saniye sürdü.

Dünya’nın dönmesindeki dalgalanmalara rağmen, atom saatlerimiz—bilgisayarlar, telefonlar, GPS ve uydular çağında son derece hassas zaman tutmayı sağlayan bu saatler—kararlı bir hızla ilerliyor. Bunun nedeni, 1967’de General Conference on Weights and Measures’ın sisyum-133 izotopunun yardımıyla saati tanımlamak için güvenilir bir yol seçmesi. Sisyum-133 atomu belirli enerji durumları arasında değişim geçirdiğinde, son derece düzenli şekilde salınan bir radyasyon yayar; bu görüşü Vahe Peroomian, Conversation için yazarken ortaya koyuyor. Böylece bilim insanları bir saniyeyi 9.192.631.770 sisyum-133 atomu salınımına eşit olarak tanımladı.

Bugün, Koordineli Evrensel Zaman (UTC) bu temel izler. Ancak astronomik zaman ya da Universal Time 1 (UT1), Dünya’nın değişken dönüşünü izler ve iki zaman ölçeği arasında bazen uyumsuzluklara yol açar. Bu sistemlerin mümkün olduğunca uyumlu kalmasını sağlamak için, uzmanlar 1972’den beri UTC’ye 27 leap second ekledi. “Saatleri etkili bir şekilde o saniye için durduruyoruz ve Dünya’nın kendisini yakalaması için fırsat veriyoruz,” diye yazıyor Konstantin Bikos ve Anne Buckle.

Amaç, UTC ile UT1 arasındaki farkın 0,9 sanyeden az olmasıydı ve uyumsuzluk bu sınıra yaklaşınca bir leap second eklenirdi. Bugün ise General Conference on Weights and Measures uzmanları bu marjı saat kadar artırmak için oy kullandı. Bu karar, leap second ihtiyacını ortadan kaldırıyor ve çok daha nadir uygulanan leap hour kavramını oluşturuyor; UTC, UT1’den 3.600 saniye sapınca eklenecek böyle bir saat. Böyle bir değişikliğin muhtemelen yüzlerce ya da binlerce yıl içinde gerekli olması beklenmiyor.

“Bu tür bir tartışma, çünkü eğer bir leap hour olursa, bu çok uzun süre olmayacak,” diye konuşan Christian Bizouard, Fransa’daki IERS Earth Orientation Center’ın direktörü ve CNN‘den Ian Sample’a böyle konuştu. “Yaptığımız şey kararı ertelemek.”

Bu hamle, leap second’ın zaman dünyasında oldukça tartışmalı olması nedeniyle 30 yıllık bir tartışmanın sonunu getiriyor. Leap second’lar, leap year’lar kadar pürüzsüz bir çözüm değil ve bilgisayar ile web sitelerinde sorunlara yol açabiliyor. 30 Haziran 2012’de bir leap second eklendiğinde Reddit ünlü biçimde çöktü. Bu “her zaman bir problemdi,” diye konuşan Judah Levine, NIST’in Time and Frequency Division’ın eski araştırmacısı ve Scientific American‘dan Emma Gometz’a böyle konuştu.

Tüm saniyeyi birden eklemek yerine, Google ve Meta gibi şirketler “smearing” olarak adlandırılan bir taktikle bu ekstra zamanı küçük parçalar halinde ekliyor; bu görüşü Conversation için yazanlar ortaya koyuyor. Ancak bu basit bir görev değil ve smearing uygulayan şirketler uzun zamandan beri leap second’ın kaldırılması için lobi yapıyor.

Bundan da öte, Dünya’nın son dönme hızlanmasıyla dünya çapındaki uzmanlar, dünyanın ilk negatif leap second’ıyla karşılaşma olasılığıyla karşı karşıya geldi; bu durumda bir saniye UTC’den çıkarılacaktı. Bu, Y2K ile ilgili korkulara benzer biçimde, modern teknolojilerimizin böyle bir değişikliği yönetemeyeceğine dair kaygıları tetikledi.

“Bu daha önce hiç olmadı ve dolayısıyla bunun için yazılım hiç test edilmedi,” diye konuşan Darryl Veitch, Sidney Teknoloji Üniversitesi’nin Timing Lab’ını yöneten bir araştırmacı ve Australian Broadcasting Corporation‘dan Ellen Phiddian’a böyle konuştu. Ancak bazıları bunun pek büyük bir problem olmayacağını savundu.

Bu oy kullanma, gelecekte UTC’in astronomik zamandan daha önce hiç olmadığı kadar sapmasına izin verecek anlamına geliyor.

“Astronomlar, Dünya bilimcileri ve Dünya-yönlenim verilerinin diğer kullanıcıları, gözlemlerini ve ölçümlerini medeni zamanla ilişkilendirirken artan bu açığı hesaba katmak zorunda,” diye yazıyor Peroomian Conversation için. Diğer herkes için ise, bir leap hour sonunda geldiğinde günlük hayatı yöneten teknolojinin bu zaman düzeltmesine daha iyi hazır olması umudu var.