Uzak Bağlantılar: Artavazd Pelechian’ın Sineması [1]

Artavazd Pelechian sözünü söyledi ve hayranları dünyanın dikkatini çekmesi için on yıllardır bekliyor. Öncelikle Sovyet döneminde faaliyet gösteren Ermeni yönetmen, özlü bir oeuvre‘e sahip: Çoğu kısa metrajlı, ikisi zorla bir saati aşan iki uzun metrajlı film dahil 13 eser. 2019 yapımı Doğa‘dan sonra 1994’ten beri hiçbir şey yayınlamadı. Uluslararası tanınma kademeli bir şekilde geldi, ancak o kadar büyüdü ki yönetmenin filmlerinin çoğu farklı festivallerde 2026 yılında prömiyerini yapan 4K restorasyonları aldı. Son olarak Pelechian Project Yeni York Film Festivali‘nde (NYFF) sergilendi ve programda yönetmenin restore edilmiş sekiz filmi yer aldı.

Sovyet döneminin ünlü Moskova’daki Tüm-Birlik Devlet Sinema Enstitüsü’nde 1960’larda Pelechian ve arkadaşları, sinemanın ilk dönemlerinde sinematografyi ve kurguyu şekillendiren Sergei Eisenstein, Vsevolod Pudovkin ve Dziga Vertov gibi dev Sovyet yönetmenlerinin çalışmalarını inceledi. Pelechian onların örneğinden saparak kendisinin “mesafe kurgusu” olarak tanımladığı bir yaklaşım geliştirdi. Tüm filmleri kuru bazlıdır ve farklı temalarla birleştirilmiş karmaşık plan birleştirmelerinden oluşur. 1990’larda Scott MacDonald ile görüşmeyapan Pelechian, mesafe kuruusuyla tanınmış kurgu kavramı arasındaki farkı açıkladı:

Eisenstein’da her öğe bir şey ifade eder. Bende ise bireysel parçalar artık hiçbir şey ifade etmiyor. Yalnızca bütün film anlam taşıyor. … Eisenstein, kurguyu buradan oraya ulaşmak için bir araç olarak görüyordu; [oysa] ben kuruuyu nerede olduğumuzu görmek için bir araç olarak görüyorum.