Owen Ware’in romantik felsefe ve edebiyattaki mitoloji üzerine yeni kitabı, elbette, Schiller’in Die Götter Griechenlands adlı eserindeki ünlü şiirsel Yunan mitolojisi çağrısıyla başlıyor. Ware’e göre Schiller’in, Schelling ve Hegel gibi genç düşünürler üzerinde geniş bir etki yaratan şiiri, pagan güzellik modellerini taklit etme çağrısından ziyade, “modern dünyanın acilen ihtiyaç duyduğu özel bir hakikati” kavrama daveti niteliğindeydi. Ware’in savunduğu bu hakikat, “insanların birliği hakkındaki unutulmuş bir gerçeklik; kendimizle, başkalarıyla ve dünyayla uyum içinde yaşama kapasitemizin bir vizyonu” (3). Felsefi açıdan bakıldığında, Ware’e göre Schiller’in mitolojiye yaptığı bu başvuru, antik dünyadan geriye dönük bir nostalji olarak değil, modern yaşamın akıl ve duyguyu nasıl uzlaştırabileceğine yönelik ileriye dönük bir bakış olarak anlaşılmalı.
Romantizmin felsefi önemi üzerine mevcut akademik literatürde, genellikle erken Alman romantizmi olarak sınıflandırılan akım —yani özellikle Jena döneminin zirvesinde şekillenip Friedrich Schlegel, Novalis, Schleiermacher ve diğerlerinin yazılarında somutlaşan romantizm— on dokuzuncu ve yirminci yüzyıl Almanya’sında ortaya çıkan, daha sonraki ve sıklıkla siyasi açıdan sorunlu romantizm çağrılarından haklı olarak ayırt edilmiştir. Ancak erken Alman romantizmi, İngiliz romantikler de dahil olmak üzere, daha sonraki önemli felsefi bağlantılardan yoksun bir akım değildir. Ware’in kitabının faydalı bir yönü de Coleridge ve Wordsworth gibi isimler arasında (ki 1798-99’da Schiller ile tanışmak umuduyla birlikte Almanya’ya gitmişlerdi) ve Blake gibi şairler ile Keats ve Shelley gibi daha sonraki romantikler arasında önemli bağlantılar kurmasıdır. (Ancak görünen o ki, Almanya ile daha az teması olan İngiliz yazarlar bile Alman geleneğinden şaşırtıcı ilham anları yaşamışlar: Blake, arkadaşı Henry Fuseli’nin Johann Caspar Lavater’in Aphorisms on Man adlı eserinin çevirisi üzerine dikkat çekici notlar almış ve Winckelmann’dan da etkilenmiş; Shelley ise A. W. Schlegel’in estetik üzerine ünlü derslerinden ve Madame de Staël’in yazılarından ilham almış.)
Ware’in kitabı, Almanya ve İngiltere arasında gidip gelerek bu gelişimin kilit anlarını anlatan bölümlere ayrılmıştır. Schiller ile başladığı yolculukta, Das Älteste Systemprogramm des deutschen Idealismus (Alman İdealizminin En Eski Sistem Programı olarak bilinen, tuhaf bir şekilde Hegel’in el yazısıyla yazılmış ancak yazarlığı tartışmalı ve Ware’in nihayetinde Schelling’e atfettiği belge) ile Friedrich Schlegel’in Gespräch über die Poesie ve Schelling’in System of Transcendental Idealism (her ikisi de 1800’de yayımlandı) adlı eserlerinde taslak haliyle sunulan “yeni bir mitoloji” projesine geçiyor. Ardından Blake, Coleridge ve Wordsworth’a odaklanan bir bölüm geliyor; bunu şiirsel kendini keşfetme temalı üç Alman romanının (Hölderlin’in Hyperion, Schlegel’in Lucinde ve Novalis’in Heinrich von Ofterdingen) yorumu takip ediyor; son olarak Keats ve Shelley ile birlikte Prometheus Unbound üzerine bir okuma ile kitap sona eriyor.

