19. yüzyıla ait madencilik faaliyetlerine dair iskelet kalıntıları, Colorado tarihinin yükseliş ve çöküşünü hatırlatıyor.
raclro/iStock via Getty Images Plus
Yerli İrlandalılar ve İrlandalı Amerikalı topluluklar, 2023 yılında Leadville, Colorado yakınlarında önemli bir halk tarihi alanı açtı. Yaklaşık 600 kişi, Leadville İrlandalı Madenciler Anıtı’na saygı duruşunda bulundu.
Anıt, etkileyici ve sembolik bir yapıya sahip. Bir labirent işlevi gören sarmal bir yürüyüş yolu, ziyaretçileri arp ve kazma tutan diz çökmüş bir madenci ile emziğini tutan bir kadının heykellerine yönlendiriyor.
Heykellerin etrafını, 1800’lerin sonunda Evergreen’in yoksullar mezarlığındaki Katolik Ücretsiz Bölge’ye defnedilen 1.339 kişinin adı ve yaşlarını içeren cam paneller çeviriyor.
Ben, Leadville’deki İrlandalı göçmen topluluğunun tarihini onlarca yıldır araştıran bir politika bilimci ve tarihçiyim. Bu anıt fikri, 2001 ile 2010 arasında yürütülen doktora tezim araştırmalarından doğdu. Soyadları ve arşivdeki kilise, mezarlık ve gazete kayıtlarına dayanarak, yoksullar mezarlığına defnedilenlerin en fazla üçte birinin İrlandalı veya İrlandalı Amerikalı olduğu ve yarısının bebek ve küçük çocuklar olduğu sonucuna vardım. Bu ölümler, sanayi işgücünün göçmen topluluklara bıraktığı bedele dair gizli bir hikâye anlatıyor.
2026 yılında eklenen bu anne-bebek heykeli, Leadville anıtının kaidesinin kenarında yer alıyor.
James Walsh photo CC-BY-ND
Bu hikâye, kendi göçmen atalarıma dokunuyor; Büyük Açlık’tan kaçtıktan sonra batı Pensilvanya’ya yerleşen yoksul İrlandalı göçmenler. Onlardan en az dördü Pensilvanya’daki sanayi kazalarında hayatını kaybederken, diğerleri de ciddi şekilde yaralandı.
Bu kendi atalarıma dair bilginin ağırlığı, Leadville İrlandalılarının tarihini kazmaya başladıkça içimde yer aldı. Yoksullar mezarlığı, benim için güçlü bir simge haline geldi; isimsiz mezarlar ise kırsal İrlandalı göçmen işçileri bugünkü göçmen işçilerle bağlayan değerli bir kök oldu. 21. yüzyılda göçmenler, maskeli Göçmen ve Gümrük Uygulama görevlilerinin yol açtığı aşırı sömürü, taciz, gözaltı ve hedef gösterme düzeyleriyle karşı karşıya.
Leadville’de tarihi İrlandalı yaşam – bir ölüm tuzağı
Leadville’deki gümüş çılgınlığı, kitlesel bir göçmen dalgasına yol açtı.
Eyaletin nüfusu, 1870’lerin başlarında birkaç yüz altın madenciiden, Federal Nüfus Sayımı’na göre 1880’lerin ortalarında 35.000 kişiye kadar patladı.
İrlandalılar, şehirde en büyük etnik grup ve aynı zamanda Amerikan Batısı’ndaki en büyük gruplardan biri haline geldi. 1880’lerde 5.000’i aşkın İrlandalı ve İrlandalı Amerikalı Leadville’de ya da yakınında yaşıyordu. 1880 Federal Nüfus Sayımı’na göre İrlandalı erkeklerin üçte biri neredeyse madenciydi.
Leadville, yazar Oscar Wilde ve 1879’da İrlandalıların Toprak Birliği’ni kuran Michael Davitt gibi isimleri çeken önemli bir İrlandalı kültürel alan haline geldi. Toprak Birliği, büyük ölçüde İrlandalı Amerikalılar tarafından finanse edilen, İrlandalı toprak yasalarını yeniden şekillendirmek ve İrlandalı kiracıları toprak sahiplerinin sömürüsünden korumak amacıyla Atlantikaşırı bir siyasi hareketti.
