Paris Sanat Haftası Alevler İçinde: Bir Sokağın Portresi

PARİS — “Sanat dünyasındaki cesur insanlar,” dedi bir kolektör bana, hafta içi Pazartesi günü erken açılan ve protestoların sıcaklığında düzenlenen ilk Paris sanat fuarı Asia Now’da. “Ama yine de otelimde akşam 7’den önce olmak isterim, yani, her ihtimale karşı.”

Paris Art Week’in düzenli ziyaretçilerinin, bir şeylerin yoluna girmesiyle ilgili bir hikâye koleksiyonu vardır. 2022’de grevler ve yaşam pahalılığı yürüyüşleri vardı. Ekim 2023’te Fransa yüksek terör tehdidi altındaydı ve ülkenin büyük şehirlerinin havalimanlarını boşaltan bombalı tehditlerden biri, uçakımın Fransa’nın kırsalının ortasına inmesiyle sonuçlandı. Birkaç tren sonra, voilà: Paris’teydim ve vernisajlara zamanında ulaşmıştım.

Bu sefer, valizimi 17 Ekim Cumartesi akşamı geç saatlerde Gare du Nord istasyonundan çıkarırken hazırlıklıydım. Ferah havayı içime çektim ve yanan plastik kokusunu aldım; siyaha bünemiş protestocuların polis ekiplerinden kaçarken arkasından geçtiğim, itfaiyecilerin saçma sapan yangınları söndürdüğü bir manzaraydı. Akşamüstü Marais’te yaşayan bir dostumla buluşacaktım ama eve gidememişti. Sade ve estetik bir hafta sonu planlamıştı; sergileri ve sanat fuarını gezmek için; kıyafetlerini bile seçmişti. Onun yerine, mahallesinin kenarındaki Boulevard de Sébastopol’da polisin proterocularla kedi-fare oyununa başladığını gördü.

“Kaçmak zorunda kaldık!” dedi bana. “Polis vurmayı başlattığında, rastgele vuruyor.” Az önce Portekiz’in Porto şehrinden dönmüştü; orada yerel memurlar, insanlar çadırlarında hala yarım uykudaeyken, saat 3’te barınma hakkı kampına saldırdı.

Yaklaşık 11’de, o ve ailesi sonunda eve ulaştı, arkadan kapıyı kapattı ve bir ferahlık nefes aldı.

Art Week’e hazır mısınız?

Asia Now’da sergilenen Wolfgang Stiller’in bir eserinden detay

Yıkımın Eşiği

“Sanat fuarlarının, bu bağlamda, oldukça grotesk olduğunu düşünüyorum,” dedi Fransız-Morokko sanatçı El Mehdi Largo, bu yıl hepsini atlayarak. “Üstelik, sanat fuarları herhangi bir bağlamda oldukça grotesk.”

rue Poissonnière üzerinde, bir kafede oturuyoruz; önümüzde, Alberto Burri’nin Combustioni‘inin erimiş yüzeylerini andıran, kırılmış camlar ve yanmış bisiklet grupları var.

Largo, sanatın Rönesans’ın burjuva sınıfı ve zengin himayecileri olmadan var olamayacağını, ancak günümüz sanat dünyasında ve ekonomisinde asıl önemli olanın vergiler ve paranın nasıl dolaştırılacağı olduğunu belirterek sözüne devam etti: “Elitler için, bu sanat olabilir ya da safkan atlar; hiçbir fark etmeyecek!”

Paris’te Montmartre’deki protestoların izleri

Cumartesi çatışmalarının ertesi günüydü; havada hâlâ heyecan, şaşkınlık ve dağınıklık vardı; bir şeyin değişmek üzere olduğu hissini verdiğiniz türden bir şey. Herkes yıkımı filmliyordu; bir grup insanın yanına oturamaz ya da yanından geçemezsiniz, protestolar hakkında konuşmadan. “Şaşkınım, ağzım açık kaldı.” “Marsilya’da neler olduğunu gördün mü?“

İsyanın sıcaklığında küçük dükkanlar da muaf tutulmadı; ancak yıkık gördüğüm pencerelerin çoğu Carrefour marketlere, bankalara, emlakçılarına, lüks markalara ve devlet binalarına aitti.

