Alfredo Jaar’ın ‘A Logo for America’: Amerika BirleÅŸik Devletleri’nin 250. Yılında Geri Dönüş

ABD’nin kuruluÅŸunun 250. yılını kutlarken Donald Trump, “Amerika” adını siyasete alet ettiÄŸinde; Times Square’deki reklam panolarının arasında, domates sosu ve bir Meksika restoranı reklamlarıyla yan yana yer alan Alfredo Jaar’ın “A Logo for America” kurulumu New York’a üçüncü kez döndü. 1987’de henüz 31 yaşında ve tanınmamış bir ÅŸekilde sahneye çıkan Chileli sanatçı, 42 saniyelik LED animasyonuyla izleyicilere “Bu Amerika DeÄŸil” mesajını vermiÅŸti; ÅŸimdi ise ABD’nin dünyaya adını silah olarak çevirdiÄŸi dönemde bu eserin yeniden aktarılması, sanatçının kendi ifadeleriyle “farklı olabileceÄŸini gösterebileceÄŸimiz” inancına yeni bir boyut katıyor.

Kurulum, Times Square’in kalbinde, 42 saniyelik LED animasyonuyla New Yorkluları ÅŸaşırtmıştı. Haritanın üzerine bindirilen “This Is Not America” (Bu Amerika DeÄŸil) yazısı ardından, ABD bayrağına “Bu Amerika’nın Bayrağı DeÄŸil” ibaresi eklenirken; “R” harfi bir anda Kuzey, Orta ve Güney Amerika haritasının dansına dönüşüyordu. Jaar’ın Amerikalılara ve liderlerine yöneltmek istediÄŸi mesaj sade ama provokatifti: Kendini bu çok sayıda ülkeden yalnızca biri olarak görenlerin, “Amerika” adını ele geçirmesini durdurmaları gerekiyordu.

“Bu Amerika DeÄŸil”

Neredeyse 40 yıl geçti ve hala Amerikalıların kendilerini dünyadaki tek Amerikalı olarak gördükleri gerçeÄŸi, “Amerika” bir kıta deÄŸil, bir ülke olduÄŸunu açıklamayı gerektiriyor. Jaar’ın kurulumu o günden bu yana dünya çapında yankı uyandıran bir baÅŸarı oldu; 2014’te Times Square’de gece yarısı tek dakika boyunca yeniden gösterildi ve Donald Trump’ın ilk baÅŸkanlık kampanyası döneminde Miami Beach’in yakınındaki bir gemi üzerinde dev ekranlarda izleyiciye ulaÅŸtırıldı.

Bu kez ise Manhattan’daki Galerie Lelong galerisinde sergilenecek esere, sanatçının tarihsel kurulumuna ve sürüklediÄŸi güncelliÄŸe bir övgü niteliÄŸinde bir saygı duruÅŸu düzenleniyor. Galerinin merkezinde, ziyaretçileri 40 yıl öncesine götüren büyük bir video ekranı bulunuyor. Jaar’ın kendi eseri için baÅŸlıca ilham kaynağı olarak iÅŸaretlediÄŸi Joaquín Torres-García’nın “Inverted America” (1943) adlı çalışması da sergiye dahil edildi.

Bu konuda beni yıllar önce dikkate daha çok önem vermeye iten aslında Åžili’deki arkadaÅŸlarıydı. Belki de bu, sizin eserinizin etkisiydi. Bu söylem 1987’de de var mıydı?

Alfredo Jaar

Pinochet’in Åžili’sinden kendi kendini sürgüne göndererek 1982’de ABD’ye yerleÅŸen sanatçı, burada “Tanrısın Amerika” ve “Amerika’ya HoÅŸ Geldin” ifadelerinin günlük dilin bir parçası olduÄŸunu fark etmiÅŸti. Ancak bu ifadelerin asla kıta anlamında deÄŸil, yalnızca BirleÅŸik Devletler’i kastedtiÄŸini görüp ÅŸaşırmıştı.

“Tanrısın Amerika” dediler ama aslında ne kastettiklerini soruyordum: “Amerika mı demek istiyorsunuz?” diye. “Hayır, Amerika, Amerika” diyorlardı. Böylece dil ve coÄŸrafya konusunda muazzam bir cahillik, hatta vahÅŸi bir cahillik keÅŸfettim.

Alfredo Jaar

Sokakta Yapılan Sanatın Doğallığı

Jaar aslında sanatçı deÄŸil; sanat yapan bir mimardır ve hiç sanat eÄŸitimi almamıştır. Bu nedenle onun için sokakta eser üretmek çok doÄŸal geliÅŸtirmiÅŸti. Åžili’deki diktatörlük döneminde, sansürün hâkim olduÄŸu ve insanların görüşlerini açıklayamadıkları bir dönemde sokaÄŸa çıkıp insanlara “Mutlusunuz mu?” diye soran projeler yapmıştı.

Sensey sanatçı değil, sanat yapan bir mimarsınız. Bu yüzden benim için sokakta eser üretmek çok doğal geliyordu. Ben sanatı hiç öğrenmedim.

Alfredo Jaar

Kurulumun nasıl ortaya çıktığına dair soruyu Jaar, “Bir mucize” diye yanıtladı: O dönemde tamamen tanınmamış bir sanatçıydı. 1986’da Times Square’de bir eser yapması için davet edildi ve bunu bu konuda kamuoyuna yönelik bir proje olarak fırsat saydı. Ä°ÅŸlemi tamamen semiyotik (iÅŸaret-bildirim) düzeyinde yaptı; daha büyük siyasi meseleleri düşünmedi, yalnızca dili deÄŸiÅŸtirmeye çalıştı: Bu Amerika DeÄŸil.

