Ibrahim Mahama’nın Geniş Enstalasyonları Sömürgeci Geçmişten Yeni Bir Gelecek Üretiyor

Portrait of Ibrahim Mahama. Courtesy of Fondation Cartier.

Eğer şanslıysak, bir ömürde birkaç büyük aşk deneyimleriz. Ibrahim Mahama için sanat her zaman birinci sırada. “Her zaman sanatı sevdim,” diyor. “Bu ilk aşkım. Onun için her şeyi yapardım.” Ve “her şey” dediğinde, bunu gerçekten kastediyor. Çalışmaları, tüm binaları el dikişli çuvallarla saran bir kaplama oluşturmak ve içi boşaltılmış uçaklardan, sömürgeci dönem köprülerinden, kullanımdan kaldırılmış vagonlardan devasa kurulumlar yapmak için onu dünyaya taşıdı.

Yine de Mahama bana şunu söyledi: “Çağdaş bir sanatçı olacağımı hiç düşünmedim. Sadece sanat yapacağımı düşündüm.” Bu, 2013’te Saatchi Gallery’nin çalışmalarına ilgi duymasıyla, 2014’te “Pangaea: New Art from Africa to Latin America” sergisine dahil etmesiyle değişti. “Bundan önce, stüdyoda sadece denemeler yapıyordum, şehrin etrafında gerilla sergileri düzenliyordum ve çalışmalarımı yerel topluluklarla paylaşıyordum. Uluslararası boyut geldiğinde, yapılacak daha fazla şey olduğunun farkına vardım.”

Bu zamandan beri, Ganalı sanatçı dünyanın dört bir yanında sergiledi ve doğduğu yer olan Ghana’daki Tamale’de üç sanat merkezi kurdu. 2025’te ArtReview’ın Power 100 listesinde birinci sıraya yerleşti. Arşivleri, geri dönüştürülmüş malzemeleri ve günlük nesneleri kullanarak uygulaması, tarihe, küresel ticarete ve Afrika’daki sömürgeciliğin kalıcı mirasına doğrudan yüzleşiyor. En son sergisi “The Harvest Season”, bu hafta Art Basel Paris ile aynı tarihte Fondation Cartier’de açılıyor. James Barnor, Zohra Opuku, Gideon Appah ve Fera Wardak dahil olmak üzere dokuz sanatçı ve kolektifi bir araya getiren, iddialı ve işbirliğine dayalı bir girişim.

Installation view from Ibrahim Mahama, “The Harvest season,” Fondation Cartier pour l’art contemporain, 2026 © Benoît Fougeirol

Mahama’nın uygulaması boyunca, çöp malzemeleri anının depolarına dönüştürüyor; nesnelerin kendilerinden geçen ekonomik, sosyal ve politik sistemler tarafından nasıl damgalandığını fark ediyor. “İnsanlık, tarihini ve görüntüsünü temizlemenin bir yolu var; ancak maddi formlar, yaşadıkları tarihleri temsil etmeye başlar. Eski malzemeleri kullanmayı seviyorum çünkü içlerinde çok fazla gerçek barındırdıklarından.”

Sergi, Mahama’nın 2012’de çalışmaya başladığı, bir zamanlar kakao fasulyesi taşımak için kullanılan orijinal jüt çuvallarını; kullanımdan kaldırılmış bir lastik şirketinden lastiği; Ghana’nın kuzeyindeki kadınlar tarafından yapılan kiremit saksıları; ve tarihi makbuzlar üzerine yapılmış kömür çizimleri içeriyor. Bir araya gelen bu malzemeler, emek, ticaret ve sömürgeci tarihin iç içe geçişini izliyor ve sıradan nesnelerin nasıl çok daha büyük sömürü ve değişim sistemlerine tanıklık edebileceğini ortaya koyuyor.

“Kitlelerin bu sergiyle hem maddi hem de mimari açıdan gerçekten bağ kuracağını düşünüyorum,” dedi Mahama. Sanatçı, Ekim 2025’te açılan Cartier’ın yeni alanının mimarisiyle yakından çalıştı. Cam ve çelikle tanımlanan, uzun pencereler ve geniş ışık pencereleriyle, binanın serginin tasarımını etkileyen bir açıklık hissi veriyor. “Sergiyi hiçbir şeyin engellenmeyeceği şekilde kurduk ve herhangi bir anda, bir uçtan diğerine içinden geçebiliyorsunuz.” Çalışmalarının çoğunda olduğu gibi, ölçek de aynı derecede önemli. Birçok devasa kurulum, geniş alanları kaplıyor; dikkat çekerken izleyiciyi paylaşımlı, fiziksel bir deneyime çekiyor. “O kadar görkemli hale geliyor ki, insanlar onu reddedemiyor. Kendi gerçekliklerinin bir parçası oluyor.”

