Uzaydan Dünya’ya Bakış Bizi Nasıl Yaşamaya Öğretiyor?

50’den fazla sanatçı, astronot, bilim insanı ve kültür düşünürünü bir araya getiren Richelle Ellis ve Lawrence Azerrad’a ait Inploration: Art Exploring Space to Understand Earth (Keşif: Uzayı Keşfederek Dünyayı Anlamak), uzay keşfinin perspektifinin nasıl daha derin bir dünya anlayışına dönüştürülebileceğini inceliyor.

Inploration, overview etkisini yeryüzüne indiriyor

‘Bu dünyanın gözlemcileri değiliz. Onun katılımcılarıyız. Her zaman öyleydik.’ designboom’a verdiği mülakatta sanatçı Richelle Ellis ve yaratıcı yönetmen Lawrence Azerrad, DelMonico Books tarafından yayımlanan Inploration: Art Exploring Space to Understand Earth kitabının ardındaki düşünceyi tartışıyor. 50’den fazla sanatçı, bilim insanı, astronot, ekolog ve kültür düşünürünü bir araya getiren yayım, uzayın keşfinin dünya anlayışımızı nasıl değiştirebileceğini ve sanatın nasıl bir gezegen hayranlığını daha aktif bir çevresel sorumluluk biçimine dönüştürebileceğini inceliyor.

Kitap, Apollo 8 astronotu Bill Anders’in 1968 Noel arifesinde çektiği Earthrise (Dünya Doğuşu) fotoğrafından bir başlangıç noktası alıyor. Görevin çekim listesine dahil olmayan bu görüntü, rastlantısal bir şekilde yakalanmış; dünyayı, görünür sınırları olmadan, uzayın karanlığına karşı asılı duran mavi ve beyaz bir küre olarak ortaya koyuyor. Etkisi uzay programının ötesine yayılıyor ve dünyayı paylaşılan, hassas bir yurt olarak görmeye yönelik yeni bir perspektif sunuyor. Neredeyse altı on yıl sonra Ellis ve Azerrad, o görüntüye dönüp overview etkisinin, dünyadan hiç ayrılamayabilecek insanlara nasıl seslenebileceğini soruyor. Fotoğraf, video ve dijital akışlarla doymayan bir kültürde karşılaşılan zorluk, sadece Earthrise’ın uyandırdığı hayranlık hissini yeniden üretmek değil; bu perspektifi insanların nasıl yaşadığı, nasıl kararlar aldığı ve çevrelerindeki dünyaya nasıl sahip çıktığı ile bağlamak.

Lucy McRae, Solitary Survival Raft, 2020 | görüntü Ariel Fisher ©Lucy McRae

Dışarıya bakarak evdekinin ne olduğunu anlamak

Richelle Ellis için uzay ile Dünya arasındaki ilişki, astronotların görüşünün ötesine uzanıyor. Sanatsal pratiği; derin uzay, derin okyanus, uzak kara ortamları ve eserlerin Dünya dışına gönderildiği projeler de dahil olmak üzere analog uzay görevleri arasında hareket ediyor. Bu farklı ortamlar ortaka bir soruyu barındırıyor: Tanıdık çevrelerimizden ayrıldığımızda, “ev”e dair anlayışımıza ne oluyor? Ellis’e göre tanıdık çevreden ne kadar uzaklaşırsak, Dünyaya olan bağımlılığımız o kadar belirgin hale geliyor. Uzay sınırları keyfi gösterirken, derin okyanus gezegen sağlığı için büyük önem taşımasına rağmen büyük ölçüde görünmez kalan dünyaları ortaya çıkarıyor. Her iki ortam da görülemeyen ya da doğrudan deneyimlenemeyen şeyin, yine de sıradan yaşamdan bir şekilde ayrı olduğu varsayımını sorgulatıyor.

