Quartz’ı e-posta kutunuza alın
küresel iş haberlerinde ücretsiz günlük özet.
Sadece Gize Piramitleri bugün ayakta duruyor. Rodos‘tan İskenderiye’ye kadar diğer altı antik harikanın günümüze ulaşan izlerini ve ünlerinin neler bıraktığını öğrenin.
Yüzyıllar boyunca insanlar Yedisan antik harikayı, iyi gezmiş bir kişinin kişisel olarak görmeyi umduğu ilk “yapılacaklar listesi” olarak görmüştür. Ancak bugün onları ziyaret etmeye çıkan bir gezgin, çoğunun ortadan kaybolduğunu görür. Savaş ve ihmalcilik kayıpların bir kısmını açıklar; ancak büyük bir kısmı topraktan gelir. Halikarnas Mozolesi, CNN’in aktardığı gibi, 12. ve 15. yüzyıllar arasında depremlerle yıkılmıştır. Smithsonian dergisi, İskenderiye Feneri’nin de M.S. 14. yüzyılda depremler sonrası çöktüğünü bildiriyor. Sarsılan toprak, antik dünyada her yerde inşaatçıları aynı şekilde tehdit ediyordu. Bu, sorulması gereken sorunu değiştirir. Muhamele, o kadar çok harikanın neden çöktüğü değil, hiçbiri ayakta kalmayı nasıl başardı sorusudur.

Yazarlar ve sanatçılar, binalar ortadan kaybolduktan çok sonra da bu harikaları meşhur kıldılar; ancak bugün insanların canlandırdığı görüntülerin büyük bir kısmı sonradan eklenen bilgilerdi, aktarılan miras değil. Rodos Kolosu’nun tanıdık görüntüsü, heykelin gerçekten nasıl göründüğüne dair bir kayıt değil, sonradan bir sanatçıya ait yeniden yapılandırmadır. Olimya’daki taçta oturan tanrıyı canlandıran herkes, heykelin hiçbir canlı kopyasının bulunmaması nedeniyle kimse tarafından doğrulanamayan ayrıntıları doldurur; bu, Artnet News’a göre Zeus Heykeli’nin günümüze ulaşan bir kopyasının olmamasındandır. Dolayısıyla her kayıp harika, geride kalan kanıtlara dayanarak yargılanmalıdır: antik metinlerden parçalara, akademisyenlerin çelişen kuramlarına kadar. Bunların birçoğu için temel olgular bile hâlâ kesinleşmiş tarih değil, cevaplanmayı bekleyen sorulardır.
Britannica, Antik Dünyanın Yedi Harikasını antik gözlemcilerin derlediği biçimde sunar ve bunlardan yalnızca birinin büyük ölçüde ayakta kaldığını not düşer. Yedisinin içinde Rodos Colossus’u, Asuristan’ın Asma Bahçeleri ve İskenderiye Feneri ile birlikte, bir zamanlar antik dünyanın her yerinden ziyaretçileri çeken tapınaklar, mezarlar ve heykeller yer alır. Bir araya getirildiklerinde yedi harika, şeyin kendisi ortadan kalktıktan sonra ünün neye bağlı olduğunu gösterir: boyut, sanat, amaç ya da yalnızca varlığını sürdürme gerçeği. Ardından gelen slaytlar, her harika için aynı iki soruyu sorar: Ondan ne kaldı ve o kalan kısım onun yedi arasında yer almasını hâlâ haklı çıkarıyor mu?

Giza Piramitleri
Resim: Quartz
Antik bir harikanın önünde durmak isteyen bir gezgin, bugün en eskisine gitmek zorundadır. Mısır’daki Giza Piramitleri, Britannica’ya göre yedisinin eskidir. Ne kadar dayanıklı olduklarına dair en güçlü kanıt, kompleks içindeki bir yapıdan, firavun Khufu için yaptırılan Büyük Piramit’ten gelir. Yaşı, onu ünlü yapan boyutu için hiçbir zaman maliyet oluşturmadı ve Smithsonian dergisine göre 3.800 yıl boyunca dünyanın en yüksek yapısı olarak kaldı. Yedi arasındaki yeri tartışmaya açılamaz. Açıklanması gereken, nasıl dik kaldığıdır.
