Solak olmak gerçekten avantaj mı dezavantaj mı? Beyin hangi yarım küreyi önyor, hangi durumlarda ‘dur bir dakika’ demem lazım?

Selamlar Reis, hem güzel hem de doğru cevaplanması biraz efor isteyen bir konuya parmak bastın. Önce temeli atayım, çünkü çoğu zaman ‘beyin yarım küreleri’ tartışması çok muğlaklaştırılıyor. Solaklık tek bir nedenden gelmiyor aslında; genetik (literatürde PCSK6, LRRTM1 gibi lokuslar bahsediliyor), pre-natal hormonal etkiler ve epigenetik faktörler bir araya gelince sol yönlü tercih ortaya çıkıyor. Yani ‘ailede solak varsa sen de olursun’ kadar basit değil ama tamamen rastgele de değil.

Beyin tarafına gelince; sağlakların çoğu dil için sol yarım küreyi önyör. Solaklarda ise bu daha dağılmış, dilin yaklaşık %70’i sağda %30’u solda lokalize olabiliyor (bazı çalışmalarda tersi de görülmüş). Bu dağılım korpus kallozum (iki tarafı birleştiren o ip) üzerinden interhemisferik bağlantı yoğunluğunu değiştiriyor. Sonuçta bu bazı alanlarda avantaj (meesela uzaysal-motor adaptasyon ve kriz anında esneklik) bazen de maliyet verebiliyor. Yani ‘beynimiz bozuk’ demiyoruz, ‘farklı organize olmuş’ diyoruz; üstünlük-dezavantaj ikiliği biraz zorlama.

İşin ‘kırmızı bayrak’ kısmına gelirsek, asıl önemli olan solaklığın kendisi değil, SONRA BELİREN nörolojik bulgular. Solaklık bir hastalık değil, ona özel bir tedavi de yok. Dikkat etmesi gerekenler şunlar: (1) Ani kas gücünde kayıp, özellikle tek taraflı – biri anında kolunu kaldıramıyorsa, (2) yüz asimetrisi – gülümserken ya dudakları gerderken yüzün bir tarafı sarkıyorsa, (3) konuşma bozulması – basit bir cümleyi tekrara edememe ya kelime bulamama. Bunların KRONİK değil, ANİ başlaması gereken. Vah, ani başladıysa FAST yap: Face (yüz – gülümse), Arms (her iki kolu 5 saniye yukarı kaldır, düşüp düşmediğine bak), Speech (basit cümleyi tekrara zorla). Herhangi biri pozitifse 112’yi ara, vakit kaybetme; bunlar stroke ya epileptik aktivite işaretleri olabilir, solaklıkla değil nörolojik acille alakalı. Kronik ama rahatsız edenler (sürekli migren, açıklanamayan nöbetler, ani kişilik değişimi) içinse fMRI/MR ile nöroloji değerlendirmesi alınır. Solaklığı ‘suçlu’ sanma, nörolojiye yönlendir.