Sanat, uzak ya da yabancı ortamları daha yakın kılarak insanların, aksi halde soyut kalmaya aday fikirlerle bağ kurmasına yardımcı olur. Inploration’da da tam olarak sanat ile bilimin birleştiği nokta burasıdır. Kitap, dünyayı nasıl anladığımız, neyin bilinçte kaldığı ve bir şeye farklı bir açıdan bakmanın bakış açımızı nasıl değiştirebileceğini keşfetmek için her iki alandan insanları bir araya getiriyor. Yöntemleri farklı olsa da, sanatçılar ve bilim insanları soru sorma, daha yakından inceleme ve bilinmeze yol alma konusunda ortak bir isteklilik paylaşıyor. Katkıda bulunanlar arasında, gözlemevinin ürettiği görüntülerin önemini anlatmaya yardımcı olan James Webb Uzay Teleskobu proje bilimci yardımcısı Amber Straughn da var. Dediği gibi, ‘Uzay bilimi, bizi sadece olgularla değil, daha büyük şeylerle düşünmeye yönlendirebilir.’ Teleskobun görüntüleri izleyicilerin zamanı, ölçeği ve evrendeki insanlığın yerini yeniden gözden geçirmesini sağlıyor. Straughn’ın açıkladığı gibi, ‘Onları gerçekten de geçmişe doğru daha geri bir anda oldukları gibi görüyoruz.’ Yayın, aynı zamanda değişen bakış biçimlerine de yanıt veriyor. Kapak ve arka kapak, baskı zamanında Artemis II görevine ait görüntüler eklenerek güncellenmiş; bunların çoğu mürettebat üyeleri tarafından iPhone’larıyla çekilmiş. Apollo dönemiyle özdeşleştirilen Hasselblad film fotoğraflarının yanında yer alan bu çağdaş görüntüler, uzay keşiflerinin nesiller boyunca nasıl belgelendiğini ve paylaşıldığını gösteriyor. Araçlar değişiyor, ancak zorluk aynı: Uzak bir yerin görüntüsü, olduğumuz yere dair anlayışımızı nasıl değiştirebilir?

Cannupa Hanska Luger, The One Who Checks & The One Who Balances, 2018 – sürüyor. Cannupa Hanska Luger, Site-specific land acknowledgement, Navajo Nation | görüntü Chip Thomas © 2024 Cannupa Hanska Luger. Tüm hakları saklıdır.

Voyager’ın altın kayıttan yeni bir earthrise’a

Azerrad, yaratıcı yönetmen olarak üstlendiği rolü ve Voyager Altın Kaydı’nın 40. yıl sürümüne katılımıyla projeye yeni bir bakış açısı getiriyor. NASA’nın Voyager uzay aracıyla uzaya gönderilen bu kayıt, potansiyel yerlisi yaşamına bir mesaj niteliği taşıyacak şekilde tasarlanmış; insanlık hakkında bir şeyler aktarmak amacıyla görüntüler, sesler, müzik ve bilgileri bir araya getiriyor. Dinleyicisinin kim olduğu bilinmese de, mesajı aynı zamanda dünyaya da dönüyor. Evrene ne gönderileceğini seçmek, bizi temsil edecek kadar önemli sayılan şeyler hakkında bir karara varmayı gerektiriyor. Altın Kayıt, yıldızlararası iletişim denemesi olduğu kadar, toplu halde kendini anlama çabasıdır. Azerrad, Inploration’a da benzer bir yaklaşımla karşılıyor; dünyayı yeni biçimlerde görme çağrısında bulunmayı amaçlayan bir girişim olarak görüyor. Yaratıcı süreci dinlemek ve soru sormakla başlıyor, farklı bakış açılarınin yan yana gelmesine izin veriyor.

Sanatçı Cai Guo-Qiang’ın eserleri, insanlığın zaman ve gezegenle ilişkisine dair başka bir bakış açısı sunuyor. Roket sanatı eserleri yalnızca üretildikleri anda var oluyor ve kaybolmadan önce izleyicinin dikkatini istiyor. Kendi pratiği üzerine düşünürken Ellis ve Azerrad, bunun kendilerine şunu hatırlattığını paylaşıyor: ‘Gezegenle kurabileceğimiz tek gerçek ilişki, içinde bulunduğumuz sınırlı andır. Geçmiş ve gelecek aslında sadece fikir.’ Bu gözlem, Cai’nin geçici eserlerini kitabın daha geniş tartışmasıyla bağlayacak şekilde birleştiriyor: Gezegen bilinci, dünyaya şimdi deneyimlediğimiz biçiminde dikkatle bakmayla başlıyor.

Azuma Makoto, In Bloom #1: EXOBIOTANICA I-BOTANICAL SPACE FLIGHT, 2014 Black Rock Desert, Nevada, ABD © AMKK

hangi kozmoloji, hangi sorumluluk?

Yerli bilgi ve kültürel kozmolojilere dair bölüm, kitabın evreni anlama biçimlerinin insan ile Dünya arasındaki ilişkimizi nasıl biçimlendirdiğine dair incelemesini genişletiyor. Bu bakış açıları evreni yalnızca gözlemlenip ölçülecek bir şey olarak görmek yerine, bilgiyi insanlar arasındaki ilişkilerle, toprakla, diğer canlı varlıklarla ve gelecek nesillerle bağlantılı kılıyor. Buradaki fark yalnızca bilimsel ve manevi anlayışlar arasındaki fark değil, bilginin sorumluluklarımızı nasıl yönlendirdiği arasındaki fark. Batılı yaklaşımların bir kısmı doğayı çalışıp çıkarılacak bir kaynak olarak görürken, birçok yerli kozmolojisi karşılıklı ilişki, özen ve yaşayan bir dünyanın parçası olmanın getirdiği yükümlülükleri öne çıkarıyor.

