İçeriğe geç
KÜLTÜRÜN, SANATIN VE İNSANIN HAFIZASI
RSS
İNSANATLASIKÜLTÜR · SANAT · İNSAN
Forum
Psikoloji & İnsan Doğası / 17.11.2026

«Seni cezalandırırsam, bu senin iyiliğin içindir» – Gerçekten mi? Yetişkinizm karşıtı bir yaklaşımla karşılıklı eğitimi düşünmek

Yayın:

Eğer eğitim için bir çerçeve gerekirse, bu çerçeve karşılıklı olarak inşa edilmelidir. Shutterstock Fransa (yeniden kullanılamaz) Yetişkinizm üzerine…

· 7 dk okuma
«Seni cezalandırırsam, bu senin iyiliğin içindir» – Gerçekten mi? Yetişkinizm karşıtı bir yaklaşımla karşılıklı eğitimi düşünmek

Eğer eğitim için bir çerçeve gerekirse, bu çerçeve karşılıklı olarak inşa edilmelidir.
Shutterstock Fransa (yeniden kullanılamaz)

ÖZET

  • Yetişkinizm üzerine yapılan tartışmalar, iyi niyetli eğitim yaklaşımlarının ardında güç ilişkilerinin gizlenebileceğini gösteriyor.

  • Yaşın bir üstünlük anlamına geldiği şekilde yetiştirildik. Peki deneyim argümanı keyfiliğin kapısı değil midir?

  • Özgürleştirici olabilmesi için eğitim, çocuklaştırma üzerine kurulu olmamalı ve “hayır” demeyi öğrenmeyi gerektirmelidir.

Senden daha yaşlı olduğum için, sen istemese bile “bu senin iyiliğin için” diyerek sana emir verme hakkına sahip miyim? “Bu seni korur” diyerek yapmak istediğin şeyi engelleme hakkım var mı? Yetişkin olmak, iyi niyetli eğitim yaklaşımlarına körü körüne inanmak anlamına gelmez miydi?

İnsan Atlası sitesini Google’da tercih edilen kaynak olarak seç

Hepimiz, yaşın artmasının daha az yaşamış olanlar üzerinde haklar doğurduğuna inanacak şekilde yetiştirildik. Sanki yaşam deneyimi, birikim yoluyla elde edilen bir ganimetmiş gibi.

Bu, son dakika haberleri veya temelsiz görüşler hakkında değildir.

Oysa eğitimde biliyoruz ki deneyimler niteliksel olarak şekil vericidir; önemli olan miktarı değil. Tekdüze, konformist bir yaşam, tekrarlanma zorunluluğuna veya bağımlılıklara yol açan travmalar, defalarca tekrarlanan deneyimlere rağmen bizi başkalarına görüşlerimizi dayatmak için güvenilir veya meşru kişiler yapmaz. Dolayısıyla, yaşlıların sözde gerekçelerine kanmak için hiçbir neden yok: “Yeterince deneyimin yok”; “Büyüyünce anlarsın”…

Peki o zaman, neden eğitimci (ebeveyn, animasyon veya öğretmenlik mesleklerinde olsun) olarak üstlendiğimiz sosyal duruş, çocukların rızasını aşmaya davet ediyor? Bazen bir çerçeve oluşturmanın gerekli olduğunu, aksi takdirde çocukların kaybolacağını duyarız… Ayrıca “Hayır” demenin de gerekli olduğunu, yoksa tiranlar yetiştireceğimizi duyarız…

Yetişkinizm eleştirisi sorunu başka bir boyuta taşır: “Elinden geleni yapan” ebeveynleri suçlu hissettirmek yerine, sorunu siyasi düzeye yükseltmeye davet eder. İki noktada duraklayalım: bir çerçeve oluşturmak ve “Hayır” demeyi bilmek.