Büyük Piramit, kısmen altındaki zeminle aynı ritimde sallanmaması nedeniyle stabildir. Smithsonian dergisi, anıtın altındaki toprağın doğal frekansının 0,6 hertz olduğunu, yapının kendi frekansının ise 2,0 ile 2,6 hertz arasında değiştiğini bildirir. Yer sardığında yapı ile zemin çok farklı ritimlerde hareket eder. Piramitin temeli bu stabiliteye katkıda bulunur, çünkü geniş tabanı kireçtaşı ana kayaya oturur. NRIAG’da sismolog olan ve Scientific Reports’ta yayımlanan piramitle ilgili bir çalışmanın baş yazarı Mohamed ElGabry, piramitin gücünün frekans farkı ile temelin birlikte tek sağlam bir bütün olarak çalışmasından geldiğini söyler. Hayatta kalmasını açıklayan tek bir özellik yoktur.
Kanıtlar, Mısır’ın inşaatçıların piramidi depremlere dayanıklı tasarladığını göstermiyor. Smithsonian dergisinin aktardığına göre, çalışmanın kendisi yazarları da depremlere karşı bilinçli koruma fikrini spekülasyon olarak görüyor; yerin okunmasının bunu baş başına kanıtlayamayıp kanıtlayamadığı tartışmalı bir konu. Monash Üniversitesi’nden Colin Caprani ve Swinburne Teknoloji Üniversitesi’nden Scott Menegon, The Conversation’a yazdıkları depremlere “tınması” eski sismik tasarımın kanıtı değildir” diyorlar, Smithsonian’ın aktardığı gibi. Çalışmanın yazarları ile bu iki mühendis bu tedbirli tutumu paylaşıyor.
Yerin hareketine karşı direnmeyi başaran, inşaatçıların kendi nedenleriyle yaptıkları sağlam bir biçim ve temel seçimi; bu da eski bir zeka değil, daha mütevazı bir başarı.
Babil Asma Bahçeleri
Babil Asma Bahçeleri, neredeyse tamamen katmanlı biçimde yükselen yeşillik bir resim olarak anılıyor; o resim bile bir inanç. Bahçelerin peyzajlandırılmış teraslar olduğu düşünülüyor, ancak Britannica’ya göre kimin inşa ettiği ya da tam olarak nerede durduğu kesin olarak bilinmiyor. Bahçelere atfedilen inşaatçının adı bir kayıttan çok bir gelenek. İş genellikle üç farklı hükümdara atfediliyor ve hiçbiri inşaatçı olarak kesinleşmiyor. Bahçeler, bir siteye bağlanamayan bir fikir olarak yalnızca ünleriyle bu harikalar arasında yer alıyor.
Açık sorunun şimdi belirli bir iddia sahibi var ve onun cevabı bu harikayı Babil’den tamamen çıkaracak. İngiliz akademisyen Stephanie Dalley, CBC’ye göre Asma Bahçeleri’nin gerçek evi olarak Ninova’yı savunuyor. Eğer haklıysa, bu harika yanlış şehri adında taşıyor. İddiası, bahçeleri kuzeyde farklı bir şehre yerleştiriyor; çünkü Babil, günümüzde Irak’taki Musul’un içinde yer alan Ninova’nın daha 500 kilometre güneyinde bulunuyor. Onunku yine bir akademisyenin argümanı ve ne Babil ne de Ninova bahçeleri henüz kendilerine ait olarak iddia edemiyor.
