Milli Öncelik’ Politikaları Avrupa Konut Krizini Çözeceğini İddia Ediyor; Sonuç Daha Kötü Olabilir

Pressmaster/Shutterstock

Barınma açlığı ve gökyüzine çıkan kiralar, İspanya’ın yaklaşan genel seçimlerinin merkezinde yer alıyor. Her parti seçmenlere krize yönelik çözümler sunarken, aşırı sağcı Vox basit bir çözüm öneriyor: prioridad nacional ya da “milli öncelik” ilkesi; bu ilke, devlet yardımlarından yararlanmada İspanyolları sırayın en başına koyacak.

Politika, Vox’un programının merkezinde yer alıyor. Sosyal konut arzının İspanyol uyrukları öncelikli olacak şekilde genişletilmesini, buna ek olarak da düzenlemelerin azaltılmasını ve vergi indirimlerini öngörüyor.

Uyanıkça bir çözüm olarak sunulan bu politika, aslında kıtlığın kök nedenleriyle hiç ilgilenmiyor. Hatta onları daha da kötüleştirebilir.

Konut krizi, birçok kriz gibi, kazananları olduğu kadar kaybedenleri de getiriyor: kiracılar çekerken, ev sahipleri daha yüksek kiralar topluyor ve artan varlık değerlerinin tadını çıkarıyor. Milli öncelik bu altta yatan eşitsizlikleri ne değiştiriyor ne de ortadan kaldırıyor. Bunun yerine, komşuları yalnızca yardımdan yararlanma hakkına göre sıralıyor ve üstüne toplumsal bölünmenin tohumlarını ekiyor.

Aidiyeti politika haline getirmek

Milli öncelik, 1980’lerde Jean-Marie Le Pen önderliğinde Ulusal Cephe tarafından teşvik edilen Fransa’nın préférence nationale anlayışını, ayrıca Katalonya’nın aşırı sağcı primer els de casa (“önce kendi insanlarımız”) sloganını çağrıştırıyor. Tercihli muameleyi doğal görünürlük kazandırıyor ama mülkiyet ve zenginlik farklarını örtbas ediyor: İspanyol bir kiracı ile İspanyol bir ev sahibi ortak bir uyruğa sahip olabilir ama ekonomik çıkarları ortak değildir.

Europe Newsletter | Inline | Avrupalılar için haftalık e-posta

Politika, şu anda muhafazakâr Halk Partisi (PP) ile Vox’un koalisyonu tarafından yönetilen Valensiya bölgesinde zaten uygulandı. Temmuz 2026’da ilke, bölgesik konut ve sosyal mevzuata dahil edildi.

Uygulamalar, başvuruları yalnızca uyruğa göre sıralamak yerine, aidiyeti idari kriterlere dönüştürüyor. Bunlara yerleşim geçmişleri, okul kayıtları, istihdam ve sosyal güvenlik katkıları dahildir.

Valensiya kurallarına göre, korumalı kiralama konut kaydına girmek için başvurucuların Valensiya Topluluğu’nda beş yıllık geçmiş kayıta kanıt vermesi, korumalı konut alımlarında ise on yıllık kayıt şartı aranıyor. Toplu konutların dağıtımında kullanılan kriterler arasında da on yıllık kayıtlı ikamet yer alıyor – ister bölgede ister İspanya’da – ve başvurucular bunu bir ebeveynin kayıtlı ikamet geçmişiyle sağlayabiliyor.

Mili öncelik, üç yıl gereken sosyal hizmetler ve bölgenin asgari gelir yardımı gibi diğer ayrıcalıklara erişimi de etkiliyor; yakında diğer yardımlara da uzanabilir.

Bu ayrımlar tamamen yeni değil. İspanya’nın ulusal göçmenlik yasası zaten bazı hakları göçmenlik statüsüne göre dağıtıyor; konut ve yardım sistemleri ise ikamet ve kayıt şartları kullanıyor. Mili öncelik bu çerçeveye dayanarak koşulları sıkılaştırıyor ve varolan ayrımlara açıkça milliyetçi bir temele oturtuyor.

Valensiya ulusal bir model değil, ancak katı milliyetçi tercihlerin nasıl pragmatik, “sağduyuya” uygun, milliyetten bağımsız biçimde kıt kaynakların dağıtımı olarak sunulabileceğini gösteriyor.

Oysa politika, en çok ihtiyaç duyan insanlardan refahı geri alacak. Kararsız konutta yıllarca yaşayan ya da düzensiz istihdamda çalışan – çoğu belgesiz göçmen – yerleşimler, eşiği geçtikten sonra bile başvuramayabilir.

Kim korumaya alınıyor?

Mili öncelik, gerçek kaygılara sesleniyor – maaşım kiranı karşılayabilir mi? Çocuklarım bir gün evden çıkabilir mi? – ancak bu endişeleri bozulan karşılıklılık olarak yeniden çerçeveliyor. Verilen mesaj şu: Yerleşik halklar yıllarca katkıda bulunuyor, oysa göçmenler gelip kazanamadıkları konut ve yardımları talep ediyor.

Ama hangi katkı sayılıyor?

Göçmenler de çalışıyor, vergi ödüyor ve bakım sağlıyor. Gayriresmî çalışma ya da ücretsiz bakım kurumlarca tanınmayabilir; çalışamayanlar ise katkı kaydı oluşturamıyor. Bunların hiçbiri bir kişinin konut ihtiyacını azaltmıyor.