Ancak İrlandalı göçmenler ve aileleri için Leadville, sayısız madenci, kadın, çocuk ve bebeklerin hayatına mal olan bir ölüm tuzağıydı. İrlandalı işçiler, kitlesel grevlerle örgütlenerek taleplerini dile getirdi.
Grev yapan İrlandalı madencilerin kaderi
İrlandalı madenciler, uygun ücret, sekiz saatlik işgünü, daha iyi güvenlik koşulları ve sendika kurma hakkı talep ederek gümüş baronlarına karşı önemli grevler düzenledi.
Mayıs 1880’de, binlerce madenci gümüş madenlerinden ayrıldı ve Colorado tarihinin en büyük grevlerinden birini başlatarak Leadville üzerinden sessizce yürüdü.
Bunun üzerine Vali Frederick Pitkin şehirde sıkıyönetim ilan etti. 17 Haziran 1880 tarihli Leadville Chronicle’a göre, grevdeki madencileri tutuklamaları ve yollar yaparken zincirli iş birliklerinde çalıştırmaları için Colorado Ulusal Muhafızları’nı emretti; böylece hareket ezildi.
On altı yıl sonra işçiler tekrar madenleri durdurdu. Madenci Batı Birliği’nin düzenlediği on aylık grev de şehrin sıkıyönetim altında olmasıyla sona erdi.
1896’da başlayan grevin parçası olarak, Coronado ve Robert Emmett madenlerindeki bir çatışma sırasında sekiz ile yirmi dört arasında grevci madenci, maden bekçileri tarafından öldürüldü. Madenciler, yerini alan işçilerle tekrar açılmış madenleri geri almaya çalışmıştı.
Bu grevcilerin cesetlerinin, yerel gazetelerce yakın demiryolu hatları boyunca aceleyle defnedildiği bildirildi. Bildiğim kadarıyla, kemikleri hiçbir zaman bulunamadı.
1896-1897 grevi ile birlikte, hükümetin gümüş satın almasını gerektiren Sherman Gümüş Satın Alma Yasası’nın 1893’te kaldırılması, Leadville gümüş patlamasının sonunun başlangıcını işaretledi. Şehrin İrlanda topluluğu Denver, Cripple Creek, Butte ve Amerikan Batısı’ndaki diğer maden kasabalarına göç etti.
Evergreen Mezarlığı’ndaki çökük, yoksul mezarları, kaçamayanların tek kalıcı fiziksel temsilidir.
Evergreen Mezarlığı’ndan Hikayeler
Evergreen Mezarlığı’nın yoksul bölümündeki yaklaşık 7.000 kayıtlı definin çoğu, gümüş patlamasının doruğunda 1880’lerde yapıldı. Oraya defnedilenlerin hikayeleri karanlık bir tablo çiziyor.
Ölüm yaşındaki ortalamaya 22. Bu, Lake County Kütüphanesi’nin yoksul mezarlara defnedilenlerin isim ve yaşlarını listelediği kayıtlara dayanıyor. Colorado Denver Üniversitesi’nde öğrencilerden oluşan bir ekip, bu insanların hayatlarına dair bir izlenim edinmek için soybilimi siteleri, Colorado Tarihi Gazeteler Koleksiyonu, Leadville Şehir Rehberleri, Annunciation Katolik Kilisesi kayıtları ve diğer birincil kaynakları taradı.
Araştırma ekibimiz, anıta kaydedilen erkeklerin neredeyse yarısının madenlerde öldüğünü öğrendi. Cesetleri doğrudan mezarlığa götürüldü ve önceden kazılmış mezarlara atıldı. Kadınların çeyrekten fazlası intihar etti ya da eşleri tarafından öldürüldü, diğer %18’i ise doğum sırasında hayatını kaybetti. Doğal nedenlerle ölenler çok azdı. Yüzlerce bebek ve yeni doğan bebek çoğunlukla kasaba halkının işçi sınıfı topluluklarını kasıp kavuran 1883 çiçek hastalığı salgını gibi salgınlar sırasında öldü.
Evergreen Mezarlığı’nın Katolik fakirler bölümüne gömülenlerin çoğu İrlandalı göçmenlerdi.