Dalley’in kuramı bahçelere farklı bir de inşaatçı da verir. İnşaatçı genellikle Kral II. Nebukadnesar’a atfedilirken, Nineveh kuramı bu sarayı orada inşa eden Asur kralı Sennacherib’e işaret ediyor; CBC’ye göre. İki şehir arasındaki karışım en azından mümkündür, çünkü Babylon, Sennacherib’in döneminde Asur yönetimi altındaydı. Su, Nineveh’deki basamaklı bahçeyi inandırıcı kılan şeydir. Asurlular yaklaşık 350 kilometrelik bir kanal ağına sahipti; bu türden bir sulama, yükseltilmiş teraslarda bitkilerin hayatta kalmasını sağlayabilirdi. Kuram doğruysa, bu harikanın onuru Babylon’a değil, Asurlu mühendislere aittir.
Şimdilik bahçeler, kanıtlanmış bir başarının değil, mümkün bir başarının sınavını geçiyor.
Olympia’daki Zeus Heykeli
Zeus Heykeli, mühendislikten çok sanat eseri bir çalışmaydı: tek bir heykeltıraşın tek bir tanrının, tapınması için yapılmış görüntüsü. Atinalı Phidias, ona Olympia’daki kutsal alanda yer yaptırdı; Britannica’ya göre, ve fil dişi ile altın kullandı; Artnet News’a göre, böylece heykel ölçülmeye başlamadan önce değerliydi. Aynı zamanda büyüktü de. Phidias tanrıyı tahtında oturur gösterdi ve bu duruşta bile figür yaklaşık 40 feet boyundaydı; Greek City Times’a göre. Bu, bir heykelin değil, bir binanın boyudur.
Bu görkem hakkında bilinebilen her şey artık antik yazarlara dayanıyor. Yunan gezgin Strabo, oturan tanrının ayağa kalksa tapınak çatısını delecek kadar büyük göründüğünü yazdı; Artnet News’a göre. Bu hayret, kendi evine sığmayan bir tanrıdan geliyordu. Romalı yazar ve doğalcı Plinius Yaşlı, heykeli “hiçbirinin eşleştiremediği” bir eser olarak nitelendirdi. Plinius’un hükmü, heykelden daha uzun ömürlü oldu. Hatta sonu da kayıtlarda yer almıyor ve üzerine ne olduğuna dair kimse bir şey bilmiyor. Yaygın anlatı, Roma İmparatoru Theodosius döneminde kaldırıldığı şeklindedir; bu yalnızca popüler bir kuramdır, yerleşik bir olgu değildir.
Olimpos’ta arkeologlar, tanrıyanın değil, tanrının yapıldığı yeri buldu. Alman arkeologlar MÖ 1950’lerde Phidias’ın atölyesini kazdı, Artnet News’e göre. Atölye heykelin nasıl yapıldığını gösteriyor, ancak onun ne olduğuna dair hiçbir şey söylemiyor.
Heykel, tanıklığın sınavından geçer ama kanıtın sınavından geçemez; harikalar arasındaki yeri, onu betimleyen antik yazarlara güvenmeye dayanır.
Efes’te Artemis Tapınağı
İllüstrasyon: Quartz
Efes’te Artemis Tapınağı, takdir etmek için içeri girmeniz ve başınızı yukarı kaldırmanız gereken bir harikaydı. Britannica’ya göre, devasa ölçeği ve süslediği sanat eserleriyle meşordu. Bu büyüklük eski bir iddia değildi. NOVA’ya göre tapınağın 127 sütunu vardı, böylece ölçeğini herhangi bir ziyaretçi sayabilirdi. Böyle bir büyüklük kırılgandır. Kütlesi ve süsüyle övülen bir bina, ancak taşın orada olduğu sürece yargılanabilir.
Tapnak kaybedildi, yeniden inşa edildi ve tekrar kaybedildi. NOVA’nın raporuna göre MÖ 356’da yandı ve ikinci kez MÖ 262’de yok edilmeden önce kutsal alan yeniden yükseltilmek zorundaydı. Dolayısıyla antik yazarların hayran kaldığı bina birden fazla sürümde mevcuttu. Son gelişi, ateş veya felaketten değil, insanlardan geldi. MS 401’de tapnak yıkıldı ve geride kalanlar özenle söküldü. Efsanevi Artemis Tapnağı, tek bir yapıdan çok, kutsal bir alanın inşa edildiği, yıkıldığı ve yeniden inşa edildiği bir yerin adıdır.