Sanatçı Cannupa Hanska Luger, kültürel bilgi ile bilimsel anlayış arasındaki ilişkiyi doğrudan dile getiriyor: ‘Hikâyeler kozmolojidir. Kozmoloji de bilimdir,’ diyor. Burada hikâye anlatmak bilginin alternatifi değil, dünyanın nasıl işlediğine ve insanların içinde nasıl yaşamaları gerektiğine dair bir anlayışı aktaran bir yol. Katılımcıların bazıları tartışmayı günlük sorumluluğun ölçeğine geri getiriyor. Sanatçı Tavares Strachan, bakım/coğrafi sorumluluk haritasının yeniden düşünülmesini istiyor: Sorumluluk yirmi mil uzağındaki biri için mi, yoksa kapının komşusu için mi? Sanatçı Rebeca Méndez daha temel bir soru soruyor: ‘Dünya bizden ne istiyor?’ Bu sorular, Dünya’nın tek ve birleşik bir yurt olarak tanıdık görüntüsünü karmaşıklaştırıyor. Gezegenin bütün olarak görülmesi kolektif bir aidiyet duygusu uyandırsa da, bu duygu fotoğrafın ötesine geçmeli. Çevresel zararın nasıl eşitsiz biçimlerde yaşandığına, toprakla ilişkileri nesiller boyu süren toplulukların sahip olduğu bilgiye ve günümüzde alınan kararların sonuçlarına dikkat gerektiriyor. Fizikçi ve sistem düşünürü Fritjof Capra da, genellikle kaçırılan ilişkileri tanımak için yeterince yavaşlamaya dikkati çekiyor.

Pannaphan Yodmanee, Gecelemeler, 2017-18. Bulunmuş nesneler, sanatçının ürettiği simgeler, alçı, reçine, beton, çelik, pigment. Değişken boyutlar. 2019 Queensland Art Gallery | Gallery of Modern Art Foundation Yardım Fonu ve Cathryn Mittelheuser AM tarafından satın alındı. Koleksiyon: Queensland Art Gallery Gallery of Modern Art / © Pannaphan Yodmanee © Pannaphan Yodmanee

GELECEĞİ SOMUTLAŞTIRMAK

İnploration: Art Exploring Space to Understand Earth, aynı zamanda çevresel krizleri anladığımızdan, onlara tepki verebilir hissetmeye nasıl geçtiğimiz sorusunu da soruyor. İklim değişikliği, biyoçeşitlilik kaybı ve gezegen sistemlerinin karmaşıklığı kişisel düzeyde kavramak zor olabilir. Sürekli akan endişe verici bilgiler karşısında, harekete geçirebilir hissetmek yerine bunların baskısı altında hissetmek kolay. Sanat ve tasarım, karmaşık fikirleri görsellere, seslere ve deneyimlere dönüştürerek bu zorluklarla ilgilenmenin başka bir yolunu sunuyor. Müzisyen ve sanatçı Beatie Wolfe’un belirttiği gibi, yalnızca veri bir konunun duygusal ağırlığını her zaman aktaramaz. Sanat, insanların aksi halde uzak gelmesi muhtemel bilgilerle bağ kurmasına yardımcı olabilir. Gökbilimci Janna Levin bu rolü şu şekilde özetliyor: ‘Mesele, insanları bilgiyle hareket ettirmek.’

