Eğer konutlar nükleer aileler yerine değişen ilişkiler etrafında tasarlanmış olsaydı ne olurdu?

aile zaten kat planında

Çoğu iki yatak odalı daire, taşınmadan önce anlaşılabilir. Bir yatak odası daha büyük, diğeri daha küçüktür. Her ikisi de bir salonun bir versiyonuna açılıyor; mutfak ve oturma odası evin ortak ucunu oluşturuyor. Çizimde oturanlar dışarıda bırakılıyor ama onları yerleştirmek kolay: Çekirdek aileler, ebeveynlerin daha büyük odayı işgal ettiğini ve çocukların koridorda uyuduğunu görüyor. Akraba olmayan iki yetişkini aynı plana koyarsanız hiyerarşi finansal hale gelebilir. Birisi daha büyük yatak odası için daha fazla para ödüyor.

Yatak odaları ve mutfaklar hâlâ hemen hemen her türde çalışmaktadır. ev. Yabancı varsayımı, bu odalarla orada yaşayanlar arasındaki ilişkilerin oldukça istikrarlı kalacağı beklentisiyle başka bir yerde duruyor. Bir çift ayrılır, bir arkadaş çocuğunun yetiştirilmesine yardım etmeye başlar, yaşça büyük bir ebeveyn eve taşınır veya iki aile birkaç yıl birleşip daha sonra tekrar bölünür. Bina bir asır boyunca ayakta kalabiliyor, içindeki ev ise defalarca değişiyor.

14 Haziran – Meyer-Grohbrügge ve Chermayeff, Ölüm 142, Berlin, Almanya, 2019 | resim © Laurian Ghinitoiu

standart nasıl standart haline geldi

Tanıdık aile dairesinin bir tasarım geçmişi vardır. Lucia Alonso Aranda, İngiltere’deki konut standartlarının ebeveynler ve çocuklar etrafında düzenlenen planların pekiştirilmesine nasıl yardımcı olduğunu, beklenen oda boyutlarını ve ev alanları arasındaki ilişkileri tanımlayan düzenlemeler ve tip planlarının izini sürdü. Savaş sonrası Japonya’da nLDK formülü bağlantıyı özellikle görünür hale getirdi. Daireler, bir dizi odanın yanı sıra oturma ve yemek-mutfak alanına göre sınıflandırıldı ve orta sınıf bir çekirdek hane için tekrarlanabilir bir birim oluşturuldu.

Matrix Feminist Tasarım Kooperatifi, 1980’lerin başında Britanya’da benzer varsayımları ortadan kaldırıyordu. Ev Gerçekleri sergisi, konut planlarının ev işleri ve aile rollerine nasıl yer ayırdığını ve bu düzenlemeleri sıradanmış gibi sunduğunu inceledi. Çizimler bugün kullanışlıdır çünkü çok az şey egzotik hissettirir. Tanıdık görünüyorlar. Bu aşinalık, planı incelenmeye değer kılan şeydir.

Matrix Feminist Tasarım Kooperatifi, Ev Gerçekleri: Kadın ve Evlerin Tasarımı, 1984 | Kokpit Arşivleri aracılığıyla görüntü

on yedi odalı bir ev

Kazuyo Sejima SANAA Üç kuşaktan oluşan beş kişilik bir aile için 2003 yılında Tokyo’da tamamlanan ikonik Plum Grove Evi ile bu soruyu çok farklı bir aile evine yöneltti. 77 metrekarelik bir evin içinde Sejima, iç mekanı üç kata yayılmış on yedi alışılmadık derecede küçük alana böldü. Bazıları neredeyse içlerindeki mobilyaların ölçeğine kadar küçülüyor. Örneğin oğlunun çift yükseklikteki yatak odası yatağından biraz daha büyük. Plan, sabit sayıda insanı olağan yatak odaları ve ortak odalarla eşleştirmek yerine, ev hayatını her biri evin geri kalanıyla yakından bağlantılı kalarak belirli bir aktiviteyi gerçekleştirebilecek daha küçük yerlere bölüyor.

