Oscar Wilde, “Dorian Gray’in Portresi” ve “Önemli Olan Ciddi Olmak” gibi eserleriyle tanınan Viktorya dönemi yazarı, zarif tavırları ve sohbet yeteneğiyle de aynı derecede ünlü bir ikondu.
Wilde’ın Colorado’nun sınır kasabalarını ve zorlu madenlerini keşfettiği bir sahne kulağa bir rüya gibi gelse de, 1882’deki uzun Amerika turnesi sırasında tam olarak bu yaşandı.
Wilde, Avrupa’dan büyük bir özgüvenle Amerika’ya geldi. Ünlü operet ikilisi W.S. Gilbert ve Arthur Sullivan’ın destekçisi olan organizatör Richard D’Oyly Carte, turnesinin mali sorumluluğunu üstlenmişti.

Gilbert ve Sullivan o dönemde Wilde’ın temsil ettiği estetik akımı eleştiren yeni bir komik opera olan “Sabır”ı yazmışlardı. Hayatın her alanında yapaylığı ve inceliği savunan estetikçiler, Wilde’ın yakasına taktığı yapay yeşil karanfil gibi gösterişli ve alışılmadık tarzlar benimsiyorlardı. Zenginlerin en tuhaf ve hayal gücüyle dolu giyim tarzlarını benimsemesiyle tanınan “dandy” figürü, bu akımın ilham kaynağıydı.
İngilizce konuşulan dünyada 19. yüzyıl edebiyatı üzerine çalışan biri olarak, Wilde’ın batıya, benim memleketim Colorado’ya yaptığı yolculuğu, Viktorya dönemi entelektüellerinin işçi sınıfına duyduğu ilgi ve bu ilginin şaşırtıcı bir şekilde karşılıklı olmasıyla örnek gösteriyorum.
Wilde’ın “Vahşi Batı”ya Yolculuğu
Carte, “Sabır”ın Amerika prömiyeri sırasında Wilde’ı estetikçi idealini popülerleştirmek için Amerika’ya getirdi. Turne sırasında Wilde, New York ve Philadelphia gibi büyük şehirleri ziyaret ederek yaklaşık 100 röportaj verdi. Ancak aynı zamanda “Vahşi Batı”ya da ilgi duyuyordu. Bu merak paradoksal görünebilir: Gösterişsiz meyhaneler ve tozlu ana caddeler, onun beslediği lüks ve zarif atmosferin tam zıttıydı.
Avrupalılar, Avrupa akademisyenlerinin analizlerini içeren haftalık bültenimize abone olun
Yine de Wilde her şeyden önce yeni ve beklenmedik olanı arıyordu. Viktorya toplumunu zincire vuran gelenekselin tam tersi deneyimler ve insanlar peşindeydi. Batı’nın hafif anarşik kabalığı ona hitap ediyordu. Burayı ülkenin “en güzel kısmı” olarak nitelendirmişti.
Wilde, Nisan 1882’de Colorado Springs’e vardı. Demiryolu baronu William Jackson Palmer, bu hızla gelişen tatil kasabasını 1871’de kurmuştu. Denver’a kısa bir demiryolu mesafesindeki kasaba, o dönemde ülkenin en ölümcül hastalıklarından biri olan tüberkülozdan muzdarip insanlar için bir sağlık merkezi olarak hizmet veriyordu.
Artan popülaritesine yakışır şekilde, Colorado Springs canlı bir sanat ortamına sahipti. Colorado Springs Öncüler Müzesi’ne göre, “sanata olan ilgi neredeyse hemen başlamıştı” ve 1881’de bir opera binasının açılmasıyla öne çıkıyordu. Kırmızı tuğla ve kumtaşıyla inşa edilen bu bina, mimarları tarafından New York’taki Madison Square Theater’dan esinlenerek tasarlanmıştı ve eyaletin en etkileyici binalarından biri haline geldi.
Wilde, “Dekoratif Sanatlar” üzerine dersini bu opera binasında verdi. Colorado’daki dinleyicilerine tepeden bakmadı ya da en yüksek kalitede sanatın yalnızca Avrupa’nın zarif ortamlarında var olabileceğini iddia etmedi. Aksine, sanatın günlük yaşamın bir parçası olması gerektiğini vurguladı.
“Sanat,” diye belirtti, “isteyip istemediğinize göre alıp atabileceğiniz bir şey değil,” aksine “insan yaşamının bir gerekliliğidir.” Wilde için sanat, “işçinin değeri” ve “güzel bir şey yaratmaktan alması gereken zevk” anlamına geliyordu. Ona göre sanatın kalitesi lüks ve aşırılıkta değil, yaratıcılık ve dürüstlüktü.

