Suriname Nehri, 30 Eylül 2026’da Suriname’deki Nieuw Aurora yakınlarındaki Saamaka bölgesinden akıyor. Gelişmekte olan ülkelerin uyum sağlamak için yılda yaklaşık 305 milyar ABD dolarına ihtiyacı var. Bazıları karbon piyasalarını bu fonları toplamak için bir yol olarak görüyor.
(AP Fotoğraf/Ivan Valencia)
Türkiye’nin Antalya kentinde düzenlenen COP31 iklim zirvesinde müzakereciler için kilit soru, gelişmekte olan ülkelerin ısınan bir dünyaya uyum sağlayabilmesi için nasıl daha fazla kaynak elde edileceğidir. Son 30 yıldır iklim görüşmeleri, sera gazı emisyonlarını azaltmaya ve gelecekteki küresel ısınmayı önlemeye odaklanmıştı.
Ancak Birleşmiş Milletler artık küresel ısınmanın 2015 Paris Anlaşması’nda belirtilen 1,5°C hedefini aşmasını bekliyor. Bu durum, gelecekte kuraklık, sel, deniz seviyesinin yükselmesi ve orman yangınları gibi riskleri artırabilir. Ülkelerin artık ısınan bir gezegene uyum sağlamaktan başka seçeneği kalmadı.

Zirvenin ev sahibi ülkesi, karbon piyasalarını bu sorunun bir parçası olarak görüyor. Bu piyasalar, sera gazı emisyonu yapan ülkelerin veya şirketlerin, başka yerlerde emisyonları azaltan projeleri finanse eden kredileri satın almasına olanak tanıyor. Bu projeler genellikle ağaç dikme, koruma veya tarım uygulamalarını değiştirme faaliyetlerini içeriyor.
Zirveye liderlik eden Türk Çevre Bakanı Murat Kurum, karbon piyasalarının 2030 yılına kadar gelişmekte olan ülkelere yılda 50 milyar ABD dolarından fazla ek finansman sağlayabileceğini belirtiyor.
Yirmi yıldır çiftliklerde ve ormanlarda karbon piyasalarını inceliyorum; Hindistan, Kenya, Malavi, Mozambik, Tanzanya ve Vietnam’daki karbon projeleri üzerinde saha çalışmaları yaptım. 2006’da yazdığım ilk makalelerden birinde, meslektaşlarımla birlikte bu tür projelerin yoksul çiftçileri ve resmi arazi belgesi olmayanları dışlayabileceği konusunda uyarıda bulunmuştuk. Düşük karbon fiyatları ve çok sayıda küçük çiftliği projeye dahil etmenin yüksek maliyeti de küçük üreticilerin fayda görmesini zorlaştırıyordu. Bu endişelerin çoğu hâlâ çözülmemiş durumda.

Bu konu önemli, çünkü ülkelerden uyum çabaları için çok daha fazla para ayırmaları isteniyor ve bu fonların büyük bir kısmı çiftliklere ve ormanlara yönlendirilecek. Fon toplamak zor; 2023’te ortak yazar olduğum bir çalışma kağıdının da gösterdiği gibi, işe yarayan karbon projeleri tasarlamak ve etkilerini ölçmek ise daha da zor.
Avrupalı akademisyenler tarafından Avrupalılar için haftalık bir e-posta
Hindistan’ın batısındaki Rajasthan eyaletinde yer alan Thar Çölü’nün bir kısmı. Buradaki topluluklar şimdiden aşırı sıcak dalgalarıyla karşı karşıya ve değişen koşullara uyum sağlamak için tarım ve hayvancılık faaliyetlerini değiştirmelerine yardımcı olacak desteğe ihtiyaç duyuyorlar.
(Rohit Jindal), CC BY-NC-ND
Gelişmekte olan ülkelerin uyum sağlamak için yılda yaklaşık 305 milyar ABD dolarına ihtiyacı var; bu, 2024’te aldıkları 28 milyar ABD dolarlık uluslararası desteğin yaklaşık 10 katı. Geçen yıl ülkeler, 2035’e kadar uyum finansmanını en az üç kat artırmak için çaba gösterilmesi çağrısında bulundu.
Ayrıca ilerlemeyi takip etmek için 59 gösterge üzerinde de anlaştılar. Bunlardan on biri gıda üretimi ve çiftlikler ile ormanlar da dahil olmak üzere ekosistemlerle ilgili. Toprakları iyileştirme, ağaç dikme ve ormanları koruma gibi uygulamaların çoğu, karbon piyasalarının teşvik etmeye çalıştığı yöntemlerle benzerlik gösteriyor.
Kurum’un umutları yeni değil, ancak karbon piyasaları yavaş büyüdü. 2006’da gönüllü karbon piyasasının değeri yaklaşık 90 milyon ABD dolarıydı. 2024’e gelindiğinde bu rakam 535 milyon ABD dolarına ulaştı.
O yıl alıcılar, çiftlik ve orman projelerinden yaklaşık 70 milyon karbon kredisi kullandı; her biri bir ton karbondioksit azaltımını veya depolamayı temsil ediyordu. Bu miktar, çiftliklerin ve ormanların her yıl sağlayabileceği sekiz ila 14 milyar tonun yüzde birinden bile az.
Karbon Piyasalarının Büyümesinin Önündeki Engeller
Yakın zamanda yayımlanan makalem ve şu anda hakem değerlendirmesinden geçen araştırmalar, üç tekrarlayan engeli ortaya koyuyor.
Birincisi, bir projenin gerçekten bir fark yarattığını göstermek zor. Orman korunur muydu, yoksa çiftçi zaten farklı bir uygulama yapar mıydı? Geniş çaplı bir araştırma, karbon kredilerinin altıda birinden daha azının gerçek emisyon azaltımını yansıttığını buldu.