Tapnağı yeniden inşa etmeye yönelik modern çabalar, NOVA’ya göre sütunlarının yalnızca birkaçını geri getirdi. Bu birkaçı, tapnağı tanımlayan ölçeği gösteremez. Harikalar arasındaki yeri artık şöhrete dayanır, çünkü onurlandırıldığı nitelik, tam da kaybolan niteliktir.
Efes’te ziyaretçiler, baştan sona tek bir yapı olmayan bir tapnağı hayal etmek zorunda kaldığı birkaç sütunun arasında ayakta durur.
Halicarnassus Mozolesi
İllüstrasyon: Quartz
Halicarnas Mozolesi bir meardı ve inşaatçıları bir erin ölümüne, genellikle tanrılar ve şehirler için ayrılan ölçek ve süslemeleri biçti. Britannica’ya göre, bu, Anadolu’lu bir kral olan Mausolos için anıtsal bir meardı. CNN’in aktardığına göre, inşaatçıları mearı yaklaşık 400 serbest duran heykelle süslemiş ve 400 feet’i aşan bir çevreye sahip bir temel vermiştir. Bu kadar sanat ve bu kadar alan, bir aile kabri değil, bir kent anıtına yakışırdı. Me, özel bir ölümü halka açık bir harikaya dönüştürerek harikalar arasında yerini kazandı.
Me, saltanatını topraklarını Yunan dünyasına bağlayarak geçiren bir yöneticiye saygı gösteriyordu. “Caria’yı daha Yunan yaptı. İnsanların Yunan tanrı ve tanrıçalarına ibadet etmeye başlamasını sağladı. Onlar için tapınaklar inşa etmeye başladı,” Bodrum Tour rehberi Orhan Can, CNN’e söyledi. Mausolos anıtını görmeye yaşamadı. Bittişi Artemisia ondan uzun yaşadı ve me, ölümünden sonraki yıllarda MS öncesinde 350 civarında inşa edildi. Dolayısıyla Mausoleum, geride bıraktığı ailenin eseriydi ve bir kralı yaslamaktan çok, bu yönetici hanenin Yunan terimlerindeki durumunu duyurmayı da amaçlıyordu.
Günümüzde bu harika, meyla hiçbir alakaı olmayan yerlerde dağınık halde. Bodrum’u ziyaret eden biri, orada ayakta durduğu yerde onu bulamayacaktır. CNN’in aktardığına göre, Aziz Yuhannı Şövalyeleri MS 15. yüzyılda Bodrum Kalesini inşa etmiş ve meın mermeri kale duvarlarına alınmıştır. En güzel oymalar ülkeyi tamamen terk etmiş ve meın aslan heykelleri bugün Londra’daki British Museum’ın Ön Salonu girişinde sergilenmektedir.
Mausoleum’u görmek isteyen anyone, onu artık bir kale duvarı ve bir müze kapısından zihninde yeniden kurmak zorundadır.
Rodos Kolosu
İllüstrasyon: Quartz
Rodoslular Kolosu, bir bağlılık gösterisi değil, bir gurur ifadesi olarak inşa etti. Britannica’ya göre, limanda dev heyketi MÖ 305-304 yıllarındaki kuşatmanın sona ermesini kutlamak için diktiler. Şehri almayı başaramayan komutan, Greek City Times’a göre Demetrios I Poliorketes’ti. Üstünlüğü, işlenmiş sanattan çok boyutları ve amacı üzerine kuruluyordu. Kentin limanına yerleştirilen ve oraya gelenin onu görmemesinin mümkün olmadığı kadar büyük yapılan bu, bir siyasi bildiriydi.
