İçeriğe geç
KÜLTÜRÜN, SANATIN VE İNSANIN HAFIZASI
RSS
İNSANATLASIKÜLTÜR · SANAT · İNSAN
Forum
Toplum & Sosyoloji / 18.11.2026

Avrupa’nın Ruanda’daki “Geri Dönüş Merkezi” Projesi Neden Endişe Yarattı?

Yayın:

Göç kontrolünü Avrupa dışındaki ülkelere devretmek yeni bir yaklaşım değil ve son otuz yıldır etkisiz olduğu kanıtlandı. İngiltere, Ruanda anlaşmasını…

· 6 dk okuma
Avrupa’nın Ruanda’daki “Geri Dönüş Merkezi” Projesi Neden Endişe Yarattı?
  • Göç kontrolünü Avrupa dışındaki ülkelere devretmek yeni bir yaklaşım değil ve son otuz yıldır etkisiz olduğu kanıtlandı.

  • İngiltere, Ruanda anlaşmasını 2024’te terk etmeden önce dört gönüllü için yaklaşık 700 milyon sterlin (840 milyon euro) harcadı.

  • Fransa bu projeden uzak dursa da bir soru devam ediyor: Ruanda’da hak ihlalleri yaşanırsa sorumluluk kimin olacak?

İtalya’dan tekneyle Akdeniz’i geçtikten sonra yeni sınır dışı edilen Tunuslu genç Chadi ile tanıştığımda, o zaten bir sonraki denemesini planlıyordu: “Beni buraya geri gönderdiler ama kalmaya niyetim yok.”

Avrupa Birliği’nden beş hükümetin (Almanya, Avusturya, Danimarka, Yunanistan ve Hollanda) Ruanda’nın yakında ilk Avrupa “geri dönüş merkezi”ni (return hub) ağırlayacağını duyurduğu bir dönemde, onun hikayesini hatırlamak önemli.

Avrupalılar, Avrupa akademisyenlerinin analizlerini içeren haftalık bültenimize abone olun

Bu merkez, beş Avrupa ortağında sığınma hakkı reddedilen ancak kendi ülkelerine geri gönderilemeyen göçmenleri ağırlamak için tasarlanacak. Teorik olarak bu kişiler Ruanda’da kalıcı olarak yerleşmeyi, gönüllü olarak kendi ülkelerine dönmeyi veya ikamet etmelerine izin verilen üçüncü bir ülkeye gitmeyi seçebilecekler. İlk transferler 2027’de, yaklaşık yüz kişiyi kapsayan bir pilot aşamayla başlayacak.

İnsan Atlası sitesini Google’da tercih edilen kaynak olarak seç

İnsan hakları örgütleri Ruanda’daki bu merkezler konusunda uyarıda bulundu. Amnesty International, bunların insan hakları açısından bir “kara delik” haline gelme riskinden bahsetti. Zira Ruanda’nın seçimi endişe verici.

Ülkenin başkanı Paul Kagame, 2024’teki seçimlerde oyların %99’uyla yeniden seçildi. BM uzmanlarına göre Ruanda, komşu Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki M23 (23 Mart Hareketi) isyancıları üzerinde önemli bir kontrole sahip; bu grup, ülkedeki son derece vahşi çatışmalarda başlıca cinsel şiddet suçlularından biri. Ayrıca 2023’te İngiltere Yüksek Mahkemesi, Ruanda’nın sığınma başvurusunda bulunanlar için güvenli bir ülke olmadığını karara bağladı. Peki Avrupa, oraya gönderdiği kişilerin haklarını nasıl garanti edecek?

Ayrıca Ruanda bu rolü daha önce de üstlenmişti. 2013’ten itibaren İsrail, gizli anlaşmalar çerçevesinde Eritreli ve Sudanlı sığınmacıları oraya gönderdi. Birçoğunun kimlik belgelerine el konulduktan sonra insan kaçakçıları tarafından daha ileriye, bazılarının Akdeniz’e kadar götürüldüğü biliniyor.

Hükümetler, geri dönüş merkezlerinin kaçakçıların ekonomik modelini bozacağını iddia ediyor. Ancak araştırmalar bunun tersini gösteriyor.

80.000’den fazla göçmen ve 450 kaçakçıyla yapılan görüşmelere dayanan geniş bir araştırma, daha kapalı sınırların ve yasal yolların olmamasının kaçakçılara olan talebi artırdığını ortaya koydu. Kendi araştırmalarım da kaçakçıların genellikle Avrupa’nın onları yakalamak için para ödediği yetkililerle işbirliği içinde çalıştığını gösteriyor.

İngiltere hükümeti, bu düzenlemeyi “ilgiyle” takip edeceğini belirtti ve katılmayı da dışlamadı.

Fransa’nın bu beş ülke grubunda yer almaması üzerine soru sorulduğunda, Başkan Emmanuel Macron sadece şöyle yanıtladı: “Ben bir üçüncü ülkedeki geri dönüş merkezinin işlediğini hiç görmedim.” Haklı. Geri dönüş merkezleri bir yenilik olarak sunulsa da arkasındaki mantık — göç kontrolünü Avrupa dışındaki ülkelere devretmek — yeni bir şey değil.

Buna dış kaynak kullanımı deniyor ve bu, Avrupa politikasının son otuz yıldır bir parçası. Bu süre boyunca etkisiz, maliyetli ve uluslararası hukuk için zararlı olduğu kanıtlandı.

Avrupa’nın başlıca hükümetlerarası insan hakları örgütü olan Avrupa Konseyi’nin de vurguladığı gibi, bu yaklaşım aynı zamanda ciddi insan hakları ihlalleriyle uzun süredir belgelenmiş ülkelere sınır kontrolünü devretmeye yol açtı.

