Cadıların Tablosu Kadın siyasi gücünün Metaforuna Dönüştü

Daniel Gardner’ın Macbeth’ten Üç Cadı (1775) eserinden detay. Londra’daki Ulusal Portre Galerisi koleksiyonu.

Gece gökyüzünde bulutlar döner, yalnızca ayın ince bir çanağı görünür. Bu ormanlarda üç cadı bir kazanın etrafında toplanmıştır. Turuncu bir kedi ve bir koç onların yanında oyun oynar, karanlıktan ise hayaletimsi bir yüz belirir. Ancak kendileri hiçbir şekilde korkutucu değildir. Siğilleri ve boğumlu parmakları olan yaşlı kadınlar değil, bunlar zarafetin örneğidir; şeffaf elbiseler ve uzun peşteraller aşağıya dökülen etkileyici şapkalar giymişlerdir. Genç, porselen cilt ve pembe yanaklarla zarif pozlar verirler. Sağdaki cadı, sivri siyah bir şapka takmış, izlendiğinin farkında bir şekilde eserden izleyiciye bakar.

İngiliz portrecisi Daniel Gardner’a ait Macbeth’ten Üç Cadı (1775), şimdi Londra’daki Ulusal Portre Galerisi koleksiyonunda. Her yıl, noel arifesine yaklaşırken müze, hem ürpertici hem de görkemli bu guaş ve kireç taşı tabloyu öne çıkarır.

Gardner, tanınmış bir toplum portrecisiydi ve modası geçen ressam George Romney’nin bir öğrencisiydi; meşhur olduğu kadar az öğrendiğini iddia etmişti. Cadıları fantastik değildi: Modelleri, Georgiana İngilteresi’ndeki en nüfuzlu üç kadındı. Bu üçlü portre, Shakespeare’in Macbeth‘indeki üç cadı olarak süslenmiş olan Elizabeth Lamb, Viscountess Melbourne (sol); Georgiana Cavendish, Devonshire Düşesi (orta); ve heykeltıraş Anne Seymour Damer’ı (sağ) betimler. Oyunda bu üçlü, Macbeth’in tahta çıkışını keşfeder ve onu nihayetinde ölümüne yönlendirir. Toplum kadınları bazen klasik veya pastoral figürler olarak betimlenirdi, ancak üç kadının tiyatro sahnesindeki karakterler olarak gösterilmesi alışılmadık bir durumdu. Tablo, Gardner’ın eserleri arasında gizemli bir istisnadır—sadece bir kez portresini çizdiği kişileri kostümlü göstermiştir—ancak aynı zamanda Georgiana İngilteresi’nde yaygınlaşan gotik veüstünatural temalara dair daha büyük bir merakı yansıtır.

1700’lerin sonlarında Macbeth’e dair yaygın bir merak görülür

Henry Fuseli, The Three Witches veya The Weird Sisters, yaklaşık 1785. Huntington Kütüphanesi, Sanat Koleksiyonları ve Botanical Gardens koleksiyonu.

1700’lerin ortası ve sonlarında Macbeth çılgınlığı İngiliz kamu kültürünü baştan sona sarıp sardı. Yüzyıldan fazla bir süre boyunca oyun modası düşmüştü. İngiliz tiyatroları 1642 ile 1660 arasında Puritan hükümetinin emriyle kapatılmıştı. Kapandıktan sonra yaklaşık 100 yıl boyunca Macbeth yalnızca nadiren sahnelendi. Bu durum 1744’te değişti; oyuncu ve yazar David Garrick, Shakespeare’in metnine daha sadık karan yeni bir Macbeth prodüksiyonuyla oyunu yeniden ön plana getirdi. Üç cadı, sanat ve şiirde popüler bir tema haline geldi; Henry Fuseli, William Blake ve Romney gibi sanatçılar kendi Macbeth üç cadı tasvirlerini resmedip çizdiler.

Üç cadıya duyulan kamu ilgisi ve Macbeth‘in meşhur kral katli, kısmen yakındaki Fransa’daki huzursuzluklardan beslenmiş olabilir; bu huzursuzluk 1760’lar ve 1770’lerin protestoları ve isyanlarından yüzyılın son yıllarında patlak veren kanlı devrim patlamasına kadar tırmandı. Aynı zamanda İngiltere, zihinsel sağlık krizlerinin Macbeth’in patlamalarına pek de uzak düşmeyeceği düşünülen, takma adıyla “deli kral” olarak bilinen King George III’ün yönetimi altındaydı. Dönemin yoğun sansürü altında Shakespeare’in oyunu, çağdaş kaygılar için bir çıkış yolu sundu.