Ware, tüm bu yazarlar arasında parçalanma —ya da daha doğrusu kendini parçalamak— modernitenin temel bir sorunu olarak derin bir endişe kaynağı olduğunu tespit ediyor. Ana motif farklı yazarlar tarafından çeşitli şekillerde tanımlanıyor: “zıtlıklar ilkesi”, “evrensel kutuplanma yasası”, “zıtlıkların birliği ilkesi” (coincidentia oppositorum) veya “karşılıklı etkileşim” (Wechselwirkung). Ancak hepsi, modernitenin bu zıt güçleri içinde ortaya çıkabilecek yeni birlik veya uyum biçimlerine yöneldiğini gösteriyor. Sonuç olarak, romantik düşünce süreci Karl Ameriks’in eliptik bir yol olarak tanımladığı, Ware’in ise (bence tamamlayıcı bir şekilde) temel bir spiraller olarak gördüğü bir hareket: yani sürekli yeni ufuklar açan ama aynı zamanda geçmişe dönen bir süreç. Romantikler, doğaya veya yansıtmadan önceki çocuksal bir duruma basit bir dönüşle ilgilenmiyorlardı; bunun yerine, “gelişmekte olan bir zihnin hem akıl hem de duygu, entelekt ve hissiyatı içeren çelişen güçlerinin artık savaşmadığı bir konuma doğru bir ilerleme” (7) peşindeydiler.
Ware’in romantik düşünce hareketinde gördüğü spiral yapı, romantiklerin mitoloji yaklaşımının antik kökenleri olmasına rağmen (örneğin sonraki Platonculukta) felsefi arka planlarının özellikle Kantçı ve Kant sonrası kaynaklardan geldiğini açıkça gösteriyor. (Buna rağmen romantikler arasında bu unsurları tamamen birleştirme eğilimleri de vardı: Örneğin Coleridge, Kant, Fichte ve Schelling’in eserlerini “Platon, Plotinus ve Proclus’un antik sistemlerini yeniden canlandırmak” (Coleridge, Notebooks) olarak görüyordu.)
Romantiklerin “yeni bir mitoloji” kavramına verdikleri önemle birlikte, mit yaratma sürecinin “açık, yansıtıcı ve şeffaf” olması gerektiği de vurgulanıyor. Bu süreç (Northrop Frye’in de savunduğu gibi) zorlayıcı dini inançtan ziyade hayal gücü faaliyetinden başlıyor. Ancak yeni mitolojinin hayal gücüne verdiği önem, boş vaatler topluluğuna dönüşme riski taşıyor mu? Systemprogramm gibi eserlerin manifesto benzeri niteliği birçok okuyucuyu hayal kırıklığına uğratmıştır. Bu bağlamda Ware, romantik şairlerin teoriden pratiğe geçişlerine dikkat çekiyor; özellikle de Hölderlin, Schlegel ve Novalis’in bu enerjiyi bir yaşam hikayesi edebi formuna dönüştürme çabalarına odaklanıyor. Bu şairler arasında, Novalis, Heinrich von Ofterdingen’deki Fable karakteriyle yeni ve şeffaf bir mitoloji vaadini en ileri düzeyde gerçekleştiren isim olarak öne çıkıyor.
Ware’in kitabının tarihsel açıdan bir avantajı da yeni mitoloji kavramına özel odaklanması sayesinde, romantik ve öncesi dönemdeki mitolojik etkilerin kapsamlı bir tarihini sunmaya çalışmamasıdır. Bu nedenle Moritz veya Hemsterhuis gibi öncü isimler pek ele alınmıyor; ayrıca Weimar döneminde antiklerle olan etkileşimde Goetheci yaklaşımdan ziyade Schillerci yaklaşım tercih edilmiş.
Genel olarak Ware’in kitabı, M. H. Abrams’ın “doğal doğaüstülük” kavramı gibi Alman Romantizminin en seküler okumalarına karşı çıkmanın neden doğru olduğunu güçlü bir şekilde savunuyor. Ware, romantik düşüncede seküler olarak yorumlanabilecek çok şey olduğunu kabul ediyor; ancak coincidentia oppositorum geleneğiyle uyumlu olarak, yirminci yüzyıl sekülerizmine yönelik birçok eleştirmenin de belirttiği gibi, sekülerizm ve dinin katı bir ikili olarak değil, dinamik ve diyalektik ilişkiler olarak yorumlanabileceği bir yaklaşım açmak önemli olabilir.
Bu doğrultuda, Ware’in kitabında Yunan ve Roma mitolojisine odaklanması nedeniyle yeterince incelenmemiş bir unsur, romantik dönemde ilham kaynağı olmaya başlayan İskandinav, Pers ve Hint gelenekleri gibi daha çeşitli antik kültürlerdeki mitolojinin rolünün genişletilerek incelenmesi olabilir. Ware bu etkilerden bazılarını belirtiyor (örneğin Novalis’in “mavi çiçeği” için bir kaynak olabilecek Sanskritçe Sakuntala oyunu), ancak burada daha fazla araştırma yapılabilir. Zira bu Yunan ve Roma dışı geleneklerin seküler/dini ikiliyi Batılı okuyuculara en aşina olan biçimden tamamen farklı şekillerde ele alması, gelecekteki araştırmalar için değerli bir alan oluşturuyor.
