Sfinks’in Yapıldığı Kayalardan Çıkan 45 Milyon Yıllık Timsen Kafatası Yeni Tür Olarak İdentifik Edildi

Yaklaşık 4,500 yıl önce antik Mısırlılar, Mokattam kayalık oluşumundan kesilen kireçtaşından Sfinks’i oydular. Kazdıkları malzemenin içinde daha da eski bir canlının kalıntılarını koruduklarını bilmiyordu: uzun süredir soyu tükenmiş bir timsenin fosillerini.

Araştırmacılar, antik Mısırların Sfinks ile Gize Piramitleri’ni şekillendirdiği kayalık oluşumundan çıkarılan bir fosilin, burnu uzun ve ince olan bir gavial türüne ait olduğunu belirledi. Bu yeni tespit, Royal Society Open Science dergisinde 7 Ekim’de yayımlanan bir çalışmaya göre, önceki hatalı sınıflandırmayı düzeltiyor. Aynı zamanda insan yapımı anıtlar ortaya çıkmadan çok önce bu bölgede yaşayan hayvanat dünyasına da ışık tutuyor.

Son 45 milyon yıla ait Mokattam Oluşumu’ndan, büyük ölçüde tam bir timsen kafatası dahil birkaç fosilleşmiş kalıntı, Kahire yakınlarında bir alandan çıkarıldı. Kemiklerin Tomistoma schlegelii—Endonezya ve Malezya’da yaşayan bir gavial—a benzediği için uzmanlar bunları aynı Tomistoma cinsine atadı. Günümüze kadar iyi korunmuş bu kafatası, soyu tükenmiş T. cairense‘in holotype—yani adını taşıyan tip fosili—olarak kabul ediliyordu.

Mikrotomografik (micro-CT) tarama gibi modern paleontolojik teknikler sayesinde, araştırmacılar fosilleri kırmadan içlerini görebiliyor. Yeni çalışmayı yapan ekip, Tomistoma ile Mokattam Oluşumu’timsenleri arasında birçok fark buldu. Kafatasının ölçümlerini hem yaşayan hem de fosilleşmiş gaviallerle karşılaştıran ekipten, yaklaşık 46 santimetre uzunluğundaki bu kafatın yalnızca yeni bir tür değil, aynı zamanda yeni bir cins’e ait olduğu ortaya çıktı.

Buna Mısırlı tanrı Heru’dan ilham alarak Herugavialis cairensis adı verildi. Heru aynı zamanda Horus of the Horizon olarak da bilinir; bazı Mısırlı metinler Sfinks’i böyle adlandırır. Bu yeni türün kafatasıyla ünlü Sfkins arasındaki benzerilikler yalnızca ortaya çıkaran malzemelerle sınırlı değil: İkisinin de burnunun ucu eksiktir.

Mısırlılar bu büyük heykele Sfinski demezdi. Aksine, antik Yunanlılar started calling it—yaklaşık 2,000 yıl sonra ona bu adı verdi. Büyük ihtimalle bunu kendi mitolojik sfkins’ine benzediği için yaptı; o aslan gövdesi, kadın kafa ve kartal kanatlarına sahipti.

“Mısır’ın derin doğal tarihini insan tarihiyle ve antik Mısırlar medeniyetinin mirasıyla bağlamak istiyoruz,” çalışmanın ortak yazarlarından Mansoura Üniversitesi’nden paleontolog Hesham Sallam, Washington Post gazetesinden Elijah Wolfson’a söylüyor. “Timsenler Nil ekosisteminin bir parçasıydı ve bu Mısırlı yaşamının merkezindeydi; ayrıca antik Mısırlı inancında ve kültüründe önemli bir yere sahiptiler.”

Gavialler, timsenlerle ve alligatorlarla akraba olan türler bir zamanlar dünyanın her yerinde yaşardı. Son 50 milyon yılın büyük bir kısmında Akdeniz bölgesi, gavialler dahil çeşitli bir timsen topluluğuna ev sahipliği yapıyordu. Çalışmanın baş yazarından İsveç Doğal Tarih Müzesi’nden paleontolog Paul Burke, statement içinde şöyle diyor: Gerçekten de H. cairensis, sığ bir deniz ortamını en az iki gavial türüyle paylaşırdı.

Bugün ise yalnızca iki gavial hayatta kalıyor: Bahsedilen T. schlegelii ile Gavialis gangeticus—bunlar Nepal ve kuzey Hindistan’daki yaşam alanlarında zorlu bir şekilde ayakta kalmaya çalışıyor.

Science News gazetesinden Jake Buehler’a söylüyor. “Bu yüzden onların ve uzun tarihleri hakkında bilgi sahibi olmalıyız.”

Fosil türün tespitinin düzeltilmesinin aynı zamanda “bölgedeki büyük avcıların nasıl olduğu konusunda daha iyi bir resim çizmeye de yardımcı olduğunu” söylüyor, çalışmaya katılmayan Minnesota Müze’nden paleontolog Alex Hastings, CNN gazetesinden Taylor Nicioli’a diyor. “Bu, antik zamanlarda Akdeniz çapında bu harika uzun burunlu timsenlerin bilinen çeşitliliğini genişletiyor.”