Newsom, California’ya İleri Seviye Yapay Zeka Modelleri İçin “Ölüm Anahtarı” Talebiyle Çalışma Grubunu Kurdu

California Valisi Gavin Newsom, ileri seviye (frontier) yapay zeka modellerinin acil durumlarda kapatılmasını zorunlu kılabilecek bir “ölüm anahtarı” (kill switch) talebini içeren, eyaletin yapay zeka güvenliği ve güvenlik yasalarını güçlendirmek için uzmanlardan oluşan bir çalışma grubuna talimat verdi. Valilikten yapılan açıklamaya göre, iki aylık süre içinde eyaletin uygulayabileceği önlemlere dair bir rehber hazırlayan grup, acil durumlarda modelleri kapatmak için şirketlerin geliştirmesi gereken bu mekanizmanın yanı sıra bağımsız üçüncü tarafların güvenlik planları hazırlaması yükümlülüğünü de kapsıyor.

Newsom’un Cuma günü imzaladığı yürütme emriyle görevlendirilen çalışma grubunun, eyaletin alabileceği önlemlere dair bir kılavuz hazırlaması isteniyor. Bu çerçevede öne çıkan öneriler arasında, bağımsız üçüncü tarafların güvenlik planları üretmesine yönelik yükümlülükler ve yapay zeka geliştiricilerinin sistemlerini talep üzerine devre dışı bırakma yeteneğini korumaları zorunluluğu yer alıyor.

Eyalet, Yasaları Uygulamaya Hız Vermeyi Sinyal Veriyor

Valilikten yapılan açıklamaya göre yürütme emri, eyaletin bu yıl meclisten geçirdiği iki yapay zeka yasasının hayata geçirilmesinde daha hızlı hareket etmesini de öngörüyor. Bu gelişmeler, federal düzeyde artan yapay zeka düzenlemesi tartışmalarıyla örtüşürken, Newsom hem Kongreyi hem de Başkan Donald Trump’ı hareketsizliğe eleştiriyor. Trump, yapay zeka güvenliğine dair kaygıları bir “hile” (hoax) olarak nitelendirmişti.

“Eyleme geçmeyi beklemiyoruz; çok geç olmadan önce, kapsamlı ve sorumlu yapay zeka gözetimi konusundaki çalışmalarımızı hızlandıracağız. Bunu özenle ancak aciliyet taşıyan bir hızla yapacağız; riskler, bekleme veya eylemi ertelemek için çok yüksek.”

Gavin Newsom, California Valisi

Newsom, federal hükümetin yapay zeka gözetimi ve hesap verebilirliği konusundaki başarısızlığını da sert dille değerlendirdi. Yürütme emrinin ardından yapılan açıklamada, “Federal hükümetin herhangi bir biçimde anlamlı bir yapay zeka gözetimi veya hesap verebilirliği yaratmadaki iflası, özellikle de yapay zeka şirketleri yöneticileri kendileri düzenlemeye çağırırken her Amerikalıyı endişelendirmeli” ifadelerini kullandı.

Bağımsız Denetim İçin İlk Çerçeve Bu Ay İmzalandı

Muştunun bu ay yaşanan bir gelişme de, Newsom’un eyalette ilk kez bağımsız üçüncü tarafların yapay zeka sistemlerini denetlemesi ve değerlendirmesini zorunlu kılan bir ABD çerçevesi oluşturmayan iki yasaı hayata geçirmesi oldu. Senate Bill 813, bağımsız doğrulama kuruluşlarının yapay zeka sistemlerinin eyalet yasalarına uyumunu değerlendirmesine dair bir çerçeve belirlerken, Assembly Bill 1405 yapay zeka denetmenleri için bir devlet kaydı kurdu ve bu denetmenlerin bağımsızlığı ile şeffaflığı için standartlar getirdi. Her iki yasa da Anthropic ve OpenAI tarafından desteklendi.

Bir yapay zeka “ölüm anahtarı” zorunluluğu fikri, Kongrede de dikkat çekiyor. ABD Temsilciler Meclisi üyleri Ted Lieu ve Nathaniel Moran, güçlü yapay zeka sistemlerinin geliştiricilerinin modellerini yavaşlatma, askıya alma veya tamamen kapatma yeteneğini korumalarını zorunlu kılan, iki partili bir tasarı olan AI Kill Switch Act’i meclise sundu. Tasarıya göre, Ulusal Güvenlik Bakanlığı (Department of Homeland Security), felaket boyutunda zarara yol açabilecek deemed sistemlere karşı eylemi zorunlu kılma yetkisi kazanıyor.

Siyaset Sahnesinde Yapay Zeka Düzenlemesi Öne Çıkıyor

Newsom’un yürütme emri, 2028 Demokratik başkanlık seçimlerinde aday olma ihtimali tartışılan birkaç isimden yapay zeka düzenlemesine dair konumlar alınmasıyla aynı döneme denk geliyor. Pennsylvania Valisi Josh Shapiro, Perşembe günü Pittsburgh’da katıldığı bir zirvede daha güçlü yapay zeka gözetimi önlemleri için çağrı yaptığını açıkladı. Kasım 2026’da görev süresi sonlanan Newsom ise başkanlık adaylığını değerlendirdiğini ancak henüz resmen ilan etmediğini belirtti.

Cuma günü çevrimi olarak paylaştığı bir videoda Newsom, Tempiciler Meclisi Başkanı Mike Johnson’u Kongreyi tatilden geri çağırarak federal bir yapay zeka güvenliği yasasını geçirmeye davet etti ve bunu “onun ve meslektaşlarının yapması gereken asgari şey” olarak niteledi.