Bu mucizeydi. O zamanlar tamamen tanınmamış bir sanatçıydım. 1986’da Times Square’de bir eser yapmaları için davet ettiler ve ben bunu, bu konuda kamuoyuna yönelik projem olma fırsatı olarak gördüm.

Alfredo Jaar

Sadece semiyotik düzeyde tasarladığı eserin, daha sonra kendi başına bir hayat kazanıp kontrolünü tamamen kaybettiÄŸini belirtti. ÖrneÄŸin 2014’te Times Square’de tekrar gösterilirken The Guardian dergisi üzerine iki sayfalık bir yazı yazdı ve bunu “anti-Trump tabelası” olarak nitelendirerek eserin arkasındaki orijinal niyeti tamamen kaçırdı.

“Bu Yasa Dışıdır”

Kurulumun 1987’deki New Yorklılarda yarattığı tepkileri anlatırken Jaar, National Public Radio’nun (NPR) Times Square’deki geçişçilere eser hakkında nasıl hissettiklerini sorduÄŸunu aktardı. En çarpıcı tepki ise birinin muhabire “Bu yasa dışı” demesiyle ortaya çıktı.

National Public Radio, Times Square’deki insanlara eseri hakkında ne hissettiklerini soruyordu. En etkileyici tepki, birinin muhabire ÅŸunu söylemesiydi: “Bu yasa dışı.” Bugün de aynı cevabı alabilirsiniz.

Alfredo Jaar

Soruyu son biçiminde sorduÄŸunda ise Jaar, konu etrafındaki söylemin bugünden 40 yıl sonra deÄŸiÅŸtiÄŸini soruyordu. Sanatçı, dünyayı deÄŸiÅŸtirebileceklerini düşünmese de güçlü bir ÅŸekilde “farklı olabileceÄŸini gösterebileceÄŸimizi” savunuyor.

Galerie Lelong’daki bu sergi, Jaar’ın çok yıllık sanat kariyerinin yanı sıra Amerika ve ABD arasındaki kavramsal ayrımın güncelliÄŸine dair bir sohbet alanı sunuyor. Ziyaretçiler, 40 yıl öncesine götüren büyük video ekranıyla Times Square’in nostaljisine bir yolculuk yapıyor; Jaar ise hâlâ adaletsizliÄŸe ve iktidarın kötüye kullanımına duyduÄŸu kaygıyla, sanatın dili yeniden ÅŸekillendirebileceÄŸine inanan tek başına bir ses olmaya devam ediyor.

Bu konuda beni yıllar önce dikkate daha çok önem vermeye iten aslında Åžili’deki arkadaÅŸlarıydı. Belki de bu, sizin eserinizin etkisiydi. Bu söylem 1987’de de var mıydı?

Alfredo Jaar

Kurulum, Times Square’in kalbinde, 42 saniyelik LED animasyonuyla New Yorkluları ÅŸaşırttı. Jaar’ın kurulumu o günden bu yana dünya çapında yankı uyandıran bir baÅŸarı oldu; 2014’te Times Square’de gece yarısı tek dakika boyunca yeniden gösterildi ve Donald Trump’ın ilk baÅŸkanlık kampanyası döneminde Miami Beach’in yakınındaki bir gemi üzerinde dev ekranlarda izleyiciye ulaÅŸtırıldı. Trump’ın göçmenlere yönelik ırkçı açıklamalarına tepki olarak bu gösterim yapıldı.

Hmm, let me be careful about the timeline. The text says:
– “making a brief reappearance in Times Square for a single minute at midnight in 2014”
– “During Donald Trump’s first presidential campaign in 2016, the artwork was played on large video screens installed on a barge off Miami Beach as a response to the candidate’s racist statements about immigrants.”

So these are two separate events. Let me present them accurately:
– 2014 Times Square reappearance (midnight, one minute)
– 2016 Miami Beach barge during first presidential campaign (response to racist statements about immigrants)

Let me revise:

Kurulum, Times Square’in kalbinde, 42 saniyelik LED animasyonuyla New Yorkluları ÅŸaşırttı. Jaar’ın kurulumu o günden bu yana dünya çapında yankı uyandıran bir baÅŸarı oldu; 2014’te Times Square’de gece yarısı tek dakika boyunca yeniden gösterildi. Donald Trump’ın ilk baÅŸkanlık kampanyası döneminde ise, göçmenlere yönelik ırkçı açıklamalarına tepki olarak Miami Beach’in yakınındaki bir gemiye kurulan dev ekranlarda izleyiciyle buluÅŸtu.

SoÄŸuk SavaÅŸ’ın en gerilimli yıllarının birinde, 1987’nin Nisan ayında henüz 31 yaşında ve tanınmamış bir sanatçı olan Alfredo Jaar, Times Square’in kalbinde billboard kurulumunu sahneye koydu. Domates sosu ve Meksika restoranı reklamları arasında yer alan bu eserde, haritanın üzerine bindirilen “Bu Amerika DeÄŸil” yazısı ardından ABD bayrağına “Bu Amerika’nın Bayrağı DeÄŸil” ibaresi eklenirken; “R” harfi bir anda Kuzey, Orta ve Güney Amerika haritasının dansına dönüşüyordu.