Çocuklaştırmadan bir çerçeve oluşturmak

Bir çerçeve oluşturmak, gerçek bir “biz” inşa etmeye yönelik hiçbir siyasi girişimin vazgeçemeyeceği bir lükstür. İyi niyet veya siyasi dostluk bahanesiyle çerçevenin olmaması, güç ilişkilerine açık bir yol açar. Feminist aktivist Jo Freeman’ın Yapı Eksikliğinin Tiranlığı (1972) adlı denemesindeki tanıklığı ele alalım. Freeman, katıldığı feminist çevrelerin on yıl kadar sonra işlevsiz hale geldiğini anlatır; çünkü düzenli olarak yeni üyeler alan bir topluluğun nasıl işleyeceğini kimse düşünmemişti.

Bir süre sonra, kıdemle ilişkili mikro-güçler topluluğu yuttu: kurucular oligarklara dönüştü. Bunu tespit etmek ise daha da zordu; çünkü kardeşlik ve “davadaki sevgi” varsayımı, nesnel bir değerlendirme yapmayı zorlaştırıyordu.

Eğitimde de durum aynıdır: sevgi, çağrı ve diğer niyet etiketleri, bir insan ilişkisini kesen çok sayıdaki güç ilişkisinin ardındaki tüm alt-politikayı gizler. İşte bu yüzden bir çerçevenin değeri ortaya çıkar!

Ancak eğitimi bir özgürleşme olarak görürsek, bu güzel siyasi kavramın hakkını vermek zorundayız: Özgürleşme her zaman zamirsel bir fiildir. Soru şudur: Kendimize nasıl bir çerçeve verebiliriz? Bir çerçevenin gerekliliğini savunmakla onu tek taraflı olarak dayatmak kesinlikle aynı şey değildir. Burada karşılıklı inşası kilit öneme sahiptir.

Kendimizi yaralayabileceğimiz nesneleri örnek alalım: Montessori veya Freinet pedagojileri, çocuklara bunun yerine sahte teknik nesneler (örneğin kesmeyen oyuncak bıçaklar) sunmanın gereksiz ve aşağılayıcı olduğunu düşünür. Riskler karşısında asıl mesele, çocuklarla birlikte kullanım kurallarını ortaklaşa oluşturmak ve onları bu konuda yetkin bir şekilde kullanmaları için desteklemektir. Bu, kullanımı yasaklamaktan tamamen farklı bir eğitim duruşudur; yasaklamanın ise hiçbir şekil verici gücü yoktur. Boşluğa yaklaşma veya bir bıçağı kullanma hakkına sahip olmamak, denge veya el becerisi güçlerini oluşturmaz.

Yetişkinizm eleştirisi, her türlü çocuklaştırmaya (yaş ne olursa olsun) karşı çıkarak, radikal demokrasinin temel ilkelerine dönmeye davet eder: Çerçeveleri yalnızca kolektif olarak belirleyebiliriz ve ancak bu koşul altında bir “biz”den bahsedebiliriz.

Başka bir deyişle, halk bu kendini kurma eyleminden önce var olmaz. Ve bu siyasallaşma tam da eğitimle başlar; aksi takdirde egemen özneler değil, tabi olma eğiliminde olanlar yetiştiririz.

“Hayır” demeyi bilmek: Bir rıza meselesi

“Hayır” demeyi bilmek, bazen “pozitif eğitim” olarak adlandırılan yaklaşımlara karşı savunmacı bir şekilde sıkça gündeme gelen bir başka konudur. Aynı karşılıklı ilişki beklentisiyle devam edelim: “Hayır” demeyi bilmek, rızayı öğrenmektir. Bu, en temel eğitim sorusudur: Kendimizi ve çevremizi daha iyi tanımak, kendi arzularımızın iç yüzünü görmek ve gerçek özerkliğin maddi koşullarının sağlandığı bir dünya inşa etmek.

Eğer “Hayır” demeyi bilmek arzu edilen bir şeyse, bu hem benim hem de senin için geçerlidir: Hem ebeveynlerin hem de çocuklar “Hayır” demeyi öğrenmeyi arzulamalıdır. Bu, kimse için tek başına kazanılmış bir şey değildir ve birbirimize destek olmamız gerekir; bu açıdan bakıldığında, ebeveynlerin zorlayıcı duruşu (başkalarının, yani çocukların ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koymak) care kavramının tam tersidir: Kendime “Hayır” demeyi öğrenmezsem, çocuklara “Hayır” demeyi öğretemem.

