Ä°talya’nın sahil ÅŸeridinde her yaz dönemi, dünya çapında hiçbir mimarlık firmasının eÅŸleÅŸemeyeceÄŸi bir inÅŸaat hacmi yaÅŸanır. Bu mevsimlik patlamanın arkasındaki araçlar, tek bir espresso fiyatına mal oluyor ve lisansı olmayan işçiler tarafından kullanılıyor.
Bunlar, klasik kareta (kovalar) ve kürekler. Yeni nesillerin inÅŸaat dünyasına giriÅŸ kapısı olan bu oyuncaklar, tabletlerin ve akıllı telefonların cazibesine raÄŸmen hala geçerliliÄŸini koruyor. Çocuklara, hızla bir ÅŸeyler inÅŸa etme ve hemen yıkma döngüsüyle mekanik mantığı öğretiyorlar: Joseph Schumpeter’in belki de ekonomideki kadar kıyı ÅŸeridinde daha iyi iÅŸleyen bu “yaratıcı yıkım” prensibi.
Bugün yine sahildeyiz, kareta ve küreklerimizle. Onları bu yaz boyunca sayısız kez gördük; neredeyse her tütün dükkanının önünde asılı duruyorlar, parlak renkli meyveler gibi sallanıyorlar. Bunlar, kıyı şeridinin açık hava inşaat sahasına dönüştürüleceğinin işaretidir: minik ustabaşlarının hayallerindeki mimari yapıları herhangi bir hesap vermeden inşa edebildikleri yapılar, kaleler, kanallar ve surlar.
Ancak Ä°talya’daki gerçek “kareta kralları”, burada deÄŸil, endüstriyel Kuzey’de bulunuyor. Androni Giocattoli gibi ÅŸirketler, enjeksiyon kalıplama presleri kullanarak sayısız kareta seti üretiyor. Tasarım, inÅŸaat patlaması ve sahil tatilleri patlamasının kesiÅŸim noktasında ülkeye yayılan anonim bir ortaçaÄŸ tasarımına sahip.
Tasarım, sadeliğiyle zekice. Kareta sadece bir kap değil, aynı zamanda negatif geometrik bir kalıp. Islak kum içine sıkılıyor, kareta ters çevriliyor ve işte kule ortaya çıkıyor. Püf noktası, duvarlarının hafif eğimli olması, bu da içindeki şeyin serbest bırakılmasını kolaylaştırıyor. Kürek ise, çocuğun eline uygun şekilde tasarlanmış, kolun bir uzantısı. Herhangi bir süsleme yok; formu tamamen kumun fiziğiyle belirlenmiş.
Bu kareta, kalıcılık takıntımıza meydan okuyor. Beton dökülen, verilerin kilitlendiÄŸi ve yapıların sonsuza kadar dayanacak ÅŸekilde tasarlandığı bir toplumda yaşıyoruz. Bu plastik oyuncak, insanın egosunu reddedilemez bir eleÅŸtiriyle yüzleÅŸtiriyor: gelgit. Bir kale inÅŸa ediyorsunuz, üç saat sonra hayran kalıyorsunuz, beÅŸ dakika sonra deniz her ÅŸeyi silip geçiriyor. Gerçek deÄŸer, yapının ömründe deÄŸil, yapma keyfinde yatıyor. Belki de buna “sahil mandalası” diyebiliriz: anlık güzellik, geçici olduÄŸu için tam da bu yüzden tadını çıkarılıyor.
Mevsim sona erdiğinde, dükkanlar plaj oyuncaklarını kaldırır ve kıyı şeridi düz ve boş bir alana dönüşür. Ancak oyuncaklar kaybolmaz; sadece başka bir yere geçerler. Bir gün, arabanın arka koltuğunun altında eliniz bu yuvarlak plastik kenara denk gelir. Kuru kum taneleriyle dolu, çatlamış ve solmuş bu kareta, başka bir yazın geleceğinin müjdesini veriyor.
Carlo Ratti
Proust, küçük bir kekin, “madeleine”in, kahveye batırılmasıyla, anıları tetiklediÄŸi yedi ciltlik bir roman yazdı. Ä°talyan versiyonu olan bu köşenin takipçileri için, bu nesneler benzer bir etkiye sahip olabilir. Ä°ngilizce okuyucularınız için ise, bunlar baÅŸka bir ÅŸey sunuyor: plaj sohbetleri, beklenmedik yerlere odaklanma ve belki de Ä°talya’yı ziyaret ettiÄŸinizde kullanabileceÄŸiniz yeni “madeleine”ler. Sonuçta nesneler sadece nesne deÄŸildir. Ãœnlü Milano tasarımcısı Achille Castiglioni, fame, bir zamanlar şöyle demiÅŸti: “Nesnelerin bize eÅŸlik etmesi gerekir.” Özellikle bu kavurucu yazda.
OKUR YORUMLARI (1)