Pittsburgh’ün Yeşil Adam’ı Gerçek Biriydi – Efsane Neden Gerçeklerden Uzun Yaşadı

Her dönem Penn State’de Efsaneler, Yabancılar ve Doğaüstü Olanlar Tarihi adlı bir ders veriyorum. Ders hızla doluyor, çünkü öğrenciler, birçok insan gibi, doğaüstü olana büyük ilgi gösteriyor.

Ders sırasında öğrenciler zaman zaman Pensilvanya’nın batısındaki “Yeşil Adam” geleneğinden söz açarlar.

Bir halkbilimci olarak, günlük hayatta insanların uyguladığı ve paylaştığı gelenekleri inceliyorum; bu, şakalardan aile tariflerine, doğum günü adetlerinden hayalet hikayelerine kadar geniş bir yelpaze içerir.

Yeşil Adam’ın öyküsü, efsanelerle tarihin nasıl iç içe geçtiğini ve bir efsaneyi yeniden anlatan her kişinin onu nasıl yeniden şekillendirdiğini gösteriyor.

Bir efsaneyi efsane yapan neidir

Günlük dilde “efsane” çoğu zaman gerçek olmayan bir öykü anlamına gelir. Halkbilimcilere göre ise bir efsane, gerçek dünyada olmuş olabilecek bir olaya dair, olabilecekmiş gibi anlatılan ancak her zaman tartışmaya açık bir öyküdür.

Bu konuda, önde gelen Macar asıllı Amerikalı bir halkbilimci olan Linda Dégh bir kez şöyle demişti: “Bir efsane, inanış hakkında tartışma yarattığı anda efsane olur. … Karşı görüşlerin dile getirilmesi, bir efsaneyi efsane yapan şeydir.”

Bu durum, örneğin mitlerle karşılaştırıldığında belirginleşir; mitler, kutsal yaratılış veya açıklayıcı öyküler olup normal zamanın önüne ya da dışına yerleşir.

Yine de insanlar Yeşil Adam’ı “gerçekten” karşılaştılar ve bu karşılaşmalar, iyi ya da kötü, efsanenin oluşumuna katkıda bulundu. Efsaneyi toprağa vermektense, bu karşılaşmalar onu muhtemelen korumaya yardımcı oldu.

Efsane yolculuğu ya da efsaneyle bağlantılı yerlere giderek insanların hikâyeye doğrudan katılması mümkündür.
picture alliance collection via Getty Images

Yeşil Adam efsanesinin üst doğal ya da canavarcı yönlerini çürütmenin onu ortadan kaybolmaya uğratacağından şüphe ediyorum. Yine de hikâyenin kalbindeki gerçek erkeğe saygı duyma isteğine simpati besliyorum ve bu ilgini ilk başta çeken insaniyetten yoksunlaştırma ile özürlülüğe dayalı ayrımcılığa karşı çıkmaya. Canavarcı efsane ile Robinson’ın gerçek hayatı arasındaki bağlantı da aslında tarihsel bir konudur. Robinson, gerçekten var olmuş ve gerçekten bir efsanenin merkez figürü haline gelmiş biridir. Onun tarihini eksiksiz biçimde anlatmak, bu efsaneyi onun bir parçası olarak kabul etmeyi gerektirir.

Efsaneler, sonuçta sözde bir geçmiş hakkında konuşmadır. Bir konuşma biçimi olarak efsaneler, biz konuşmayı sürdürdüğü sürece varlığını korur. Ancak efsaneler tanımları gereği tartışmaya açıktır; iddiaları asla sağlam değildir ve gerçekten istikrarlı bir zemine sahip değillerdir.

Eğer gelecekte öğrenciler, canavarlar dersimde Yeşil Adam’dan bahsettiğinde, bunun bir efsane örneği olduğunu kabul edeceğim. İçinde bir insanın bir nevi canavar haline getirildiği bir hikâye var. Efsanelerin, olmuş olabilecek şeyler ve olmuş olabilecek kişiler hakkında konuşması nedeniyle asla tarafsız olmadığını belirteceğim.

Ancak aynı zamanda, efsaneler tartışmalı, kararsız ve çelişkili olduğu için, onları duyduğumuzda sorunlu iddialara meydan okuyup düzeltecek ve insanlığa yalnızca canavarlığa odaklanan hikâyelere insanlık katmak için her zaman bizim elimizde bir yer olduğunu da önereceğim. İstersek, hikâyenin farklı bir versiyonunu anlatabiliriz.