(© 1989 Eiko Kadono/Hayao Miyazaki/Studio Ghibli, N)

Studio Ghibli’nin 1989 yapımı ilk büyük gişe başarısı olan Kiki’nin Teslimat Servisi, yönetmen Hayao Miyazaki’nin kadınlara yönelik beklenti ve ideallerini yansıtan feminist bir film olarak okunabilir. Aynı zamanda, genç bir kızın fiziksel ve duygusal ergenlik çalkantılarını da incelikli bir şekilde tasvir ediyor.
Kiki’nin Teslimat Servisi, 29 Temmuz 1989’da Miyazaki’nin beşinci uzun metrajlı animasyon filmi olarak vizyona girdi. Proje ilk kez Studio Ghibli’ye sunulduğunda Miyazaki, Benim Komşum Totoro (1988) üzerinde çalışmanın ortasındaydı. Başlangıçta yapımcı olmayı ve yönetmenlik için genç bir yaratıcıyı görevlendirmeyi planlamıştı. Daha sonra Dünyanın Bu Köşesinde (2016) filmini yönetecek olan Katabuchi Sunao da adaylar arasındaydı. Ancak sonunda Miyazaki dört kilit rolü üstlendi: yapımcı, yönetmen, senarist ve storyboard sanatçısı. Bu kadar üst düzey filmleri art arda iki yıl içinde yayınlaması, o zamanlar kırklarının sonlarında olan Miyazaki’nin sınırsız enerjisini ve insanüstü çalışma ahlakını gözler önüne seriyor.

Film, Kadono Eiko’nun çocuk kitap serisine dayanıyor. Hikaye, 1985’te yayımlanan ilk cildin ilk yarısından esinlenmiş olsa da ekran için önemli ölçüde değiştirildi.
Bu büyüme hikayesi türündeki fantastik eserde Kiki, cadı bir anneden doğmuş 13 yaşında bir kız. Kadim bir geleneğe uyarak dolunay gecesi siyah kedisi Jiji ile birlikte memleketinden ayrılıyor. Resimli sahil şehri Koriko’da bir fırında konaklayıp uçan süpürgesiyle mal teslimat servisi başlatıyor. Yuvarlak gözlüklü Tombo adındaki bir çocuk da dahil olmak üzere renkli yerel sakinlerle kurduğu ilişkiler aracılığıyla yetişkinliğe doğru ilerliyor.