Ve tabii ki, yağma vardı. “Oldukça şok edici,” dedi Beyrut’un bombalanmasından kaçmak için Paris’e yerleşen ve kızı yürüyüşteki öğrenciler arasında olan bir Lübnanlı dostum. “Lübnan’da insanlar açtı, ama yine de onlar onurlarını korudular; asla yağma yapmazlardı.” Duraksadı. “Burada insanlar gerçekten, gerçekten öfkeli.”

Bir poster, Hokusai’nin “Büyük Dalga” eserini betimler. İfade, serbestçe şu çeviriye sahiptir: “Taşan şey protesto değil, taşan şey protestodur.”

Le peuple, halk; baskı ve bastırma karşısında farklı tepkiler veren, farklı amaçlar, gündemler ve enerjilerle örülü, Dionysiusal bir güçtür. Son birkaç günde, bu kadar yaygın bir protestoda her şeyden biraz vardı; evsizlere yemek ve ped bekleyenlerden, sadece pencereleri kıran çocuklara kadar. Bu bir gradyandır.

İçerik insanlarda ve duvardaki yazılarda. Bir sokak köşesinde, kuş önleme sivri çivilerin arasına dayanmış el yazısıyla bir karton tabela, filozof Simone Weil’den alıntı yapıyor: “Il est donné à très peu d’esprits de découvrir que les choses et les êtres existent.” (“Çok az sayıdaki zihin, şeylerin ve varlıkların var olduğunu keşfeder.”) Birkaç blok ötede mesaj daha doğrudan: “Nique la police,” yani “polise sikiş.”

Paris’te yaşayan İtalyan bir küratör, o Cumartesi gününü Marais’teki sergisini kurarak geçirdi; sergi Pazar günü açıldı. “Perzeleri indirdim ve dışarıda temelde bir iç savaştayken eserleri asmak sürreal bir şeydi!” İnsanlar demir kapıları dövdü; dışarıda koşu ve çığlık duydu ve göz yaşartıcı gaz içeri sızdı.

Sakin Fransız erkek arkadaşı, açıkça Fransız halkına uygulanan Shiva dansına alışmış, kendisine güven verdi: “Srilanacak bir şey yok, chérie, protestolar burada her zaman böyledir!”

Ticarete Dönüş

Art Basel Paris’in düzenlendiği Grand Palais’in girişinin dışında görülen özel güvenlik

Kentin diğer tarafında, Grand Palais kendi kilitlenmesini yaşadı. Cumartesi günü saat 17:00’de, galeriler Art Basel Paris’i kurarken, polis prefektürlüğü binanın kilitlenmesini emretti ve bir süre kimse içeri gire ya da çıkabildi. Ertesi gün, herhangi bir hasar görmeden yeniden açıldı.

Etrafında, kültürel takvim ayakta kalmaya çalışıyordu. 15 Ekim’de Dışişleri Bakanlığı, sosyal iklim göz önüne alındığında zamanlamasının uygun olmadığına hükmederek Quai d’Orsay’ın salonlarındaki Thierry Lemaire ve Harry Nuriev’in tasarım sergisini erteledi. Başlığı: PASSAGES. Pas sages, “itaatsız” anlamında Fransızca bir kelime oyunu.

Pazar günü, Jeu de Paume, Stan Douglas sergisinin VIP açılışını iptal etti. Pazartesi günü, École du Louvre öğrencileri Louvre müzesinin girişini kapattı ve o akşam öğrenciler École des Beaux-Arts’i Gina Pane açılışını iptal etmeye zorladı.

Dahiliye Bakanı, polisin hafta sonu boyunca “kontrolünü kaybettiğini” kabul etti. Çin, Almanya ve Amerika Birleşik Devletleri büyükelçilikleri vatandaşlarına protesto alanlarından uzak durmalarını söyledi ve Marais’in iki yanında yer alan Place de la République ve Les Halles’in bir kısmında, saat 23:00’ten 06:00’ye kadar gece yasak uygulandı.

Jimmie Durham, “Item: Articles 2 and 3 from the 1986 Pinkerton’s Agency Manual” (1989)

Salı öğleden sonuna kadar, Art Basel’in ultra-VIP “Avant-Première”si — bir ön gösterimin ön gösterimi — açıldığında, Grand Palais beton anti-araç bariyerleriyle çevriliydi ve polis ile özel güvenlik gündüz-gece devriye geziyordu. İçeride fuar devam ediyordu, işler yolundaydı; artık kimse protestolardan bahsetmiyordu.

