Eylül 2026’da Montréal merkezinde sokakta uyuyan bir kişi.
THE CANADIAN PRESS/Christopher Katsarov
Başbakan Mark Carney, önümüzdeki on yıl içinde evsizliği ortadan kaldırmayı hedefleyen 2026 federal bütçesinde bir plan açıkladı. Plana dair açıklamada evsizliğin “Kanada değerlerinin adalet, dayanışma ve insan onuruna dair kalbine dokunduğu” belirtiliyor.
Bu değerler nelerdir ve evsizlik onları tam olarak nasıl etkiler? Açıklama bu sorulara net bir şekilde cevap vermiyor. Bir halk sağlığı etiği araştırmacısı olarak, evsizliğe dair acil ihtiyacın tam olarak bir etik meselesi olduğunu açıklamak için ampirik ve felsefi araştırmalara dayanarak bu boşlukları doldurmak istiyorum.

Onurun aşınması
Onur, tüm insanların insan olmaları nedeniyle eşit şekilde sahip oldukları içsel bir değeri ifade eder. İnsan hakları için temel oluşturur; insan hakları insanlara haklar verir ve başkalarına (devletler dahil) insanlara bu haklara saygı gösteren biçimde davranma yükümlülükleri getirir.
Bu insan haklarının ihlali — yeterli konuta dair güvenceyi de içeren — evsiz insanların bir onur kaybı yaşamasının yollarından biridir. Evsiz kamplara dair bazı politika yanıtları ayrıca Kanada Haklar ve Özgürlükler Belgesi altında güvence altına alınmış hakları, dolayısıyla insanların onurunu ihlal etmiştir.
Evsizlik onuru başka biçimlerde de zedeler. Barınak, konut ve bir evden yoksunluk — ait olunduğu bir yer olarak anlaşılan — insanları utanc ve dışlanma yaşamaya iter.
Evsizlik insanları toplumsal hayatta anlamlı bir katılımdan uzak tutar. Bu da onları toplumun kenarında, neredeyse hiç ya da hiç kaynak ve seçenek olmadan, düşmüş toplumsal statüde ve hayatları üzerindeki özgürlük ve yetkiye sahip olmadan bırakır; çünkü yaptıkları şeylerin çoğu, hayatta kalmak için yaptıkları dahi olsa suç sayılır.
Avrupa‘nın en iyi akademisyenlerinden kanıta dayalı analiz içeren haftalık bir e-posta
Bu biçimlerde evsizlik insanları daha az, değersiz ve eşitsiz haline getirir.
Toplumu adil yapan ne?
Bizi adalet ve adil bir toplumun nasıl görünmesi gerektiğine dair ilgili sorulara götürüyor.
Bir görüşe göre, bir toplumda adalet, insanların hiyerarşik ilişkiler içinde değil, birbirleriyle eşitlik açısından nasıl konumlandıklarıyla ilgilidir. Devletin evsizliğe yeterince yanıt verememesi, toplumun en savunmasız üyelerine dair eşit bir kaygının eksikliğini gösterdiği için derin bir adaletsizliktir. Ve bazılarına göre, evsizliğe dair asıl mesele de tam olarak budur.
Başka bir ünlü görüş ise Amerikalı filozof John Rawls’a aittir. Ona göre adalet, eşitlik olarak, toplumda yararların ve yüklerin dağılımıyla, iki ilke çerçevesinde ilgilenir.
Birinci ilke, herkesin temel özgürlüklere eşit bir talebi olduğunu belirtir. İkinci ilkenin farklılık ilkesi olarak adlandırılan ilgili bölümü, adil bir toplumdaki tüm sosyal ve ekonomik eşitsizliklerin, toplumun en dezavantajlı üyelerine en büyük yardımı sağlaması gerektiğini öne sürer.
Bu görüş bazı eşitsizlikleri göze alsan da, evsizlik yine de onun adalet ilkeleriyle bağdaşmaz.

Rawls, konutu bu ilkeler altında dağıtılacak yararlardan biri olarak adlandırmadı. Bazı akademisyenler, bunun, örneğin sosyal konut modelleri yoluyla, adil bir biçimde dağıtılmaya çalışacağımız sosyal mallardan biri olması gerektiğini öne sürdü.
Toronto’da bir adam, Kasım 2025’te bir kapının önünde gecelemek için karton seriyor.
THE CANADIAN PRESS/Chris Young
Bir Kanada gibi zengin bir ülkede evsizliğin bu denli yaygın olarak var olması, aslında daha geniş bir dağılım bağlamında bir adaletsizliği işaret ediyor. Bazı insanlar tamamen barınaksız bırakılıyor, bazıları ise yetersiz bir barınakla yetinirken, diğerleri bolca barınaka sahip.
Ancak evsizliğin nedenleri karmaşık ve çok yönlüdür. Sorun, ulaşılabilir konut eksikliği, daha yüksek işsizlik ve yükselen enflasyonla ilişkili genel olarak artan yaşam maliyetleri nedeniyle daha da kötüleşti.
Evsizliğin nedenlerine dair araştırmalarda uzmanlar ve savunucular, bunun insanların yaptığı seçimlerden değil, bir toplum olarak bizlerin yaptığımız seçimlerden kaynaklandığında hemfikirdir.
Sağlık eşitsizlikleri
Bu sosyal seçimler dalgalanma etkileri yaratır; evsizlikle karşılaşan insanlar sağlık ve refahları açısından risklerle karşı karşıya kalır. Evsizlik bazı nüfusları orantısız biçimde etkiler ve bu durum kötü sağlık halleri, bulaşıcı hastalıklara yönelik artmış risk ve erken ölüm döngülerinin iç içe geçtiği bir kısır döngüye yol açabilir. Dolayısıyla evsizlik sağlık alanında eşitsizliklere yol açar.
Evsizlik insan onuruna bir hakarettir ve adil değildir. Dayanışma kavramı, toplumun genel olarak bu haksızlıkları bir bütün olarak çözme ihtiyacına işaret eder. Buna başarısız olmak, evsizlikle karşılaşan insanların bu haksızlıkları yalnızca çekmek zorunda bırakılmasıyla, evsizlikle karşılaşan insanların sosyal ve ahlaki açıdan terk edilmesine neden olur.
St. John’s, NL’de Aralık 2023’te evsizlerin kurduğu kamp alanında bir çadır.
THE CANADIAN PRESS/Sarah Smellie
Bu argümanlar evsizliği sonlandırmaya yönelik ikna edici bir etik gerekçe sunarken, asıl iş bu gerekçeyi eyleme dönüştürmede yatmaktadır. Vaat edilen federal fonların pratik sonuçlarını izlemek ve değerlendirmek yanı sıra, Kanadalılar bu fonları destekleyen etik değerleri ve evsizliği sonlandırma amacını öne çıkarmamalıdır.
Siyasetlerimizden yalnızca etik değerlerimiz yansıtması değil, aynı zamanda bu değerleri aktif biçimde destekleyen sonuçlar üretmesi gerektiğini güvence altına almalıyız. Uygulanan politika ve programların etik değerlerimizle uyumlu olup olmadığını ve bu değerleri teşvik etmede sonuçlarının etkili olup olmadığını değerlendirmeliyiz.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔



1 yanıt
[…] Çekebilir: Kanada’nın Evsizlere Karşı Ahlaki Borcu Neden Var? → Kaynak: Philosophynews ↗Kaynak yazarı: Philosophy News 💬 Topluluk Masası & […]