Sanatçı Lita Albuquerque için evrendeki yerimizi anlamak, önce kişinin kendi içindeki konumunu bulmasından başlar. Kendi kozmik adresini betimlerken, belirli bir tarih ve saatten başlarak Güneş Sistemi’nden Laniakea Süperkümesi’ne kadar konumunu izler. ‘Kendimi bunaltılmış hissetmiyorum,’ der ve ekler: ‘Bağlantılı hissediyorum.’ Bakış açısı, Dünya’nın ötesine bakmanın yaşamı mümkün kılan bağlantıları ortaya çıkarabileceğini düşündürür. Tasarım, gelecekle olan ilişkimizi düşünmenin başka bir yolunu sunar. Tasarımcı Forest Young, ‘her brief bir gelecek kurgulama egzersizidir,’ diyerek yaratma eylemini, ardından gelecek neyin geleceğini hayal etmek olarak tanımlar. Ardından bir soru sorar: ‘Kendi yönlendirdiğimiz şey nedir ki ondan kaçıyoruz?’ Yaklaşımı, bizi geleceği bugün biçimlendiren seçimleri düşünmeye davet eder. Etkinlikçi Van Jones benzer bir noktaya değinir: ‘Gelecek, içine girdiğimiz bir şey değil. Gelecek, birlikte yarattığımız bir şeydir.’ Kitap, bu düşünceyi katkıda bulunanları aşarak okurları kendi gezegenle olan ilişkilerini düşünmeye davet eden bir dizi kendi kendine yönlendirilen egzersiz aracılığıyla ilerletir. Kasım 2027’de MASS MoCA’da bir ilgili program planlanırken, Magnolia Record Store üzerinden yayımlanacak bir eşlik eden LP de öngörülüyor.

kitap, başlangıç noktasını Earthrise’dan alır

ROKET GEREKMEZ

Richelle Ellis ve Lawrence Azerrad için Overview Effect, yani Genel Bakış Etkisi, yalnızca astronotların uzaydan Dünya’ya geri dönüp bakmasıyla sınırlı değil. Gece gökyüzüne bakmakla ya da çoğu zaman önemsediğimiz dünyanın ayrıntılarını fark etmekle başlayabilir. Inploration boyunca ileri sürdükleri gibi, dünyayı farklı görmek için gezegeni terk etmemize gerek yok. Zor olan kısım, bu bakış açısını nasıl yaşadığımıza taşımak. Kendimizden sonraki nesillere nasıl hesap veririz? İnsanlığı konuşurken kimi dahil ederiz ve paylaştığımız gezegene karşı ne borçliyiz? Earthrise fotoğrafı, çoğunun bu manzarayı kendisi yaşayamıyor olsa bile milyonlarca insanın Dünya’ya bakışını değiştirdi. Inploration ile Ellis ve Azerrad, sanatın bugün aynı tanıma hissini uyandırmayı umuyor; zaten evimiz dediğimiz dünyaya daha dikkatli bakarak.

Lita Albuquerque, Stellar Axis: Antarctica, 2006. Çekim Jean de Pomereu, sanatçının ve Nevada Sanat Müzesi’nin izniyle © Lita Albuquerque

James Turrell, Roden Crater, 2015 © James Turrell; © Skystone Foundation

Cai Guo-Qiang, Sky Ladder, 2015; Huiyu Island Harbour, Quanzhou, Fujian’da gerçekleştirildi, 15 Haziran 2015, saat 04:45 (şafak), 100 saniye. Patlayıcı, fitil ve helyum balon 500 x 5,5 m. Çekim Lin Yi, Cai Studio’nun izniyle © Cai Studio

Xin Liu, Underwater Concept Shooting, Orbit Weaver, 2017. Çekim Rob Chron. © Xin Liu, 2024

Joe Vaughn, Series: La Terraglio Danz @ Universe Pavilion, 2025 15 Mayıs 2025 © 2025 JOE VAUGHN

yayın, uzayın keşfinin Dünya’yı anlama biçimimizi nasıl değiştirebileceğini inceliyor

zaten evimiz dediğimiz dünyaya daha dikkatli bakmak

Inploration: Art Exploring Space to Understand Earth

proje bilgileri:

ad: Inploration: Art Exploring Space to Understand Earth
yazarlar: Richelle Ellis | @richellellisart ve Lawrence Azerrad | @lad_design
yayıncı: DelMonico Books | @delmonico_books
önsöz: Frank White

Bu söyleşi, designboom’un POSTHUMAN UTOPIAS bölümünün bir parçası olup, insanlar artık her şeyin ölçüsü olmadığında ne olduğunu inceliyor. Bu hikayeler; türlerarası mimari, canlı malzemeler, iyileştirici peyzajlar ve ortaya çıkan teknolojiler aracılığıyla gezegenle olan ilişkimizi yeniden düşünmemizi sağlıyor – daha fazlasını öğrenmek için buraya tıklayın. Bölüm, Hint mimarisini, tasarımını ve yaratıcı zekâsını dünya ile diyalog içine koyan küresel bir kültürel platform olan INDX|GLOBAL ile işbirliğiyle sunuluyor.

Her designboom editörel dizisi; mimari, tasarım, sanat ve teknoloji alanındaki projeler, söyleşiler, köşe yazıları ve haberler aracılığıyla tek bir temayı derinlemesine inceliyor. Diğer bölümleri buradan keşfedebilir, hikâye göndermek için sunum portalımız veya iletişim formumuz üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.