Sosyalleşme: Değer ve Normların İçselleştirilerek Topluma Bütünleşme Süreci

Sosyalleşme Nedir?

Sosyalleşme, sosyalizasyon ya da toplumsallaşma olarak da adlandırılan bu kavram, toplumun mevcut değer ve normlarının bireylere öğretilmesi süreci olarak tanımlanmaktadır. Bu süreç içerisinde birey, ferdi olduğu toplum içerisinde nasıl davranacağını öğrenir. Aynı zamanda, bireyin sahip olduğu ya da toplum tarafından verilen rollerin ve sahip olunan statülerin gerektirdiği davranış biçimlerini, toplumun kendilerinden beklentilerini öğrenir.

Toplumsallaşma sürecinde birey, kendi toplumunun bir üyesi olmayı, toplum tarafından kabul gören davranış örüntülerini ve insanın davranışlarına yön veren temel toplumsal ve kültürel değerleri (normları) öğrenir. Öğrenmekle kalmayıp, bu değer ve normları içselleştirip kendisine mal eder ve bu doğrultusunda davranmaya başlar. Daha öz bir anlatımla, birey toplumu ile bütünleşir ve toplumunun bir parçası haline gelir.

Sürecin Önemi ve Kültürel Mirasın Aktarımı

Bu süreç bireylerin varlığı kadar toplumların da varlığı açısından oldukça önemlidir. Toplumun sağlıklı bir şekilde büyümesi ve hayatını devam ettirebilmesi, toplumsallaşma sisteminin sağlıklı bir şekilde sürmesi ile mümkündür. Bir başka şekli ile toplumsallaşma, yeni nesile toplumun sahip olduğu kültürel mirasın aktarılması olarak da tanımlanabilir.

Bu açıdan bakıldığında, ulusal ve evrensel kültür mirası toplumsallaşma süreci sayesinde yeni nesillere aktarılmaktadır. Toplumsallaşma, Latince “sociare” (bağlamak) sözcüğünden türetilmiş olup, sosyal normların içselleştirilmesi yoluyla toplumsal düşünce ve duygu kalıplarına uyum sağlamayı ifade etmektedir.

Sosyal Çevrenin Hayati Rolü

Bitkisel ve hayvansal organizmalar kendi doğal çevrelerine uyum sağlamışlardır. Buna karşın insan, doğal bir çevrede rekabet edebilmek için çok yetersiz bir görüntü sergilemektedir. Morfo-genetik olarak olgunlaşmamış, organik olarak özelliksiz ve büyük ölçüde işlevsiz içgüdülere sahip insanın hayatta kalabilmesi için özel koşullara sahip olması gerekmektedir.

Sosyal çevre, bu koşullar arasında insanın hayatta kalmayı öğrenebilmesi ve bunu geliştirebilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Yeni doğan bir insan için sosyal çevre, ilk başlarda onun yaşamsal koşullarıyla ilgilenecek bir grup insandan oluşmaktadır. Etrafında kümeleşen insanlar, dengeli bir yaşam görünümü ve denenmiş görgü kurallarıyla şekillenen karmaşık bir ilişki ağı oluşturmaktadır.

Toplumsallaşma Araçları ve Tanımlama Zorluğu

Bireyin öğrenme sürecini yöneten ve etkileyen grup, birey ve kurumlar “Toplumsallaşma Araçları” olarak tanımlanmaktadır. Bu tanımlama, toplumsallaşmanın bireylerin bir arada yaşamasından oluştuğunu (kuşak ilişkileri) ve kendini karakterlerin özel yetenekleri ile iletişim becerilerinde gösterdiğini ifade etmektedir.

Bunun bir sonucu olarak, toplumsallaşma kavramının sık sık belirsiz bir anlamla kullanılması söz konusu olmaktadır. Daha somut bir söylemle, toplumsallaşma kavramının içeriği, daha net tanımlayanmayan “sosyal aktarma süreçleri” yerine geçip anlam kaybına uğratılmaktadır.

Teorik Çeşitlilik

Toplumsallaşma teorileri, toplumsallaşma fikrinin temelini oluşturmaktadır. Günümüzde daha popüler ve gelişmiş iki gelenek birbirinden ayrılmaktadır; ancak her şeyden önce taraflı olmaları nedeniyle bilimsel olarak reddedilmektedirler. Bunlardan ilki, organizmanın insani gelişimini açıklayan ve doğayı düşük ölçekte önemseyen gelenektir.

Toplumsallaşma günümüzde yeni ve bilimsel açıdan önemli bazı gelenek çevrelerinde “bağlamdaki gelişme” olarak görülmektedir. Toplumsallaşma teorileri işlevlerine göre kendi aralarında olumlu ya da açıklayıcı ve eleştirel ya da yapı-bozumcu teoriler olarak ayrılmaktadır.

Birincil Toplumsallaşma ve Güven Bağları

Birincil toplumsallaşma ile, bireyin içinde ya da dışında yaşama hakkına sahip olduğu bu dünyaya bireyi hala devam eden uyumunun temelleri atılmaktadır. Birinci ve en önemli koşul, yeni doğan çocuğun dünyaya gelişinden itibaren çevresinde olan insanlarla güvenli bağları (temel güven duygusu) olmasıdır.

Bu bağ, yeni doğan çocuğun duygusal gelişimini neredeyse tamamen iç refah üzerine kurmuştur. Bu anlamda, en kolay ulaşılan bağ, ona duygusal anlamda hamilelikten beri en yakın insan olan annesi ile yeni doğan çocuk arasında gelişir. Kendisini içsel olarak, ayrıca çevresinde de en çok güvende hissetmesi, sıcaklık, beslenme, sevgi ve bakım gibi yaşamsal ihtiyaçları karşıladığı takdirde gerçekleşecektir.

Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.