Kolos, uzun ününün yalnızca kısa bir bölümünde dik durabildi; işçiler MÖ 294-282 arasında inşaya harcadılar. Greek City Times’a göre bir deprem heyketi MÖ 225 veya 226’da devirdi, böylece tamamlanmış anıt yalnızca birkaç on yıl ayakta kaldı. Onu bir harika olarak ananların çoğu, dik halini asla göremeyecekleri bir heyketi anımsıyordu. Kuşatma, Rodoslular’ın onu neden inşa ettiğini açıklıyor; ancak yüzyıllar boyunca insanların neden hâlâ ondan bahsettiğini açıklamıyor. Bu ün, yeniden anlatımdan geliyordu, heyketten değil.
Kolos bronztan dökülmüştü ve bu metal, yıkıldıktan sonra da enkazını değerli kıldı. MS 654’te Arap kuvvetleri devrilmiş devi parçalara ayırdı ve parçaları sattı, Greek City Times aktarıyor; bu da depremden beri Rodos’ta yatan bir yıkımı sonlandırdı. Kolos iki kez kaybedildi: önce depreme, sonra da metalini anıttan daha değerli bulanlara.
Kolostan geriye kalan, Rodoslular’ın onu inşa etme nedeni ve insanların günden güne ona dair anlattıkları hikâyedir.
İskenderiye Faro’su
İllüstrasyon: Quartz
İsmaiiliye’nin Feneri, yani İskenderiye Feneri, yapmış olduğu işle ünlendi: gemileri limana yönlendirdi. Britannica’nın aktardığına göre, MÖ 280 civarında Mısır kralı II. Ptolemy için yaptırılmış ve antik dünyada bundan daha tanınan bir fener bulunmuyordu. Aynı zamanda insanların inşa ettiği en yüksek yapılardan biriydi; döneminde yalnızca Gize Piramitleri fenderen yüksekti, Smithsonian dergisinin aktardığı gibi. Ancak Fenderi’ni ayıran yükseklik, yalnızca bir aralık olarak biliniyor. Antik kaynaklar çeliştiği için tahminler 330 ile 430 feet arasında değişiyor ve kulenin tanımlayıcı özelliği, bir ölçüden çok bir taslak olarak kalıyor.
Fener artık ayakta değil, ancak parçaları denizde hayatta kalıyor. Yapının kırık parçaları deniz tabanında 18 acre yayılıyor, Smithsonian dergisi aktarıyor ve Pharos Projesi araştırmacıları kulenin dijital modelini oluşturmak için bunları taramış. Fener yeniden incelenebilir, ancak yalnızca bir ekranda. Taşların geri getirilmesi, kulenin ne kadar yüksek olduğunu henüz kesinleştirmemiş. Fener, anımsanma sınavını geçiyor ama bilinme sınavını henüz geçmiyor.
Son bir bulgu, İskenderiye’de birinin feneri nasıl hayal ettiğini gösteriyor; ancak kulenin kendisinden bir parça sunmuyor. İskenderiye limanındaki Antirhodos adında bir adda, feneri tasvir eden bir bronz mühür yüzüğü bulundu, Smithsonian dergisi aktarıyor. Sahibi, kuleyi kişisel bir nesneye taşınmaya değer bulmuş. Yüzük hakkında yayınlanan hiçbir şey, onu kimin taktığını, ne kadar büyük olduğunu ya da tam olarak ne zaman yapıldığını söylemiyor; dolayısıyla kulenin nasıl göründüğünü kesinleştiremiyor.
Gemileri yönlendirmek için inşa edilen bir kule, bugün dağılmış taşlar, bir dijital model ve küçük bir kabartma imaj olarak hayatta kalıyor; ve kimse henüz bu imajı taşla eşleştirmemiş.
Daha akıllı bir dünya için küresel iş dünyası haberleri
Konular
Ürünler
Hukuk
© 2026 Quartz Media, Inc. Tüm hakları saklıdır.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔



1 yanıt
[…] Çekebilir: 7 Antik Harika: Zamanın Tüketimine Kurban Giden 6’sı, Ayakta Kalan 1’iyle Mısır’ın Giza … Kaynak: Vikipedi (Wikipedia) ↗ 💬 Topluluk Masası & […]