Installation view from Ibrahim Mahama, “The Harvest season,” Fondation Cartier pour l’art contemporain, 2026 © Benoît Fougeirol

Sergi, Mahama’nın ikonik Parliament of Ghosts (2025–26) ile açılıyor; geleneksel ahşap Asante taburelerinden oluşan, canlı boyutlu bir parlamento salonunu andıran, bir araya gelme ve tartışma alanı sunan bir topluluk. “Bu tabureler, Ghana’nın güneyinde 19. ve 20. yüzyılda oylumuş ve bir zanaat geçmişini barındırıyor. Çoğu kırılmıştı ve Paris’e getirmeden önce onları onarmamız gerekiyordu.” Onarma eyleşi, Mahama’nın yaklaşımının merkezinde yer alıyor; bu nesneler sadece geçmişin kalıntıları olarak korunmuyor, aynı zamanda yeni konuşmaları da açıyor. “Bu nesneler aracılığıyla yeni sorular sorabiliriz.”

Tarihsel olarak bu tür tabureler Gana’dan sömürge yağması olarak alınmış, ardından Batı müze koleksiyonlarına girerek etnografik nesneler olarak sunulmuştur. Burada farklı bir tür ajans geri kazanıyor; izleyicileri tarihsel olarak kimin seslerinin hatırlandığını yeniden düşünmeye davet ediyor.

Kuzeye Göç Mevsimi (2025–26) için Mahama, batı Gana’daki Aboso Cam Fabrikası’ndan ilham aldı. 1966’da kurulan fabrika, bir zamanlar Sub-Sahara Afrika’sının en büyük cam fabrikasıydı; ancak 2025’te topluluk protestolarına rağmen devre dışı bırakılıp yıkıldı. “Canlı bir arşiv” olarak nitelendirdiği terk edilmiş siteye dair bir ziyaretini değerlendiren Mahama şunları hatırladı: “Boşlukların arasında bitkiler, hayvanlar ve ağaçlar büyüyor. Bunu dikkate almanın önemli olduğunu düşündüm.”

Ibrahim Mahama, “Hasat Mevsimi” kurulumu görünümü, Fondation Cartier pour l’art contemporain, 2026 © Benoit Fougeirol

Fondation Cartier komisyonundan elde ettiği fonları kullanan Mahama, çökmüş fabrikadan malzeme satın aldı ve onu kısmen Fondation Cartier’da yeniden inşa etti. Burada Mahama, kırmızı tuğladan yapılmış bir yüzme havuzunu Gana’nın bağımsızlık sonrası döneminde üretilmiş zümrüt yeşili şişelerle doldurdu; üstüne bölgenin zengin zanaat geleneğini çağrıştıran çeşitli toprak rengi saksılar yerleştirdi. Sanat eseri, izleyicileri kolektif altyapının kaderi ve geçmişin kalıntılarından yeniden inşanın olanakları hakkında düşünmeye davet ediyor.

Mahama, pratiği boyunca kolektif çalışma biçimini tutarlı bir şekilde benimsedi. Sanatçı için bu yaklaşım, işbirlikçilerin, aksi halde ulaşılamayacak bir şey inşa etmek amacıyla zihinsel kaynaklarını ve umutlarını birleştirmelerini sağlıyor. Buna göre “Hasat Mevsimi”, önceki çalışmalarında birlikte çalıştığı dokuz sanatçıyı içeriyor; bunlar arasında 2018’de ziyaret ettiği radikal Kongolu kolektif CATPC (Cercle d’Art des Travailleurs de Plantation Congolaise) da var. Üyeleri, sanatı ekonomik ve politik kurtarış bir aracı olarak görüyor; sanat satışlarından elde ettikleri sermayeyi, kirlenmiş araziyi geri alıp onarmak için kullanıyor. Burada, hayvansı figürlerin surrealist heykellerini öncelikle plantasyon hasatı kakao’dan dökerek, küresel emtia zincirinin sömürücü yapısını eleştiriyorlar.

Ibrahim Mahama, “Hasat Mevsimi” kurulumu görünümü, Fondation Cartier pour l’art contemporain, 2026 © Benoit Fougeirol

CATPC için, Mahama için olduğu gibi, sanat, içinde bulunduğu sosyal ve politik gerçeklikten ayrılamaz. “Bir sanatçının uygulayabileceği en önemli şeylerden biri sorumluluk bilincidir. Ve bence sanatçının sorumluluğu, sanatı ve onunla gelen duyuları yeniden dağıtmanın bir yolunu bulmaktır. Çünkü çok sayıda insanın ona erişemediği bir durumda sanat üretmenin ne anlamı var?”

Bu sergide, Mahama’nın önceki eserlerinde olduğu gibi, hasat geçmişte geride kalanı toplamak gibi basit bir eylem değil, aynı zamanda geçmişle hesaplaşma biçimidir. “Geçmişin çürümesini, sömürge belleğini ve günümüz insan durumunu hasat ediyoruz,” diyor Mahama. “Aynı zamanda, gelecek için vaatleri hasat ediyoruz. Dünyayı ileriye nasıl görmek istediğimiz_hasatını yapıyoruz.”