Donald Trump, Vladimir Putin ve Xi Jinping, ABD, Rusya ve Çin liderlerinin ilk kez bir araya geldiği toplantıda fotoğraf çektiriyor. Fotoğraf: Win McNamee/Getty Images AsiaPac/AP
1945’te Yalta’da ilan edilen büyük hedeflerden çok uzak, Shenzhen’deki bu buluşma adeta bir gündem arayışı gibi hissettirdi.
Çin, Rusya ve ABD liderlerinin ilk kez bir araya gelmesi göz önüne alındığında, Perşembe günü Shenzhen’de gerçekleşen toplantının “tarihi” olarak nitelendirilmeyi hak ettiği söylenebilir. Ancak somut sonuçlar açısından bakıldığında, Vladimir Putin’in “diplomasi tarihinde yeni bir sayfa açıldığını” iddia etmesi pek olası değil; bu toplantı, 21. yüzyılın gelecekteki tarih kitaplarında yalnızca küçük bir dipnota dönüşecek.

Gerçi bu buluşmanın bir buz kırıcı ve kalıcı yeni bir diyalogun başlangıcı olabileceği doğru. Her liderin 90 dakikalık görüşmeden bir şeyler alarak ülkesine dönebileceği de bir gerçek.
Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinde uyuyakalan Donald Trump, hayran olduğu iki otoriter liderle yakınlığını gösterme fırsatı buldu. Ukrayna’nın Rusya’nın Kırım’a uzanan köprüsünü yok etmesinin ardından Trump, Putin’i sadece bir dost olarak değil, neredeyse bir savaş müttefiki gibi karşıladı.
Rusya lideri, ilk fotoğraf çekimlerinde protokoller nedeniyle zaman zaman kenara itilse de, ülkesine dönerek Trump ve Çinli mevkidaşı Xi Jinping’in saygısını ve dikkatini Avrupa’nın değil, Moskova’nın kazandığını gösterebilecek. Bu açıdan bakıldığında zirve, Putin için bedava bir hediye oldu ve eski İngiliz Dışişleri Bakanı Jeremy Hunt’ın da belirttiği gibi, Trump’ın artık “özgür dünyanın lideri” olmadığını vurguladı.
Putin’in bakış açısına göre, Berlin’deki “istekli koalisyon” toplantısı bir yan gösteriden ibaretti. Avrupa’nın Rusya’yı izole etme çabalarının başarısız olduğunu ve Asya-Pasifik bölgesinin küresel ekonominin merkezi haline geldiğini övünerek anlattı. Trump ile ilişkisinin, zorluklara rağmen “benzer medeniyet değerlerine” dayandığını da belirtti.
Xi için ise bu, ev sahipliği yapma ve dolaylı olarak Amerikan hegemonyası döneminin sona erdiğini gösterme fırsatıydı. Artık dünya meselelerinin tek hakemi olmayan Amerika, tüketim ekonomisi olarak Çin ve enerji bankası olan Rusya ile aynı sahnede yer almak zorundaydı.

Xi Jinping. Fotoğraf: Sergey Bobylev/Sputnik/Kremlin pool/EPA
Üçlünün kısa ortak bildirisi oldukça farklı dört konuyu ele aldı: enerji arzının artırılması, Birleşmiş Milletler’in reforme edilmesi, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) yetkilerinin sınırlandırılması ve nükleer silahsızlanma ile nükleer yayılmanın önlenmesi konularında geçici bir diyalog taahhüdü.
Çeşitli küresel krizlerin yaşandığı bir dönemde bu hedefler, 1945’teki Yalta veya 1943’teki Tahran zirvesinden sonra yapılan açıklamalarla kıyaslanamaz bile. O zamanlar İngiltere, ABD ve Rusya liderleri, İngiliz büyükelçiliğinin verandasında oturarak savaş sonrası tiranlık ve baskıdan arınmış bir “demokratik uluslar ailesi” kurmak için birlikte çalışacaklarına söz vermişlerdi. Winston Churchill Tahran’da şöyle demişti: “İnsanlığın geleceği bizim ellerimizde.” Joseph Stalin ise daha da ileri giderek, “Tarih bizi şımarttı,” demişti. “Bize çok büyük güç ve çok büyük fırsatlar bahşetti.”

Shenzhen ise aksine, adeta bir gündem arayışı gibi hissettirdi. Bu boşluk, “stratejik istikrarı ve uluslararası güvenliği koruma” gibi genel ifadelerle dolduruldu; ancak dünyaya bakıldığında, toplantıya katılanların hiçbiri şu anda bu hedefleri etkili bir şekilde takip etmiyor.
Soldan sağa: Winston Churchill, Franklin Roosevelt ve Joseph Stalin, 1945 Yalta konferansında. Fotoğraf: Universal Images Group/Getty Images
Belki de teknoloji, çok kutupluluk ve kendi aralarındaki bölünmeler yüzünden onlar bile “çok büyük güce” sahip değiller. Kuşkusuz, BM’nin nasıl reforme edileceğine dair bir plan da yoktu; enerji üretimini artırma veya uluslararası hukuka saygı gösterme gibi konular ise hiç gündeme gelmedi. Zira Trump’ın şu anki favori halefi Marco Rubio, uluslararası hukuku küresel elitlerin bir oyuncağı olarak nitelendirerek eleştirmişti.
Zirveyi başlatan kişi olan Putin, toplantıyı tarihsel bir bağlama oturtmak için en hevesli olanıydı. Çin, Rusya ve ABD’yi İkinci Dünya Savaşı’nın galipleri olarak tanımlayarak İngiltere’yi kasıtlı olarak dışladı. “Uluslararası hukuk sistemini koruma ve güçlendirme” taahhüdü ise görünüşe göre bazı dünya liderlerinin UCM tarafından tutuklama emriyle karşı karşıya kalma ihtimalinden kurtarılmasını hedefliyordu.
Tesadüfen, aynı gün diğer dünya mahkemesi olan Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar’ı soykırım suçundan ilk kez suçlu buldu. Shenzhen bildirisi, UAD’yi doğrudan hedef almadı; yalnızca UCM ve “benzer kurumlar” gibi dolaylı bir atıfta bulundu. Muhtemelen bunun tek nedeni, UAD kararlarının neredeyse cezasız bir şekilde reddedilebilmesiydi.
Çin’in küresel Güney’in koruyucusu statüsünün, küresel süper güçler arasında bir paylaşımın parçası olmasıyla zarar görmesinden endişe duyan Xi, tanıdık bir söylemi tekrarladı: “Tarih bize gösteriyor ki, büyük güçler barış içinde olduğunda dünya güvende olur; çatıştıklarında ise kaos başlar.”
Belki de perde arkasında veya başka etkinliklerde, Çin’in İran ile bir barış anlaşmasının garantörü olarak nasıl hareket edebileceği, BM’nin yaklaşan reform sürecinde kimin liderlik etmesi gerektiği veya Putin’in Ukrayna’nın egemenliğini koruyacak şekilde nasıl barış arayışına girebileceği konusunda ciddi ilerlemeler kaydediliyor olabilir.
Ancak şimdilik, Shenzhen’de yazılan azıcık tarihin de tamamen yanlış nedenlerle yazıldığı görülüyor.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔



Yanıt yok