İkincisi, topraklardaki ve ağaçlardaki karbonu ölçmek maliyetli ve bu maliyetler çiftçilerin elde ettiği getiriyi azaltıyor. Mozambik’te meslektaşlarımla birlikte yaptığımız bir çalışmada, cömert sözleşme şartlarına rağmen bir topluluk karbon projesinin hane gelirlerini yalnızca çok az artırdığını tespit ettik.
Üçüncüsü, projeler genellikle uygulanması en kolay yerlere yöneliyor. Çin, Hindistan ve Brezilya, BM’nin orijinal karbon kredisi programı kapsamındaki tüm projelerin dörtte üçünden fazlasına ev sahipliği yaptı. Afrika’da ise daha 2008’de güvensiz arazi haklarının yeni yatırımları caydırdığını tespit etmiştik.
Nijerya’nın Lagos kentindeki Nora Gölü yakınlarındaki Lufasi Parkı’nda bir avokado ağacı büyüyor. Hükümetler ve şirketler, sera gazı emisyonlarını telafi etmek için ağaç dikme projelerini kullanıyor.
(AP Fotoğraf/Sunday Alamba)
İklim değişikliği aynı zamanda projelerin kendisini de etkiliyor. Tanzanya’nın Uluguru Dağları’nda meslektaşlarımla birlikte 2009’da çiftçilere ağaç dikme ve koruma sözleşmeleri sunduk. Yirmi bir ay sonra ağaçların yüzde 63’ü hayatta kalmıştı; bazı kayıplar ise kısa yağışların yetersizliğiyle bağlantılıydı.
Uyum projeleri de bu engellerin hepsiyle ve daha fazlasıyla karşılaşabilir.
Karbon projeleri başarılarını tek bir birimle, yani kredilere dönüştürülebilen karbondioksit tonlarıyla ölçüyor. Uyumun ise böyle ortak bir ölçütü yok. Başarı, bir selin neden olduğu hasarın azalması veya kuraklıkta hayatta kalan hasatlar anlamına gelebilir. Ancak bu faydaların ortaya çıkması yıllar alabilir ve ölçülmesi zordur.
Karbon piyasalarından çıkarılacak üç ders öne çıkıyor.
-
Ölçümü basit ve yerel tutun. Vietnam’daki saha deneylerimizde, meslektaşlarımla birlikte köylülerin kendi çalışmalarını izlerken nadiren hile yaptığını gördük; bu nedenle topluluklar sonuçları kendileri kontrol etmeye yardımcı olabilir.
-
Uygulama maliyetini düşürün ve fonların çiftçilere ulaşmasını sağlayın. Karbon projelerinin para kazanmadan önce alıcı bulmak, sözleşmeler müzakere etmek, hükümet onayı almak ve bağımsız denetçiler tutmak için masraf yapması gerekiyor.
Destekleri sadece projelerin kurulması en kolay olan yerlere değil, en çok risk altındaki yerlere yönlendirin. Küçük pilot projeler, ülkelerin neyin işe yaradığını öğrenmesine yardımcı olabilir.
Uyum için daha fazla paraya acilen ihtiyaç var. Ancak sahada güvenilir projeler olmadan bu paranın bir fark yaratması zor olacaktır.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔



1 yanıt
[…] Çekebilir: COP31: Karbon Piyasalarını Daha Etkin Hale Getirmenin Yolları → Kaynak: PhilosophynewsKaynak yazarı: Philosophy News 💬 Topluluk Masası & […]