On yıldan fazla bir süredir Kuzey ve Batı Afrika’da, özellikle Tunus, Libya ve Moritanya’da saha araştırmaları yapıyorum. Yüzlerce göçmenle görüştüm ve bu anlaşmaların sahadaki etkilerini takip ettim.

2023’te Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile İtalya’dan Giorgia Meloni ve Hollanda’dan Mark Rutte, Tunus ile 1 milyar avroluk bir anlaşma imzaladı; bu, “Team Europe” anlaşması olarak biliniyor. Paranın büyük kısmı zor durumdaki Tunus ekonomisine yönelik krediler ve bütçe yardımları şeklinde olsa da anlaşmanın odak noktası sınır kontrolüydü.

Ursula von der Leyen, présidente de la Commission européenne, et Kaïs Saïed, président tunisien, mains jointes avec Mark Rutte et Giorgia Meloni, alors à la tête des gouvernements néerlandais et italien
Avrupa’nın Ruanda’daki “Geri Dönüş Merkezi” Projesi Neden Endişe Yarattı?

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Tunus Cumhurbaşkanı Kaïs Saïed ile el ele tutuşmuş halde, o dönemde Hollanda ve İtalya hükümetlerinin başında olan Mark Rutte ve Giorgia Meloni ile birlikte 16 Temmuz 2023’te Tunus’ta Avrupa Birliği ile Tunus arasındaki anlaşmanın duyurulduğu gün.
Dati Bendo/Avrupa Komisyonu aracılığıyla Wikimedia Commons, CC BY

O zamandan beri, zaten otoriter ve baskıcı bir ülke olan Tunus’ta şiddet ve keyfi tutuklamalar arttı. Orada belgesiz siyahi bir göçmen olmak başlı başına bir risk. Aynı model 2024’tе Moritanya ve Mısır’a da uygulandı. Bu yılın başlarında Moritanya’ya gittiğimde aynı senaryonun tekrarlandığını gördüm.

Sığınma işlemlerinin dış kaynaklara devredilmesi daha önce de denendi. İlk olarak Danimarka 2021’de Ruanda benzeri bir düzenleme önerdi. İngiltere ise daha ileri giderek bir anlaşma imzaladı; ancak mahkemeler bunu engelledi ve dönemin başbakanı Keir Starmer, ülke dört gönüllüyü Ruanda’ya göndermek için yaklaşık 700 milyon sterlin (yaklaşık 840 milyon euro) harcadıktan sonra 2024’te anlaşmayı terk etti.

Yakın zamanda duyurulan merkezler bir noktada farklı: Bunlar, Avrupa’da başvuruları zaten reddedilmiş kişilere yönelik, yani başvuruların yabancı bir ülkeden ele alınmasını değil. Ancak endişeler aynı.

Bir ülke zaten bir geri dönüş merkezi barındırıyor: Arnavutluk. Ülke, 2025’te İtalya ile Gjadër merkezini bu tür bir yapıya dönüştürmek için bir anlaşma imzaladı. Bu merkezler İtalyan mahkemeleri ve insan hakları örgütleri tarafından sert bir şekilde eleştirildi.

Arnavutluk’un kendisi de anlaşmanın 2030’dan sonra devam etmeyeceğini belirtti; o tarihte ülkenin AB’ye katılması planlanıyor. Sorunun özü de bu: Bu tür anlaşmalar uzun vadeli bir politika için istikrarlı bir temel oluşturmuyor. Ortağı olan ülkedeki en küçük siyasi değişimle de bozulabilirler.

Ayrıca okuyun: Göç: Fransa’nın seçtiği “İtalyan modeli” ne kadar güvenilir?

AB, bu deneyimleri bir uyarı olarak görmek yerine ısrar ediyor. Ruanda’daki gelecekteki merkezle birlikte bazı sorular cevapsız kalıyor: Bir kişinin hakları orada ihlal edilirse sorumluluk kimde olacak, AB ülkesi mi yoksa ağırlayan ülke mi? Ve kişi oraya vardıktan sonra tekrar gitmesini nasıl engelleyecekler?

Yıllar boyunca karşılaştığım sayısız göçmen, bir geri gönderme, reddedilme, durdurulma veya sınır dışı edilme karşısında nadiren cesaretini kaybeder. Bu durum sadece onların yolculuğunu daha uzun, daha maliyetli ve daha tehlikeli hale getirir. Chadi’nin dediği gibi: “Beni istedikleri kadar geri gönderebilirler, ama ben denemeye devam edeceğim.”

Bu makale Videnskab.dk (Danimarka bilimsel haber sitesi) ile The Conversation arasındaki bir işbirliği kapsamında hazırlanmıştır. Makale aynı zamanda Danca olarak da yayınlanmaktadır.

Bu makale ilk olarak İngilizce olarak yayınlandı.

İlginizi Çekebilir: ABD, Rusya’ya Yönelik 113 Yeni Yaptırım Listesi Üzerinde Anlaşmaya Vardı →
Kaynak: The ConversationKaynak yazarı: Ahlam Chemlali
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Forumda sor / tartış
EDİTORYAL NOT

İnsan Atlası içerikleri kültürel bağlam, erişilebilir anlatım ve kaynak şeffaflığı gözetilerek yayımlanır.

1 yanıt

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

HIZLI KEŞİF

Atlas içinde ara

ESC
HIZLI ROTALAR

Aramak için en az 3 karakter yazın.

İNSANATLASI KEŞİF MENÜSÜ
GÖRÜNÜM

Atlas rengini seçin

Seçiminiz bu cihazda korunur ve bütün sayfalara uygulanır.

Ağ Bağlantıları:E-Kitap Okuyucu • Tarih • Doğa & Gezi • Uzay & Astronomi • Soru Cevap
\n\n