Bölmeler, kare açıklıklarla delinmiş 16 milimetrelik çelik plakalardan yapılıyor; böylece aile üyeleri, evin her yerinde birbirlerini görürken ve hissederken ayrı alanları işgal edebiliyor. Sejima bu organizasyona, geleneksel oda etiketlerinin insanların onları gerçekte nasıl kullandıklarını zar zor tanımladığını gözlemledikten sonra geldi. Yatak odaları uykunun yanında okumayı ve ders çalışmayı da toplar; oturma odaları her türlü bireysel aktiviteyi içine alır. Bu ev, örtüşen kullanımları birbirinden ayırıyor ve onlara kendilerine ait bir alan sağlıyor. Aile fiziksel olarak birbirine yakın olsa da üyeleri aynı kompakt hacim içerisinde pek çok farklı pozisyona sahip oluyor.

Kazuyo Sejima (SANAA), Plum Grove’daki Ev, Tokyo, Japonya, 2003 | resim © Shinkenchiku Sha

bu oda kime ait?

Berlin’deki Kufu 142’de, 14 Haziran – Meyer-Grohbrügge ve Chermayeff, komşu apartmanlar arasındaki sınırı okumayı alışılmadık derecede zorlaştırıyor. Altı dar kule bina boyunca birbirine kenetleniyor ve evler birbirinin üstünde ve altında uzanıyor. İçeride, seviye değişiklikleri ve köşeler, nispeten az sayıda kalıcı bölümle mahremiyet sağlıyor.

Dairelerin çakıştığı durumlarda, alan parçaları komşu bir eve tahsis edilebilir veya iki ev arasında açılabilir. Bu küçük belirsizlik ilginç kısımdır. Buradaki esnekliğin katlanabilir yatak veya hareketli duvarla pek ilgisi yoktur. Oda ölçeğinde sahiplik ile ilgilidir. Planın bir parçası, etrafındaki insanlar birbirleriyle ilişkilerini değiştirdikçe bağlılığı da değiştirebilir.

14 Haziran – Meyer-Grohbrügge ve Chermayeff, Ölüm 142, Berlin, Almanya, 2019 | resim © Laurian Ghinitoiu

bazen bir kapı yeter

Apparata’nın Barking’deki Sanatçılar Evi, çok daha basit bir hareketle benzer bir fikre ulaşıyor. Bir katta, komşu oturma odaları arasındaki parti duvarlarında çift kapı bulunmaktadır. Her daire kapalıyken bağımsız olarak çalışmaktadır. Bunları açın ve birkaç ev, çocuk bakımı veya yan yana çalışma için birlikte çalışabilir.

Jest neredeyse sıradan, bu da onu ikna edici kılıyor. Binada mutfaklar, yatak odaları ve ön kapılar ayrı tutulmaktadır. Bu sadece sakinlere tam bağımsızlık ile tam yurt içi birleşme arasında başka bir ortam sağlıyor. Apparata’nın uyarlanabilirlik çizimleri, ana yapı yerinde kalırken yatak odası sayılarının ve iç düzenlemelerin nasıl değişebileceğini göstererek fikri dairelere yayıyor.

Teçhizat, A House for Artists, Barking, Birleşik Krallık, 2021 | resim © David Grandorge

oda etiketlerinin gevşetilmesi

Kazuyo Sejima onlarca yıl önce oda tipi ile aile yapısı arasındaki sabit uyumu sorgulamıştı. Japonya’daki büyük bir toplu konut projesi kapsamında tamamlanan Gifu Kitagata’da oda, blok boyunca bir aile dairesini tekrarlamak yerine farklı düzenlemelerle birleştirilebilen temel bir birim haline geliyor. Varyasyonlar, özel odalar ve ortak alan arasında farklı ilişkilere sahip evler yaratır.

Proje yeniden güncelliğini koruyor çünkü esneklik çoğu zaman çok işlevliliğe indirgeniyor: Bir masa katlanıyor ve ofis bir yatak odasına dönüşüyor. Sejima’nın çalışması, bir odanın neden bu kadar sabit bir kimliğe ihtiyaç duyduğuna dair daha geniş bir soru soruyor. Aynı metrekare, duvarlar zar zor hareket etse bile, binanın ömrü boyunca farklı bina sakinlerini destekleyebilir.