Oscar Wilde, 19. yüzyılda “yüksek” sanatın rolünü mükemmel bir şekilde canlandırıyordu.
ilbusca/iStock via Getty Images Plus
Yerel gazete The Daily Gazette – günümüzdeki The Gazette – 15 Nisan 1882 tarihli bir köşe yazısında konuşmasını olumlu değerlendirdi. Yazıda Wilde, “tüm akşam boyunca dinleyicilerinin tam dikkatini çekmesi” nedeniyle övülüyordu. Söylendiğine göre, “parlak bir düşünceyi veya fikri dile getirdiğinde dinleyiciler arasında bir alkış mırıltısı duyuluyordu.” Makale, dersin “aydınlatıcı, ilginç ve orada bulunan herkes tarafından takdir edildiğini” belirterek sona eriyordu.
Madencilerin Arasındaki Bir Dandy
Wilde’ın Batı’da kazandığı popülerlik, entelektüellerin “yüksek kültürü” ile “sıradan” toplumun kültürü arasındaki ayrımın ne kadar basitleştirilmiş olduğunu gösteriyor.
İzolasyon içindeki, yüksek rakımlı Leadville kasabasına yaptığı ziyaret, bu “yüksek” ve “düşük” kültürün birleşimini daha da belirgin kılıyor. Varlığı madencilerin ağır emeğine borçlu olan bu zorlu kasabada işçiler, görkemli estetikçiyi dinlemek için Tabor Opera Binası’na geliyorlardı. Colorado Springs’teki konuşmasına benzer şekilde, “tüm işlerde güzel ve mantıklı tasarımların gerekli olduğunu” anlattı.

Wilde için çevresindeki kabalık, Doğu Amerika şehirlerindeki “iğrenç tasarlanmış kötü duvar kağıtları” gibi geleneksel ortamlardan daha çok kendi ideallerine yakındı.
1882’de Oscar Wilde, Colorado’nun Leadville kentindeki Tabor Opera Binası’nda sanat üzerine bir ders verdi.
Jerrye ve Roy Klotz MD CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons
Wilde ile Leadville’deki dinleyicileri arasındaki ilişki karşılıklıydı. Sanatçı, Avrupa’nın gösterişinden ve geleneklerinden uzak, bu sert hatlı dağ kasabasında aradığını buldu.
Wilde, kasaba hakkında “Tabanca onların görgü kuralları kitabıydı,” diye yazdı; bu sözde tam olarak da onaylamayan bir tavır yoktu.
Madencilerle içki içti ve bazıları onu Matchless Madeni’nin derinliklerine indirdi; bu coşku dolu atmosferi oldukça heyecan verici bulmuştu.
“Amerika’dan İzlenimler” adlı eserinde madencilerin “çok çekici ve hiç de kaba olmadığını” yazdı. Wilde’a göre bu madenciler de sanat üzerine yaptığı konuşmalardan değer bulmuşlardı.
“Yüksek Kültür-Düşük Kültür” Ayrımının Ötesinde
Colorado’daki dersleriyle ilgili gazete makaleleri, Wilde ile dinleyicileri arasındaki kültürel uçurumu vurgulamıyor. Bu durum o dönemde şaşırtıcı gelmemiş olabilir – en azından yabancı bir ünlünün ülkenin iç kesimlerindeki kasabaları ziyaret etmesinin yeniliği dışında.
Ayrıca, 19. yüzyıl edebi kültürü, günümüzdeki gibi yüksek kültür entelektüelleri ile işçi sınıfı arasında katı bir ayrım düşünmemiş olabilir. Tarihçi Lawrence Levine, 1990 tarihli etkili kitabı “Yüksek Kültür/Düşük Kültür”de, aslında elit olarak kabul edilen uğraşların 19. yüzyıl Amerikan kültüründe geniş bir kitleye hitap ettiğini savunuyor.
Örneğin opera, öncelikli olarak lüks takım elbiseli ve gece elbiseli milyonerlerle ilişkilendirilmiyordu; aynı zamanda her yaştan ve sosyal sınıftan insan için popüler bir eğlenceydi. Colorado’nun sınır kasabalarında bile opera binalarının var olması Levine’in bu görüşünü kanıtlıyor.
Leadville’deki işçi sınıfı sakinleri, Wilde’ın sanat üzerine ders dinleme fırsatını, onun gerçek bir madenci kasabasına gidip sakinleriyle konuşma fırsatını bulmasından en az onun kadar takdir etmişti.
Bana göre, günümüzdeki ekonomik ve kültürel ayrılıklar öyle bir şekilde köprülenebilir ki herkes entelektüel içgörülerden ve düşüncelerden faydalanabilsin. Wilde gibi esprili ve sofistike yazarlar yalnızca kapalı elit çevrelerine ait değildir.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔



Yanıt yok