(© 1989 Eiko Kadono/Hayao Miyazaki/Studio Ghibli, N)
Filmin Japonca adı Majo no takkyūbin (kelime anlamıyla “cadının ekspres teslimat servisi”) olsa da takkyūbin kelimesi, nakliye devi Yamato Transport’un tescilli markasıdır. Ancak bu potansiyel sorun, Yamato’nun filmin yapım komitesine katılmasıyla olumlu bir şekilde çözüldü. 2023’te Ghibli’yi bir iştiraki haline getirecek olan Nippon Television da bu yapımla stüdyonun çalışmalarına ilk kez yatırım yaparak büyük bir tanıtım kampanyası başlattı. Bu destek, filmin Ghibli’nin mütevazı gişe performansı serisini kırarak yılın en çok hasılat yapan Japon filmi olmasını sağladı. Film 4,3 milyar yen gişe geliri elde etti, 2,6 milyon seyirci çekti ve daha önce Uzay Gemisi Yamato’ya Veda: Aşk Adına (1978) tarafından tutulan animasyon uzun metraj filmleri rekorunu kırdı.
Kadono’nun kitabında güçlü bir peri masalı unsuru bulunsa da Miyazaki, Kiki’nin uçma yeteneğini sıradan bir insan yeteneği olarak ele alıyor. Hikayeyi, benzersiz hediyesini kullanarak bağımsızlık kazanmaya çalışan bir ergen kızın gerçekçi bakış açısıyla sunuyor.
Bu anlamda film, Miyazaki’nin kadınlara yönelik ideallerini ve beklentilerini yansıtan (erkek tarafından yazılmış) bir feminist sinema örneği olarak görülebilir.
Kadın bağımsızlığı ve iş gücüne katılım gibi temalar, Miyazaki’nin uyarlamasında Kadono’nun kitabına kıyasla çok daha belirgin. Japon eleştirmenlerin sık sık belirttiği gibi, bu durum kısmen Tōei Dōga’daki (şimdiki Tōei Animation) kariyerinin başlarındaki iş politikalarından ve stüdyo kültüründen kaynaklanıyor. Orada Okuyama Reiko, Yasuda Michiyo ve Ōta Akemi (daha sonra eşi olacak) gibi kadın yaratıcılardan derinden etkilenmiş, onların yaratıcı bağımsızlıklarına ve çalışma koşullarını iyileştirme mücadelelerine tanık olmuştu. Bu geçmiş, Kiki’nin Teslimat Servisi’nden Porco Rosso (1992), Princess Mononoke (1997) ve Spirited Away’ye (2001) kadar filmlerinde neden bu kadar çok çalışan kadın olduğunu açıklıyor.
Bir diğer faktör ise bu temaların, filmin vizyona girdiği 1980’lerin sonlarında Japon toplumundaki değişen sosyal normları ve kadınların statüsünü canlı bir şekilde yansıtmasıydı. 1986’da, orijinal romanın yayımlanmasından bir yıl sonra, Japonya Eşit İstihdam Fırsatı Yasası’nı çıkardı. Bu dönüm noktası niteliğindeki yasa, iş yerinde kadınlara yönelik ayrımcılığı gidermeyi amaçladı ve onların iş gücüne hızlı bir şekilde girmesini tetikledi. Filmin meşhur sloganı, “Üzgündüm ama şimdi daha iyiyim,” hem Kiki’nin kırılganlığını hem de kararlılığını yansıtıyor. Miyazaki, bu genç cadının üzerinden, erkek egemen bir toplumda kendi yollarını çizen ve kimliklerini keşfeden 1980’lerin enerjik kadınlarının yeni neslinin imajını yansıtıyor.
Kiki’nin Teslimat Servisi, aynı zamanda Japon animasyon tarihinde bir dönüm noktası oluşturarak kadın ergenliğinin fiziksel ve duygusal çalkantılarını ve kadınların değişen sosyal statüsünü benzeri görülmemiş bir incelikle tasvir etmesiyle öne çıkıyor.
Hikayenin ikinci yarısında Kiki, teslimat işi sayesinde Tombo ile daha yakın hale geliyor ki bu sırada tuhaf bir an ikilinin yeni filizlenen dostluğunu gerilir. Kısa süre sonra Jiji’nin konuşmasını anlayamaz ve süpürgesiyle uçamaz hale gelerek bir kimlik krizine sürüklenir. Filmin doruk noktasında, devasa bir hava gemisi kazası Tombo’yu havada tehlikeli bir şekilde asılı bırakınca, onu kurtarma konusundaki çaresiz kararlılığı uçma yeteneğini yeniden uyandırır. Böylece sevgili dostunu kurtarır ve kendine olan şüphelerini aşar.
(© 1989 Eiko Kadono/Hayao Miyazaki/Studio Ghibli, N)
(© 1989 Eiko Kadono/Hayao Miyazaki/Studio Ghibli, N)
Kiki, Koriko halkı arasında kurtarma operasyonu sayesinde geniş çapta tanınır hale gelir. Aynı zamanda, daha önce hayali bir dost gibi bir rol üstlenen Jiji, artık insan dilinde konuşamaz. Bu durum, Kiki’nin çocukluğu geride bırakıp sosyal olarak bağımsız bir yetişkin haline gelmesinin açık bir alegorisidir. Analizi bir adım daha ileri götürürsek, bu olaylar dizisi aynı zamanda adet döneminin başlangıcının bir metaforu olarak da okunabilir: Ergen kızın fiziksel yetenekleri, vücudu daha olgun bir duruma geçerken geçici bir aksama yaşar.
Yapım sırasında Miyazaki, kadın ergenliğinin gerçekliğini yansıtmak için filmin tanıtım afişine Kiki’nin tuvalet koltuğunda bitkin bir ifadeyle oturduğu bir görsel önermişti. Bu fikir yanlış anlaşılabileceği gerekçesiyle reddedilse de tamamlanan filmde bu bedensel odaklanmanın bir izi kalmıştır. Fırındaki konaklama yerine taşındıktan sonraki sabah Kiki’nin dış tuvalete koştuğu bir sahne gösterilir.
Sıkça belirtilmese de Studio Ghibli filmleri adet dönemini sık sık tasvir etmiştir. En belirgin örnek, Kiki’nin Teslimat Servisi’nden hemen sonra yapılan Takahata Isao’nun Sadece Dün (1991) filminde bulunur. Beşinci sınıf öğrencisi başrol Taeko Okajima’nın geçmişe dönüş sahnelerinden biri, sınıf arkadaşı Rie ve onun adet döneminin başlaması etrafında döner.
Takahata ayrıca son filmi Prenses Kaguya’nın Hikayesi’nde (2013) başrol karakterinin ilk adetini yaşamasını da gösterir. Okyanus Dalgaları (1993) adlı, Mochizuki Tomomi tarafından yönetilen bir Studio Ghibli televizyon filminde de Mutō Rikako’nun Kōchi Havaalanı’nda kendini kötü hissettiği ve başrol Morisaki Taku’ya, “Adetim her zaman ilk gün ağır geçer. Bazen o kadar kansız olurum ki yataktan bile kalkamam,” dediği bir sahne vardır. Adet dönemini bu kadar tutarlı bir şekilde temsil eden bir animasyon stüdyosunun küresel ölçekte bile nadir olduğu söylenebilir.
Böylece Kiki’nin Teslimat Servisi, Japon animasyon tarihinde belirgin bir feminist bakış açısı sunmasıyla öne çıkar. Studio Ghibli’nin bugüne kadarki filmlerinin tamamı erkek yönetmenler tarafından çekilmiş olsa da eserleri sık sık cinsiyet açısından tartışılır ve Kiki bunun en iyi örneklerinden biridir.
(İlk olarak 6 Kasım 2026’da Japonca olarak yayımlandı. Banner fotoğrafı: © 1989 Eiko Kadono/Hayao Miyazaki/Studio Ghibli, N.)
Studio Ghibli Animasyonu: Hayal Gücünün Arkasındaki İlham Kaynağı
Studio Ghibli, Hayao Miyazaki ve Isao Takahata gibi yönetmenlerin yarattığı klasik animasyonlarıyla dünya çapında ün kazandı. Film tarihçisi Daisuke Watanabe, stüdyonun eserlerini yeniden inceliyor ve onları şekillendiren felsefeleri ile tarihsel teorileri derinlemesine araştırıyor.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔



1 yanıt
[…] Çekebilir: Kiki’nin Teslimat Servisi”: Fantazi ve Feminizm Birleşiyor → Kaynak: HyperallergicKaynak yazarı: Moustafa Bayoumi 💬 Topluluk Masası & […]