Ayrıca, gerçekten arzuladığım her şey başkalarında bir taklit etkisi yaratacaktır: Ebeveynler kendileri için “Hayır” demeyi bilmediklerinde, çocuklarına “kendini feda etmenin” arzu edilebilir olduğunu öğretirler – yani rızayı ortadan kaldırmanın makul olabileceğini.

İşte bu yüzden yetişkinler genellikle karşı çıkışlar karşısında sabırsızlanırlar: Teslim olmayı (“Hayır” düşünürken “Evet” demek) içselleştirdikleri için, başkalarının da aynısını yapmasını beklerler. Çocukların “Hayır”larına tahammül edemeyen yetişkin, artık kendisi için “Hayır” diyemeyen ve direnişin siyasi bir duruşuna tahammül edemeyen kişidir: Bu, ona kendi köleliğini hatırlatır.

Rızanın temellerine dönmek gerekir: “Hayır” demek başkasını zorlamak değildir; çünkü rıza göstermemek başkasını sömürmek değildir: Sadece başkası tarafından önerilen bir faaliyeti reddetmektir. Dolayısıyla, sınırlarını belirleyen bir çocuğu “tiran” veya “kral” olarak suçlamanın hiçbir meşruiyeti yoktur. Böyle bir hakaret bir hayal kırıklığını yansıtır ve siyasi bir geçerliliği yoktur: Başkasına boyun eğmeyi reddetmek tiranlık değildir.

Yaş arasındaki sosyal ilişkilerin analizi, belirli adaletsizlikleri ne ölçüde kabul edip bunları günlük yaşamımızın temel yapısı haline getirdiğimizi gösteriyor. Eğer çocuklar “rahatsız ediyorsa”, bu belki de biz yetişkinler için alışılmış hale gelmiş tüm bu keyfi kurallara karşı onların tuhaflığından kaynaklanıyor olabilir. Eğitim, eğer kendini bir aktarım (dolayısıyla tek yönlü bir süreç) olarak görürse verimsizdir. Aksine, eğitim karşılıklı bir eylem, karşılıklı bir dönüşümdür. Henri Michaux, Çocuklar (1938) adlı şiirinde bizi bu konuda uyarmıştı:

“Yetişkin – tamamlanmış – ölü: aynı durumun farklı tonları. Tüm kozlarını oynamışsın.
Aristoteles’e yönelik en kötü eleştiri hâlâ şudur: onun kesinlikle Aristoteles olması. Ölmeden
önce insan tamamen kemikleşir.”

Dolayısıyla çocukların, varsayımsal bir eksiklik veya zayıflık adına eğitilmeleri gerekmez; hepsi birbirinden öğrenecek şeyleri olan insan varlıklarıdır. Ortak kırılganlığımız, bu sürekli dönüşme sevincinde kendini gösterir.

  • Célestin Freinet
«Seni cezalandırırsam, bu senin iyiliğin içindir» – Gerçekten mi? Yetişkinizm karşıtı bir yaklaşımla karşılıklı eğitimi düşünmek
«Seni cezalandırırsam, bu senin iyiliğin içindir» – Gerçekten mi? Yetişkinizm karşıtı bir yaklaşımla karşılıklı eğitimi düşünmek
İlginizi Çekebilir: Hong Kong, CCTV Ağı Genelinde Yapay Zeka Tabanlı Yüz Tanıma Sistemini Uygulamaya Başladı →
Kaynak: The Conversation ↗Kaynak yazarı: Sébastien Charbonnier
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Forumda sor / tartış
EDİTORYAL NOT

İnsan Atlası içerikleri kültürel bağlam, erişilebilir anlatım ve kaynak şeffaflığı gözetilerek yayımlanır.

1 yanıt

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

HIZLI KEŞİF

Atlas içinde ara

ESC
HIZLI ROTALAR

Aramak için en az 3 karakter yazın.

İNSANATLASI KEŞİF MENÜSÜ
GÖRÜNÜM

Atlas rengini seçin

Seçiminiz bu cihazda korunur ve bütün sayfalara uygulanır.

Ağ Bağlantıları:E-Kitap Okuyucu • Tarih • Doğa & Gezi • Uzay & Astronomi • Soru Cevap
\n\n