Majesteleri, bir kral dini inançlarına sıkı sıkıya bağlı kalabilirken, aynı zamanda içinde bulunduğu kurumun bu inançlardan çok daha geniş bir tarihe sahip olduğunu da kabul edebilir. Atalarına tapınmayı reddederek bunun tarihsel önemini inkâr etmek zorunda değildir ve reformlar getirirken de önceki dini anlayışla bağlantılı her şeyin değerini yitirdiğini varsaymak zorunda değildir. Muhafızlık sorumluluğu, tam da kişinin bizzat kabul etmediği bir anlamı koruması gerektiğinde en zorlayıcı halini alabilir.

İmparatorluk Majesteleri, Oba Abdulrasheed Adewale Akanbi, Telu I, Iwo Toprağının Oluwosu,
Bu yazıyı Iwo’nun kadim tahtına duyduğum saygıyla ve bu tahta oturan herhangi bir bireyin dini inançlarının ötesine uzanan bir soruya olan ilgimle kaleme alıyorum. Bir halkın tarihsel mirası, bu mirası korumakla görevlendirilen kişinin, o mirasın yaratılmasına katkıda bulunan inançların bir kısmını kabul etmemesi durumunda ne hale gelir? Geleneksel bir kurum, sadece mevcut sahibinin ikametgâhı veya makamı değil, aynı zamanda inançları, gelenekleri ve dünya anlayışıyla kurumun kimliğine katkıda bulunan nesillerin birikmiş eseridir.

Her yıl insanlar Kudüs’teki Yahudilik için kutsal olan Batı Duvarı’nı ziyaret eder; bazı Hristiyan ziyaretçiler de burada dua eder. Ellerini kadim taş duvara dayayarak dua edebilirler, ancak bu fiziksel hareket, duvarın kendisine tapındıkları anlamına gelmez. Bu uygulamayı anlamak için, yapıyı sadece bir gözlemcinin görebildikleriyle yorumlamak yerine, ona yaklaşanlar için neyi temsil ettiğini bilmek gerekir.
Mekke’de Müslümanlar, Büyük Cami’nin merkezinde yer alan küp şeklindeki Kaabe’nin etrafında toplanır ve tüm dünyadaki Müslümanlar günlük namazlarında bu yöne dönerler. Hac sırasında Kaabe’nin etrafında yedi kez dönerler; bazıları ise binanın doğu köşesine yerleştirilmiş ayrı bir kutsal nesne olan Kara Taş’ı öper, dokunur veya ona doğru hareket yaparlar. Kaabe ile Kara Taş arasındaki fark önemlidir, çünkü yabancı bir gözlemci bu eylemleri, içlerindeki nesneleri veya bunlara atfedilen dini anlamları anlamadan görebilir.
Aslında Sahih al-Bukhari’de kaydedilen Hadis 1597 bu ayrımı açıkça gösterir. İslam’ın ikinci halifesi Ömer ibn el-Hattab, Kara Taş’a yaklaşıp onu öpmüş ve bunun ne fayda sağlayabilen ne de zarar verebilen bir taş olduğunu, ancak Peygamber Muhammed’in (SAWS) daha önce onu öptüğünü gördüğü için kendisinin de öptüğünü açıklamıştır. Bu açıklama, fiziksel eylemin taşın kendisinde bağımsız bir ilahi güç olduğunu kabul etmek değil, İslam geleneği içinde dini itaatini ifade etmek olduğunu netleştirmiştir.
Eğer Müslümanlar başkalarının bu uygulamaları sadece dış görünüşe göre değil, İslam öğretisine göre anlamasını haklı olarak bekliyorsa, Yoruba geleneksel ibadetçilerinin uygulamalarını yorumlarken de benzer bir özen göstermemiz gerekmez mi? Birisi bir ata tapınağına yaklaşıp bir sunu yaptığında veya kutsal bir nesne aracılığıyla bir Òrìṣà’ya hitap ettiğinde, o kişinin bu nesnenin neyi temsil ettiğini anladığını biliyor muyuz, yoksa uygulamayı, onu miras alanlara sormadan mı yorumluyoruz?
İslam, Hristiyanlık ve Yoruba geleneksel dini arasında önemli teolojik farklılıklar vardır ve başka bir dini anlamak, onun inançlarını kabul etmeyi gerektirmez. İnsanlar başka bir dinin teolojik inançlarıyla anlaşmazlık içinde olabilirler, ancak yine de o dinin kutsal nesnelerinin, mekanlarının ve uygulamalarının, sadece dış gözlemle tam olarak anlaşılamayacak anlamlar taşıdığını kabul edebilirler. Tartışılan uygulamalar bir halkın tarihsel mirasının bir parçası olduğunda, dini anlaşmazlık ile doğru anlayış arasındaki ayrım hayati önem taşır.
