Édouard Manet’in Siyah Kedisinden Modernitenin Simgesine

Her Cadılar Bayramında siyah kediler, cadılığın, uğursuzluğun veüstünaturalın bir simgesi olarak geri döner. Kötü şöhretleri yüzyıllara uzanır: Orta Çağ‘dan itibaren kediler heretik ve cinsel ahlaksızlıkla ilişkilendirilmiş, 1565-1579 arasında Elizabeth Francis ve Agnes Waterhouse ile onların kedisinin Sathan’ının yargılanmaları sırasında kedilerin cadılarıyla olan varsayılan yakınlığı yoğunlaşmıştır.

Aydınlanma’dan sonra 19. yüzyıl Fransız sanatçıları ve yazarları kedilere yüklenen gizemli ve şeytani nitelikleri arzu edilir biçimde geri kazanmaya başladı. Hayvanlara bakmanın ilerleme ve aydınlanma ile ilişkilendirildiği yeni bir burjuva evcil hayvan besencen kültürünün eşliğinde bohem sanatçılar ve aydınlar siyah kedileri çalışmalarına dahil etmeye başladı. Siyah kedi, sanayileşme ve kentleşme sırasında bireycilik ve kendini ifade etmeye dair değişen tutumları yansıtan bir bağımsızlık ve uyumsuzluk simgesi haline geldi. Fransız yazar ve diplomat François-René de Chateaubriand, kedinin modern bağımsızlığını olumlu biçimde tanımladı ve şunları söyledi: “Kediden hoşlandığım şey onun karakteri, bağımsız ve neredeyse kalpsiz […] Kedi yalnız yaşar, toplumdan ihtiyacı yoktur.” Bu miras kalan erotiklik ve isyan nitelikleri, ortaya çıkan modern sanat dilinin de eş anlamlısı haline geldi.

Édouard Manet, “Kedilerin Buluşması” (1868), fildişi hamir kağıt üzerine fildişi kumaşa yerleştirilmiş siyah litograf (görüntü Art Institute of Chicago aracılığıyla kamu malı)

Bu dönüşümü Édouard Manet’nin “Olympia” (1863) eserinden daha net gösteren bir tablo ya da sanatçı yok. T.J. Clark gibi tarihçiler uzun süredir onu modern sanatın “kurucu anıtı” olarak niteliyor; Titian’ın “Urbino’lu Venüs” (1534) eserini, çağdaş bir fahişenin, siyah kölesinin ve siyah kedisinin çarpıcı betimlemesiyle güncelliyor. Eser, 1865 Paris Salonu’nda öfke uyandırdı: konu, düzleştirilmiş formlar, cesur renk kontrastları ve siyah kullanımıyla akademik gelenekleri açıkça reddediyordu. Eleştirmenler, kambur sırtı ve parlayan gözleriyle Olympia’nın eliyle örttüğü şeyi göstererek eserin iddia edilen iğrenkliğini temsil eden inlice siyah kedise yapışıp kaldılar.