Buna ek bir ekonomik boyut daha var. Konut ve iş piyasaları zaten eşitsiz haklar ve fırsatlar nedeniyle bölünmüş durumda. Göçmen statüsü ve ırksal ayrımcılık, güvenli iş bulma ve uygun konuta erişimi kısıtlayarak bazı insanların düşük ücretlere, aşırı kiralara veya kötü çalışma ve yaşam koşullarına karşı çıkma gücünü azaltabilir.

Bu kısıtlamalar, zayıf müzakere gücüne sahip işçilere dayanan işverenlerin ve kiracılarının elinde az alternatifi olan ev sahiplerinin yararına olabilir. Kamu desteğinden yararlanamamak bu ilişkileri derinleştirebilir. Konut desteğinden yararlanamayan biri yine bir yerde ikamet etmek zorunda; gelir desteği olmayan biri ise kirayı ödeyecek kadar kazanmak zorunda.

Öncelikli yardım bazıları için maddi faydalar sunabilir ve ek sosyal konut açıkları giderebilir. Ancak arzı artırmak, yardımı dağıtmak ve kiracı ile ev sahibi arasındaki güç ilişkilerini değiştirmek ayrı ayrı hedeflerdir. Ulusal öncelik yalnızca bunlardan birini gerçekleştirebilir.

Ve ulusal önceliğin sonuçları kamu bekleme listelerinde durmaz.

Eşitsiz koşullar altında birlikte yaşamak

Ulusal öncelik, iki birbirine bağlı bölünmeyi pekiştirme riski taşır: mülk sahibi olanlarla barınmak için ona güvlenenler arasında; ve hakları güvende olanlarla korumaya erişimleri koşullu veya kısıtlı olanlar arasında. Bu eşitsizlikler zaten mevcut, ancak yerleşim temelli ayrıcalıkları güçlendirmek ve bunları “kendi halkımız” için koruma olarak sunmak onlara daha büyük kurumsal ve politik ağırlık kazandırır. Ayrıca birbirleriyle etkileşime girerler. Daha az hakka sahip olanlar sömürücü iş veya konut koşullarına karşı çıkma gücünü azaltabilir, bu da işverenlere ve ev sahiplerine yarar sağlar.

Bu nedenle benzer konut zorluklarıyla karşılaşan komşular, birbirlerini ucuz konuta dair ortak bir çıkarları olarak tanımaktansa, kıt kaynaklar için rekabet eden rakipler olarak görmeye başlayabilir ve yardıma eşitsiz koşullarda başvurabilirler.

Konut hakkı için yapılan kamp protestoları, burada Madrid’in merkezinde Puerta del Sol’da görüldüğü gibi, İspanya’daki birçok şehir merkezini ele geçirdi.
Barcex/wikimedia commons, CC BY-SA

Malî düzeyde, kirayı ödemekte zorlanan bir İspanyol kiracı, yabancı bir kiracıyla, İspanyol bir gayrimenkul yatırımcısından çok daha fazla ortak noktaya sahip olabilir. Oysa ulusal öncelik, dikkati bu ortak ekonomik koşullar yerine aidiyet farklarına yönlendiriyor.

Bunun, İspanyolların convivencia dediği – farklılıklar arasında günlük bir araya gelme pratiği – konusunda sonuçları var. Devlet, yerleşicileri algılanan aidiyet veya uygunluğa göre ayrıştırdığında, bu ayrımlar sıradan ilişkilere giriyor. Benzer güvensizlik yaşayan insanlar, karşılaştıkları zorlukların kaynağı olan koşulları sorgulamak yerine birbirlerini suçlayabilirler.

Bu, özellikle konut ve istihdam güvensizliğiyle işaretli mahallelerde oldukça zararlı olabilir.

Önlemler, tüm düzeylerde önemli direnişle karşılaştı. İspanyol ulusal yasası, göçmen statüsünden bağımsız olarak temel sosyal hizmetleri garanti ediyor. AB kuralları da uzun süreli yerleşicilerin, konut da dahil olmak üzere, eşit muamelesini koruyor. Ekim ayında Avrupa Komisyonu, ilgili AB yükümlülüklerini tekrarladı ancak doğrudan Valencia yasası hakkında bir karara gitmedi.

Valencia’da, 110 kalkınma kuruluşundan oluşan bir ağ, ulusal önceliğe karşı çıkıyor ve bunun yerleşicileri böldüğünü, ortak ihtiyaçlara yönelmediğini uyarıyor. Bölgesel parlamentodaki muhalefet partileri de kuralları güçlükle kınadı ve bunları “yasaya işlenmiş ırkçı ayrımcılık” olarak nitelendirdi.

Ulusal öncelik, bazı insanları kuyrukta öne taşıyabilir, ancak konut ve istihdamı kontrol edenlerin gücünü azaltmayacak. Ekonomik eşitsizlikleri pekiştirme riski taşıyor ve toplumun temelini oluşturan convivencia‘ye tehdit oluşturuyor.

Konut krizi, kimin koruma alıp almayacağına basitçe karar vererek çözülemez. Ulusal öncelik, güvensizliğin kaynağına gerçekten yaklaşamaz ve ana etkisi sosyal bölünmeyi derinleştirmek olacaktır. Ulusal düzeyde uygulansa, İspanyol’u – ve bu yolu takip eden diğer ülkeleri – çok daha eşitsiz ve daha bölünmüş bırakır.

• The Conversation Europe