James Walsh photo CC-BY-ND
İrlandalı nüfusun genelinde de işler pek kolay değildi. İrlandalı göçmenlerin inşa ettiği Leadville Annunciation Katolik Kilisesi’nin 1880-1900 tarihli gömülme kayıtları, daha büyük Katolik topluluğundakilerin ortalama ölüm yaşının 32 olduğunu ortaya koyuyor. Bağlam için, 1890’da ABD’deki ortalama yaşam süresi yaklaşık 43’tü.
Rakımlı konum, yetersiz konut, hastalık ve ölümcül çalışma koşullarının birleşimi, işçi sınıfı topluluklarının başa çıkmasını imkânsız kıldı. Çukura gömülmezler ve anıt, bugün hâlâ var olan sosyal hiyerarşi ile kötüye kullanım ve sömürüye dair daha büyük sorulara bir giriş – daha geniş bir diyaloğa bir davet niteliği taşıyor.
Bu mezarlığa gömülenlerin anılması çabası, anıta doğru ismi bulma çabasıyla sürüyor.
‘İrlandalı Madenciler’den ‘İrlandalı Fakirler’e
Bence, anıt, cam duvarlarda onurlandırılan göçmen işçileri ve ailelerini daha doğru biçimde yansıtan bir isimle daha iyi hizmet ederdi.
Anıtın resmî adı “Leadville İrlandalı Madenciler Anıtı” ancak anıta kaydedilen insanların yalnızca %15 ile %20’si İrlandalı madenci.
Bununla birlikte, anıta kaydedilenlerin %100’ü, o dönemde fakirler (paupers) olarak tanımlanan, çaresizliği ve yoksulluğu iyi bilen kişilerdi. Çoğunun bir ücreti vardı, ancak bu ücret ne ailelerini geçindirmeye ne de daha iyi bir hayat kurmalarına yetiyordu.
Zenginlik-fakirlik uçurumu da dönümümüzün belirleyici sorunu. Bu anıt, bu önemli tartışmayı merkezine alır ve anıtın gizli değimi de buradan doğar.
Anıta giden ziyaretçiler, Leadville İrlanda Yoksullar Anıtı gibi daha doğru bir isimden yararlanırdı. Mezarların çoğu, madenci olarak çalışmayan yüzlerce bebek, çocuk, kadın ve erkeğin son dinlenme yerini işaretler. Varlıklarını tanımayan bir isme sahip bir anıtın yanında dinleniyorlar. Anıtın özgün amacına sadık kalmak, oraya defnedilen herkesi ifade eden bir isim gerektirir. Zaten asıl olan, tüm bu çabanın gerçek paydaşlarının onlar olmasıdır.
İşte o, işte şimdi yoksullaştırılan ve sömürülen göçmenler
Anıt aynı zamanda ziyaretçileri bugünün göçmen işçilerinin insanlığını yüzleşmeye yönlendirir.
1880 Leadville madenci grevine önderlik eden İrlandalı bir madenci Michael Mooney’in, o yılın 18 Haziran’ında Denver Tribune’da alıntılanan sözleriyle: “Amerika bayrağının tümünün beni kapsadığını sanmıyorum ama bir köşesinin benim olduğumu düşünüyorum.”
Bu alan, halkı eğitebilir ve kültürel engelleri aşarak 21. yüzyılın göçmen topluluklarıyla dayanışma kurabilir. Minneapolis’te silahlı federal ajanlar tarafından öldürülen Renee Good ve Alex Pretti’nin 2026’daki öldürülmesinin ardından ve göçmenlere yönelik göçmen ve gümrük polisinin şiddeti, baskınları ve kaybolmaları sürerken, anıtın kapsamı 19. yüzyıl İrlanda tarihinden çok daha öteye uzanır.
Göçmen topluluklarının bugün bugün yaşama yetecek bir ücret, güvenli çalışma koşulları ve çocuklarından şiddetle sürülme korkusundan uzak bir yaşamı hak ettiğine inanıyorum. Anıtın kalbindeki değerleri benimsemek, önce onları Leadville’in yoksullar mezarlığına defnedilen insanların daha eksiksiz gerçekliğini anlatmak için yeniden adlandırmakla başlar ve daha yüksek bir diyaloğa davet sunar.
- göçmen karşıtı tutumlar
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Yanıt yok