Yüz Yıla Kadir İlk Kez: Bolivya’nın Bulut Ormanlarında Yeni Bir Kedi Türü Tespit Edildi

Bolivya’nın Yungas bölgesinde, And Dağları’nın doğu yamaçlarının Amazon havzasıyla buluştuğu bulut ormanlarında, bilim insanları 100 yılı aşkın süredir ilk kez yeni bir vahşi kedi türünü tanımladı. Ev kedilerinden daha küçük, yalnızca üç ila dört pound, yani yaklaşık 1,4 ila 1,8 kilogram ağırlığındaki bu kedeye yerel halkın verdiği “tilcayo” adıyla bilinen yeni tür, 17 Eylül 2026’da Current Biology dergisinde yayımlanan bir çalışmada tanımlandı. Araştırmacılar, keşfin doğal dünyanın hâlâ çözülmemiş pek çok gizemi barındırdığının bir hatırlatıcısı olduğunu vurguladı.

Kahverengi tüylerinde düzensiz, büyük leopar benzeri lekeler taşıyan bu küçük kedinin hikâyesi yaklaşık 2016’ya dayanıyor. La Paz’a yakın orman yolunda, küçük bir kedi bulup evine alan yerel bir adam, hayvanı başlangıçta evcil bir kedi yavrusu sanmıştı. Yıllar içinde beslediği bu yavruya makarna, pirinç ve yumurta veriyordu. Ancak yaklaşık bir yıl sonra, hayvanın muhtemelen vahşi olduğunu fark etti ve hayvanı kar amacı gütmeyen Senda Verde Vahşi Yaşam Sığınağı’na götürdü.

Bir Kedi, İki Tür Arasında Kayboldu

O sığınağın içinde biyolog ve Bolivya Vahşi Kediler Araştırma Programı’nın kurucusu Paola Nogales-Ascarrunz, gizemli hayvana ilk kez rastladı. Yuvarlak kulakları, küçük yüzü ve büyük leopar benzeri lekeleriyle tanınan bu dişi değil, erkek bir kediydi; ekibin ona verdiği takma ad “Tigrino”ydı. Nogales-Ascarrunz ilk başta hayvanın bir kuzey tigre kedisi, yani bilimsel adıyla oncilla (Leopardus tigrinus) olabileceğini düşündü. Ancak bu tanımlama tam olarak doğru gelmedi: kedi kendisi çok küçük, lekeleri çok büyük ve kuyruğu da farklı görünüyordu.

“Gerçekten örtüşmüyordu,” diyor Nogales-Ascarrunz.

Yeni York Times

Genetik testler, biyologun sezgisini doğruladı. Bu olağandışı kedi, bilime daha önce tanınmayan kendi ayrı bir türüne ait olduğu ortaya çıktı. Araştırmacılar, hayvana bilimsel adını verirken yerel halkın kullandığı “tilcayo” ismini seçti. Yerlilerin bu adın dillerinde ya da Almyra ve diğer yerli dillerinde bir anlam taşıyıp taşımadığı sorulduğunda, “Hayır, büyükbabam bana bunun tilcayo olduğunu söyledi” cevabı verildiğini aktaran Nogales-Ascarrunz, “Bu toplulukta sahip oldukları geleneksel bir bilgidir. Bu bilgiyi korumak istiyoruz ve ona başka bir isim vermek istemedik” ifadelerini kullandı.

İki Milyon Yıllık Ayrılışın İzinde

Leopar cinsine, halk arasında tigre kedileri olarak bilinen gruba ait 38 bireyin genetik analizi, L. tilcayo’nun yaklaşık 1,4 milyon yıl önce, Erken Pleistosen döneminde diğer kollarından ayrıldığını gösterdi. Araştırmacılar, kaşlar ilerledikçe ve geri çekildikçe tropikal orman düzeylerinin kurak savanlara dönüştüğü bu dönemde, dağlık ormanların nemini koruduğunu ve bulut ormanı türleri için “iklimsel sığınak” görevi gördüğünü yazdılar. Bu habitat parçalanması, tigre kedi popülasyonlarının birbirinden izole olmasına ve genetik ayrılıklarının oluşmasına yol açtı.

Yeni türün ekine, son yıllarda araştırmacıların alttürleri tam tür olarak yükseltmesi ya da tek bir tür olarak görülenlerin aslında birden fazla tür olduğunu belirlemesiyle birkaç yeni dallık eklenmiş olsa da, L. tilcayo farklı bir durum. Bu, 1923’te tanımlanan pampa kedisi (L. colocola)ndan bu yana belirlenen ilk tamamen yeni kediler türü. L. tilcayo’nun eklenmesiyle birlikte bilim insanları, Orta ve Güney Amerika’da yaşayan beş ayrı tigre kedi türünü tanımladı. Bu gruba, kuzey tigre kedisi (L. tigrinus), güney tigre kedisi (L. guttulus), bulutlu tigre kedisi (L. pardinoides) ve doğu tigre kedisi (L. emiliae) ekleniyor. Nogales-Ascarrunz ve ekibi ayrıca Peru’nun Yungas bölgesinde bulunan yeni bir alttür olan L. tigrinus antisuyo’yu da tespit etti.

“Daha fazla kedi türü var,” diyor Kaliforniya Üniversitesi Davis kampüsünde veteriner genetikçi Leslie Lyons, çalışmaya katılmadığını belirterek. “Kim bu haberi sevmeye çalışamaz ki?”

New Scientist

Korunması Gereken Bir Gizem

Kedilerin bu kadar küçük ve gizemli olmaları nedeniyle bilim insanları, L. tilcayo hakkında beslenmesinden yaşam tarzına ve davranışlarına kadar pek az şey biliyor. Araştırmacılar, vahşi doğada kaç tane tilcayo olduğu konusunda da bilgi sahibi değil. Reuters’in Marta Serafinko’nun aktardığına göre, dışkı örnekleri kedilerin küçük kemirgenlerle beslenebileceğini, vahşi yaşam kamera görüntüleri ise gece aktif olabileceklerini işaret ediyor.

Genel olarak bu bulgular iyi haber. Ancak koruma açısından da önemli yankılar taşıyabilir. Geniş yayılışı görünen bir tür, popülasyonu ve dağılımı birkaç ayrı türe bölündükçe çok daha savunmasız ve koruma gerektiren bir varlık olarak ortaya çıkabilir. Bu durum, orman tahribatı, habitat parçalanması, hastalık ve vahşi yaşam ticareti gibi tehditlerden korunması için acil önlemleri gündeme getiriyor.

“Üç tür beş türe dönüştüğünde, her popülasyon küçülür,” diyor Küçük Vahşi Kediler Koruma Vakfı’nın kurucusu ve yöneticisi Jim Sanderson, çalışmaya katılmadığını belirterek. “Bu nedenle koruma çalışmalarının, tahmini popülasyon büyüklüklerine bağlı olarak belki de acilen artırılması gerekir.”

National Geographic