Felsefi açıdan Ware’in dipnotlarda veya eklerde ele aldığı, daha fazla tartışmayı hak eden birkaç karmaşık kavram var. Sonuç olarak ikisinden bahsedeyim: Ware’in “birleştirici biliş” olarak adlandırdığı kavram ve genel olarak sembolik düşünce anlayışı. Ware, romantikler ile “mitlerin sıradan düşünceyle erişilemeyen temsil biçimleri içerdiği” yönündeki Neoplatonik görüş arasında bir bağlantı kurarak haklı bir argüman sunuyor. Bir dipnot (s. 20, fn 19) bunu Kant sonrası önemli bir terim olan ‘entelektüel sezgi’ ile ilişkilendirerek açıklıyor (birleştirici bilişler, entelektüel sezgiler gibi, doğrudan ve çıkarımsal olmayan, kategorik olmayan ve parçalar yerine bütünleri odaklayan bilişlerdir; ancak entelektüel sezgilerin aksine, sembol, alegori veya mitler aracılığıyla somut gerçekliklere atıfta bulunarak aracı bir yapıya sahiptirler). Ancak romantiklerin birleştirici biliş anlayışının nasıl geliştiği ve entelektüel sezgi gibi kilit bir terimle ilişkisinin nasıl kurulduğu üzerine daha uzun bir tartışma faydalı olacaktır.
Ayrıca, sembol ve alegorinin aracılığına verilen önemle birlikte, Ware’in kitabında romantiklerin sembolik düşünce anlayışımıza ne kattığına dair yeterince bilgi yer almıyor (gerçi bunun nedenleri olabilir, çünkü romantik sembol üzerine Nicholas Halmi gibi isimler tarafından zaten kapsamlı çalışmalar yapılmıştır). Ware, Neoplatonik gelenekle —özellikle Porphyry’nin Cave of the Nymphs ve Proclus’un Commentary on Plato’s Republic eserleriyle— romantizm arasında önemli bir bağlantı ekliyor: Bu bağlantı, Platon’un kendisinin şairlere yönelik taklitçi eleştirisine karşı Platonik gelenek içinden bir dönüş sunuyor. Neoplatonik kaynaklarla romantizm arasındaki daha ileri bağlantılar, klasikçi Peter Struck’un Neoplatonculuk üzerine yaptığı son çalışmaların da gösterdiği gibi, yeni sonuçlar doğurabilecek bir başka araştırma alanıdır.
Ware, Shelley’nin Prometheus’u, önerdiği mitoloji vizyonunun son ve etkileyici örneği olarak sunuyor: Bu Prometheus sadece yıkıcı bir figür değil, hakim güçlere meydan okuyarak yeni bir yaratım olasılığı sunan biridir. Ware’e göre, Blake’in “algı kapıları” olarak adlandırdığı şeyde yeni ufuklar açabilecek olan da işte böyle ileriye dönük ve yapıcı bir çalışmadır. Ware’in açık ve sürükleyici bir üslupla yazılmış bu kitabı, romantik düşüncenin bu alanda ne sunabileceğine dair süregelen felsefi araştırmalara önemli bir katkı daha ekliyor.
Coleridge, Samuel Taylor. Coleridge Notebooks. Editör: Kathleen Coburn. 4 cilt. New York: Routledge, 1957-2011.
Foucault’nun güç ve bilgi eleştirisi postyapısalcılığı şekillendirdi, ancak hakikati reddetmesi kendi ortodoksisine dönüşme riski taşıyor. Kalması için…

Bu, anlaşmazlığın akademik, özellikle de felsefi incelenmesi üzerine 4 bölümlük serinin 4. bölümüdür. 1. Bölümde…
Bu, anlaşmazlığın akademik, özellikle de felsefi incelenmesi üzerine 4 bölümlük serinin 3. bölümüdür. 1. Bölümde…
Bu, anlaşmazlığın akademik, özellikle de felsefi incelenmesi üzerine 4 bölümlük serinin 2. bölümüdür. 1. Bölümde…
Owen Ware’in romantik felsefe ve edebiyattaki mitoloji üzerine yeni kitabı, elbette, Schiller’in…
philosophybits: “Bir insan bu sabit bedensel formu bir kez elde ettiğinde, sonunu beklerken ona tutunur. Bazen çatışarak…
70’lerin klasik hiti “The Logical Song” Supertramp tarafından seslendirilen, meditasyon niteliğindeki sözleriyle ünlü, progresif ve neşeli bir parçadır…
suliqyre: “Need For The Other”, vb. (461-465) “Tüm ihtiyaç, diğerinin benliğe dahil edilmesi için bir gerekliliktir ve…
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔



Yanıt yok