“Bunlardan bahseden kimse olmayacağına bahsederim!” dedi editörlerimden biri, onu Grand Palais’in koridorlarından birinde çılgınca yazı yazarken yakaladım. “Milyonlarca dolara eser satarak o kadar meşgul ki!”

Kolekter Selim Bouafsoun, Avant-Première için gelmişti, zaten birkaç eser almıştı ve protestoların ardındaki kırıkların kalıntıları dışında bir şey görmüştü. Grand Palais’in içinde, “kendi güvenli ve iş yapmak için iyi bir ortam gibiydi.”

“Tunus’tan geliyorum,” dedi bana. “Gösterilerden korkmayız. Gösteriler bir haktır ve onların haklarına saygı duyuyoruz.”

Dışarıda, Avenue Winston Churchill üzerinde, galerinin Babel Kulesini ve evrensel düzen sistemlerinin başarısızlığını çağrıştırdığı olarak tanımladığı Alicja Kwade’nin “L’Élévation des Mondes”i (2026), 14 ayak yüksekliğinde bir taş küme, diğer eserlerle birlikte hafta sonu protestolarından önce Cuma günü indirildi. Instagram’da Kwade, “Protesto iyidir, ama her şeyin kırılıp yok edilmesi…… ötesinde. Kesinlikle cause’a yardımcı değil.” yazdı.

İnanılmaz Bir Olay

Jasmine Gregory, “Performance Piece no. 3” (2026)

Perşembe öğleden sonuna, Offscreen’deyim — Chapelle Saint-Louis de la Salpêtrière’de düzenlenen fuar — ki e-posta kutuma Art Basel’den bir e-posta düşer: Fuar, hafta sonu protestolarından önce “ziyaretçilerimizi güvende tutma” amacıyla Cuma günü saat 19:00’da, iki gün erken kapanacak.

“Her halde satışlar zaten yapıldı, iş bitmiş durumda” diyor Dubai’deki NIKA Project Space’in direktörü Marina Vinogradova. Söyleşmek için Offscreen’e geldiğim Iraklı-Finli Adel Abidin’i temsil ediyor.

Eski Salpêtrière hastanesinin önündeki bir bankota oturuyoruz; Paris burada bir zamanlar akıl hastalarını kapatırdı. Bugünün dünyasında tablonun ne anlama geldiğine dair sohbetimiz helikopter sesleri ve sirenlerle bölünüyor. Sokağın tam dışına uzun bir polis aracından oluşan kuyruk duruyor ve silahlı memurlar mevzi alıyor.

Abidin’e böyle bir bağlamda bir sanat fuarına katılmanın nasıl bir his verdiğini soruyorum. “Vandalizmi ve şiddeti kınıyorum; ama insanların protesto edip ses çıkarabildiğini görmek ilham verici geliyor” diyor bana. “Keşke benim de böyle bir şeyim olsaydı Bağdat’ta yaşadığım zamanlar.” Sanatın böyle bir anda işe yaramadığını düşünmüyor. “Sanat, diğer her jest gibi daha büyük bir şeyin parçası. Sanat üretmek, tıpkı protesto etmek gibi olan bitene başkaldırmanın bir yolu. Bunlar gerçekten birbirinin zıtı değil.”

Gülüyor. “Saçma sapan ya da idealist görünebilirim ama gerçekten değişimin bu jestlerin toplamından geldiğine inanıyorum.”

Grand Palais’e giden yolda polis

Bu tutum herkeste zorunlu olarak paylaşılmıyor. Perşembe öğle yemeğinde, 9. Arrondissement’taki mahleimde, El Mehdi Largo ile son kez yüz yüze görüşüyorum.

“Acımızı alet ediyorlar” diyor. “Fuarlarda sosyal konulara değinen eserlerden bolca görmüşsünüzdür. Sonuçta orada sadece süs olsunlar diye oradalar. Orada oldukları kişiler—inşa edebilenlerin—sohbetlerini süslemek için: ‘Bak ne buldum, bak benim duyarlılığım ne kadar.’”

“Dürüst olmak gerekirse, hâlâ bir kırıp kırmacaktansa umudum var. Bana göre bu en üstün sanat formu olur, inanılmaz bir happening olurdu: les casseursin Grand Palais’in içine girmesi ya da bu sanat tapınaklarından birinin içine girmesi.”

Bir an duruyor, sonra ekliyor: “Ama tabii ki bu seferinden kırma işinin estetiği haline gelecek. Lanet olsun. Çıkış yolu yok, değil mi?”