Yoruba dini gelenekleri, Olódùmarè, Òrìṣà, àṣẹ, atalar ve görünür ile görünmez gerçeklikler arasındaki ilişki hakkındaki fikirler aracılığıyla nesiller boyu gelişmiştir. Uygulamaları tek tip değildir, ancak bunlarla bağlantılı nesneler, tapınaklar ve törenler, önceki nesillerin varoluşu nasıl anladığının ve topluluklarını nasıl örgütlediğinin kanıtını sunar. Sonraki nesiller bu inançları artık paylaşmasa bile, atalarının yarattığı şeylerin tarihsel önemi mutlaka ortadan kalkmaz.
Atlantik’in ötesinde, trans-Atlantik köle ticaretiyle yerinden edilen Afrikalıların torunları, Yoruba dini bilgisinin unsurlarını korumaya devam etmektedir. Brezilya’daki Candomblé’de, özellikle Ketu ile bağlantılı geleneklerde ve Küba’daki Lukumí’de, Yoruba kökenli kutsal isimler, ilahiler, dualar ve törenler önemli olmaya devam etmektedir; ancak yüzyıllar süren aktarım, dilin ve uygulamanın bazı yönlerini değiştirmiştir. Bazı uygulayıcılar, konuşma dilindeki Yoruba’da tam olarak anlamadıkları ifadeleri korurken, diğerleri, tıpkı bazı Müslümanların Kur’an Arapçasını sadakatle okuyup içeriklerini anlamak için çevirilere güvenmesi gibi, bu ifadelerin dilsel ve tarihsel anlamlarını incelerler.
Yoruba Toprağı’ndan yüzyıllar önce ayrılan toplulukların bu mirasın unsurlarını koruması, aynı zamanda Yoruba Toprağı’nda kalan bazı geleneksel ifadelerin reddedilmesine dönüşmesi hakkında ne düşünmeliyiz? Yurt dışındaki bu koruma, miras kalan her uygulamanın evde değişmeden devam etmesi gerektiği anlamına gelmez; ancak atalarının inançlarının maddi kanıtları yok olduğunda gelecek nesillerin neyi kaybedebileceğini düşünmemizi zorunlu kılar.
Majesteleri, bu durum beni geleneksel krallık anlayışınız ve Oluwo’nun sarayının dini mirası hakkındaki kamuya açık açıklamalarınıza getiriyor. The Punch tarafından 2 Eylül 2017’de yayımlanan bir röportajda, sarayla 800 yıldan fazla bir süredir bağlantılı olduğunu söylediğiniz bir Òrìṣà’nın yerinin değiştirildiğini anlattınız. Nigerian Tribune tarafından 19 Ocak 2019’da yayımlanan ayrı bir röportajda ise sarayın önündeki bir tapınağın yıkımından bahsettiniz. Bunlar ayrı eylemlerdir ve kutsal bir nesnenin yerinin değiştirilmesi mutlaka onun yok edilmesi anlamına gelmez; ancak her ikisi de mevcut muhafızının, belirli nesnelerle bağlantılı inançları reddetmesi durumunda bir kurumun tarihsel mirasını nasıl koruduğuna dair sorular doğurur.
Dini özgürlük, her topluluğun kamu güvenliğini ve başkalarının haklarını koruyan yasalara uyma sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; dini faaliyet geleneksel, Hristiyan veya Müslüman olsun. Ancak bir dini uygulamayı reddetme özgürlüğü ile başkalarının bu uygulamayı sürdürme özgürlüğü birbiriyle bağlantılı ilkelerdir. Eğer bir hükümdarın dini vicdanı saygıyı hak ediyorsa, aynı topluluk içinde tebaasının vicdanı nasıl karşılanmalıdır?
The Punch’ın 29 Haziran 2024’te yayımlanan bir başka röportajında, kendinizi geleneksel krallıkta bir reformcu olarak tanımladınız ve Yoruba kültürel uygulamalarını ata tanrılarına tapınmaktan ayırdınız. Özellikle dikkat çekici olan, tarihsel nesnelerin ve kayıtların müzelerde korunması, böylece insanların önceki nesiller hakkında bilgi edinirken onların dinlerini uygulamak zorunda kalmamaları gerektiği yönündeki önerinizdi. Bu ayrım, tartışma için ortak bir zemin sunar, çünkü bir nesneyi korumanın, onun orijinal dini önemini kabul etmeyi gerektirmediğini kabul eder.