Portre, sanatın üç himayecisini onurlandırıyor

Daniel Gardner’ın Three Witches from Macbeth (1775). National Portrait Gallery, London koleksiyonu.

Lady Melbourne, Devonshire Duchess’i ve Anne Seymour Damer, güçlü dostlar ve tiyatronun tanınmış himayecileriydi. Üç kadın da Devonshire Duchess’in aile malı olan Althorp’taki özel tiyatroda amatör prodüksiyonlara katıldı. Lady Melbourne’in portreyi Gardner’dan sipariş verdiği, ardından ailesi üzerinden nesilden nesile aktarıldığı düşünülüyor. Akademisyenler, kompozisyonun ya bu kadın ya da Damer tarafından önerilmiş olabileceğine inanıyor.

Anne Seymour Damer, Kendinden Bust Portresi. Vasari Koridoru, Uffizi galerisi.

Lord Nelson’in Anne Seymour Damer’dan esinlenerek yapılmış alçı portre busti

Lord Nelson’in Anne Seymour Damer’dan esinlenerek yapılmış alçı portre busti

, yak. 1802 Wick Antiques Ltd

Damer, dönemin tanınmış bir heykeltıraşıydı. Vasisi Horace Walpole’un teşvikiyle dönemin önde gelen birçok hocasından farklı sanat dalları öğrendi; Giuseppe Ceracchi ile modelleme, John Bacon ile mermer oyma ve William Cumberland Cruikshank ile anatomi çalıştı. Öncelikli olarak Neoklasik tarzda çalıştı; ilk dönem mum eserlerinden, terra-cotta, bronz ve mermerde teknik açıdan karmaşık işlere uzanan bustlar yaptı. Konuları büyük ölçüde toplumundan arkadaşlarıydı; siyasetçi Charles James Fox ve daha sonra İngiliz deniz amirali Horatio Nelson bunlar arasındaydı. Oyuncular Sarah Siddons (1780’lerde Lady Macbeth rolüyle ün kazanan) ve Elizabeth Farren’i (popüler bir komedi sanatçısı) Muse olarak da betimledi. Eserleri sık sık tiyatro dünyasına atıfta bulunuyordu. Örneğin Drury Lane Tiyatrosu’nun cephesi için bir Apollon heykeli ve Boydell Shakespeare Galerisi için bir kabartma yaptı.

Gardner’ın portresi aynı zamanda bir siyaset gücüydü

Thomas Gainsborough, Devonshire Düşesi Georgiana’nın Portresi, 1785-1787. Chatsworth House koleksiyonu, Derbyshire Dales.

Bu portre döneminde üç kadın da İngiliz toplumunda önde gelen konumlarda bulunuyor ve Whig siyasetine ortak bir tutku besliyordu. Lady Melbourne, Damer ile 1770’lerin başından beri dosttu; Devonshire Düşesi ile dostluğu ise daha yeniydi. Portre, kısmen Lady Melbourne’in bu yeni yakınlığı, 1776’dan itibaren İngiltere’nin en etkili siyaset salonuna ev sahipliği yapacak olan Düşeyi duyurma isteğini yansıtıyor olabilir. Ulusal Portre Galerisi, Gardner’ın Devonshire House çevresinin önde gelen üyeleri olarak “gölgeli siyaset pusu ve planlamalarını” betimlemek için kazanda sahnesini seçmesini, tiyatrodaki cadıların meşhur şekilde Macbeth’i iktidara yönlendirmesi gibi bir anlam taşıdığını belirtiyor.

Tablonun döneminde sergilendiğine dair bir bilgi yok, ancak çağdaşları onun varlığından kesinlikle haberdardı. Lady Mary Coke, 1775 tarihli günlükünde “Devonshire Duchess, Lady Melburn ve Mrs Damer’ın Macbeth’deki üç Cadı karakterinde tek bir resimde tasvir edildiğini… Cadıların kazanını kurdukları sahneyi seçmişler, ancak ‘doğumda boğulanmış bebeğin parmağı’ gibi ifadeler yerine, kazanları güller ve karanfillerden oluşuyor ve söz veririm ki büyülerinin, cadıların tüm büyüsünden daha ikna edici olduğunu düşünüyorlardır.”

“Cadı” etiketi, tarihsel olarak başkalarını rahatsız eden güce sahip kadınları itibarsızlaştırmak için kullanılmıştır. Kendilerini bu rol içinde, çirkin malzemelerin yerine güllerle tasvir ederek, bu üç toplum kadını sanki güçleri kendileri için ele alıyorlar; tehlikeli kadın etkisi fikrini bir hakaret yerine bir iltifat olarak görüyorlar.