Epistemoloji: Epistemology (Stanford Encyclopedia of Philosophy/Spring 2014 Edition)

Dar anlamda tanımlandığında bilgi kuramı bilki ve gerekçeli inancın çalışmasıdır. Bir bilgi olarak bilgilenmeyle ilgilenen epistemoloji aşağıdaki sorularla uğraşır: Bilginin gerekli ve yeterli koşulları nelerdir? Kaynakları nelerdir? Yapısı nedir ve sınırları neldir? Gerekçeli inancın çalışmasına ilişkin ise bilgi kuramı şu tür soruları yanıtlamayı amaçlar: Gerekçe kavramını nasıl anlamalıyız? Gerekelmiş inançıların gerekçeli olmasını sağlayan şey nedir? Grekçe öznel zihnin içindedir mi yoksa dışındadır mı? Daha geniş anlamda anlaşıldığında epistemoloji belirli araştırma alanlarında bilginin üretilmesi ve yayılmasıyla ilgili konularla ilgilidir. Bu makale, yukarıdaki soruların ortaya çıkardığı sorunların sistematik bir özetini sunacak ve bilgi ile gerekçenin yapısı ve sınırlarıyla ilgili konularda belirli derinlikte odaklanacaktır.

Çeşitli bilki türleri vardır: bir şeyi nasıl yapacağını bilmek (örneğin bisiklete binmeyi bilmek), biriyle kişisel olarak tanışmak, ya da bir yer ya da şehri bilmek. Bu bilgiler aynı zamanda epistemolojik açıdan ilgi çekici olsa biz önermeli bilgiye odaklanacak ve böyle bir bilkiyi “S’nin p olduğunu bilmesi” biçiminde ifade edeceğiz; burada ‘S’ bilgide sahip olan özneyi, ‘p’ ise bilinen örneği temsil eder. Sorumuz şu olacaktır: S_nın p’yı bilmes için gerekli ve yeterli koşullar neldir? Bu soruyu yanıtlamaya yönelik yaklaşımlarda genel anlamda geleneksel ve gelendışsal iki yaklaşımı ayırt edebiliriz; bunlara sırayla KG (Gelenk Bilgi) ve KB-GD (Gelendışsal Bilgi) diyeceğiz.

Kısacası,KG yaklaşımı şunu söyler: S’nin p’yı bilmesi ancak ve şu üç koşul sağlandığında geçerlidir: (1) “p” doğru olmalıdır; (2) S_nın p olduğunu inandığı; ve (3) S’ın p’yı inanması belirli bir ek koşulu sağlamalıdır. Gelenk yaklaşımının stratejisi ardından bu güvenlik koşullarını sağlayan uygun bir ek koşul belirlemektir. Buna göre iki bin yıla yakın bir süreden beri epistemologlar bilki için çeşitli aday koşullar önerdiler. Bunlar şunlardır: (1) S’ın p’yı inandığı kanıt veya gerekçelerle desteklenmesi, bu da onun doğruluğunu garanti edecek kadar yeterlidir; (2) S_nın p’nin olduğuna inanması temelli bir inaca dayanmalıdır ki bu temel inç herhangi bir ek desteğe ihtiyaç duymadan gerekçeli sayılır ve diğer inancılar uygun biçimde bu şekilde gerekçelenmiş olan temelli inancıyla ilişkilendirilmelidir; (3) S’ın p’yı inandığı sürecin gerçekten’in olduğuna dair doğru inancıları güvenilir biçim üretmesi. Bu önerilerin üç genel sorunu vardır ve bunların bazıları ayrıntılı biçimde göz önüne alınmayı hak eder: İlk olarak, bundan herhangi birinin güvenlik koşullarını sağladğından emin değiliz; ikinci olarak biri bu üç koşulun tümünü salsa bile neden belirli bir bilkinin gerekli ve yeterli koşulu sayılması gerektiğini sorgulamaya devam edebiliriz — yani böyle inançları gerekçeli ya da güvenli kılan nedir? Ücncü ise aynı ölçüde uygun görünen çok sayıda başka aday vardır.

Bilgiye yönelik gelendışsal yaklaşımlar oldukça çeşitlidir; bunlar sırayla şu üç görüşü içerir ve onları belirli derinlikte inceleyeceğiz: İlk olarak dışsxcılık, bilkinin ek koşulunun öznel zihne erişilebilir olması gerektiğini savunur. İkinci bağlamsalılık ise S’nın p’yı bilmesinin, gelenk yaklaşımlarla uyumlu olmayan biçimde bağlamca belirleyici faktörlere bağlı olduğunu öne sürer. Üçncü er

Kaynak Notu: Bu çalışma, http://plato.stanford.edu/archives/spr2014/entries/epistemology üzerindeki arşiv verilerinden yararlanılarak güncellenmiş ve akademik formatta derlenmiştir.