Temel Bulgular ve Genel Değerlendirme
Majesteleri, ataların nesnelerinin ve kayıtlarının müzelerde korunabileceği yönündeki kendi öneriniz, bunların korunması için pratik düzenlemeleri düşünmek adına bir fırsat sunar. Hayatta kalan nesneler, geleneksel muhafızları, geleneksel ibadetçiler, tarihçiler ve müze uzmanlarıyla istişare yoluyla belgelenip korunabilir mi? Devam eden ibadet yasal ve uygun olduğunda, uygulayıcılar krallığın katılımını gerektirmeden dini miraslarına erişimini koruyabilir mi? Ve yer değiştirme gerekli olduğunda, nesnenin tarihsel bağlamını, ilişkili bilgisini ve topluluk için taşıdığı önemi korumak üzere düzenlemeler yapılabilir mi?
Bu sorular önemlidir, çünkü tarihsel mirasın kaybolmasından en büyük kaybı yaşayabilecek olan insanlar henüz doğmamıştır. Bugün yaşayanlar bir tapınağın yerini veya bir tören nesnesinin anlamını hatırlayabilirler, ancak onlar öldükten sonra, özellikle de maddi kanıtlar da yok olduğunda, gelecek nesiller bir zamanlar var olan şeylerin eksik anlatımlarından fazlasını miras alamayabilirler.
Brezilya ve Küba’daki Yoruba torunları, kültürel mirasın, topluluklar onu aktarmaya değer gördüğünde olağanüstü aksaklıklardan bile sağ çıkabileceğini bize hatırlatır. Onların deneyimi, Yoruba Toprağı’nın ata kurumlarının da, kendileriyle bağlantılı inançlar artık herkes tarafından paylaşılmıyor olsa bile, hayatta kalan tarihsel nesnelerine benzer bir ciddiyetle yaklaşması gerekip gerekmediğini sormamızı zorunlu kılar.
Majesteleri, bir kral dini inançlarına sıkı sıkıya bağlı kalabilirken, aynı zamanda içinde bulunduğu kurumun bu inançlardan çok daha geniş bir tarihe sahip olduğunu da kabul edebilir. Atalarına tapınmayı reddederek bunun tarihsel önemini inkâr etmek zorunda değildir ve reformlar getirirken de önceki dini anlayışla bağlantılı her şeyin değerini yitirdiğini varsaymak zorunda değildir. Muhafızlık sorumluluğu, tam da kişinin bizzat kabul etmediği bir anlamı koruması gerektiğinde en zorlayıcı halini alabilir.
Iwo’nun tahtı, nesiller boyu sahiplerinden daha uzun ömürlü olmuştur ve mirası, onu kuranları, bugün onu sürdürenleri ve gelecekte onu miras alacakları içeren tarihsel bir topluluğa aittir. Her hükümdarlık bu devam eden tarihe katkıda bulunur, ancak hiçbir tek hükümdarlık onun tamamını oluşturmaz.
Bu nedenle, Majestelerinin bu soruyu sunduğu ruhla değerlendirmesini umduğum bir soruya geri dönüyorum. Atalarımızın inandığı şeylere inanmadan, onların geride bıraktıklarını korumamıza izin verilmeli midir ve bir miras zaten bugün yaşayan herkesin ötesinde varlığını sürdürüyorsa, varlığını sürdürmesi tamamen mevcut muhafızının onu yaratanların inançlarını kabul edip etmemesine mi bağlı olmalıdır?
Bir kralın kendi vicdanına göre ibadet etme özgürlüğü ile kurumunun tarihsel mirasını koruma sorumluluğu birbiriyle çelişen yükümlülükler olmak zorunda değildir. Bunlar, dini inancın tarihsel anlayışla bir arada var olabileceğini, bir hükümdarın sahip olduğu özgürlüğün yönettiği kişilerde de saygı görebileceğini ve bir kurumun, onu bugünkü haline getiren nesillerin kanıtlarını kaybetmeden değişebileceğini göstermek için bir fırsat sunar.
Bir Iwo evladı olarak, bu düşünceleri onun kadim tahtına, tarihini temsil eden halkın dini çeşitliliğine ve bir gün atalarının neyi miras aldığını, neyi koruduğunu ve neyi geride bırakmayı seçtiğini soracak olan henüz doğmamış nesillere saygıyla sunuyorum.
Mukaila Kareem, Iwo Toprağı’nın yerlisi olup Amerika Birleşik Devletleri’nden yazmaktadır.
Haber üretiminin masraflar içerdiğini belirtmek önemlidir ve biz, haberlerimizi asla aşırı ücretli bir ödeme duvarının arkasına koymamaktan gurur duyuyoruz.
Ücretsiz ve erişilebilir haber taahhüdümüzü sürdürmemize yardımcı olmak için aylık veya yıllık mütevazı bir katkıda bulunarak üyelik topluluğumuza katılmayı düşünür müsünüz?
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔



1 yanıt
[…] Çekebilir: Oluwo of Iwo: Kolektif Mirasımızı Korumanın Gerekliliği → Kaynak: Smithsonian MagazineKaynak yazarı: Amy Crawford 💬 Topluluk Masası & […]