Evcil hayvanlarınız birbirini gerçekten sevmiyor, sadece katlanıyor: Tanınması zor on incelik işaret

Evcil hayvanların aynı evi paylaştırdığı ortamlarda aralarındaki gerilim, fiziksel bir çatışmaya dönüşmeden çok önce sessiz kaçınma ve titiz bir mesafe tutumuyla ortaya çıkarken, sahipleri bu durumu genellikle kavga etmemeyi iki canlının uyum içinde olduğunun tek göstergesi olarak değerlendiriyor. Uzmanlara göre, birbirini hiç even ötmemiş (hırlamış bile olmamış) iki hayvan arasındaki gerçek gerilim, beslenme alışkanlıklarından beden diline kadar uzanan on belirgin ama kolayca gözden kaçan davranışla ortaya çıkıyor.

Bu işaretlerin çoğu barışçıl bir birlikteliğin belirtisi sanılıyor; oysa arkalarında kaynak koruma, hiyerarşi müzakeresi veya gizli stres tepkileri yatıyor. Aşağıda sıralanan her durumun neden huzurlu bir ortammış gibi göründüğü ve gerçekte neyi işaret ettiği, evdeki iki hayvanın ilişkisinin gerçek tablosunu ortaya koyuyor.

Sürekli ayrı odalarda beslenme

Sahiplerinden herhangi bir eğitim veya müdahale görmeksizin tamamen ayrı odaya ya da belirgin şekilde farklı saatlere yayılarak yemek yemeye alışmış iki evcil hayvan, çoğu zaman sıradan bir tercih değil, gerçek bir kaynak koruma dinamiğini yönetiyor. İki canlının çatışmadan kaçınacak biçimde kendi aralarında kurduğu bu düzenlemeyi sahipler genellikle hiç görmez; çünkü gerilim gerçek rahatlamadan çok tutarlı kaçınmayla çözülmüş olur.

Dikkat edilmesi gereken ayrım, hayvanların aynı beslenme alanını paylaşma konusunda istekli olup olmadığıdır. Gerçekten paylaşımdan rahatsız olmayan evcil hayvanlar mekâna periyodik olarak yaklaşırken, ayrı odaya tutarlı biçimde yönelenler daha çok basit bir tercih değil, devam eden gerçek bir gerilimi yönetiyor olabilir.

Bir canlının her zaman en iyi yeri ilk kapması

Evin en değerli mekânı olan sevilen pencere önü, en yumuşak yatak ya da güneşin en ılık düştüğü köşeyi anında ele geçirip diğerinin daha az bir yere yönelerek beklediği bir düzenlemenin ardında, tesadüfi bir tercih değil, sürdürülen sosyal hiyerarşi yatıyor. Bu hiyerarşinin korunması nadiren görünür çatışma içerir; çünkü alt konumdaki hayvan tercih edilen mekânı doğrudan tartışmamayı öğrenmiştir.

Bu durumun gerçek bir hiyerarşıyı işaret edip etmediğini anlamak için tek bir mekâna değil, birden fazla değerli kaynağa bakmak gerekir. Gerçek bir hiyerarşi yatak, yemek, ilgi ve kapı geçitleri gibi farklı kaynaklarda tekrar tekrar ortaya çıkarken, yalnızca tek bir konutta görünen tutum bazen sadece bir canlının kişisel alışkanlığından kaynaklanabilir.

Diğer oda içine girince donma ya da hareketsizleşme

Evin diğer odasına arkadaşının girdiği anda belirgin biçimde susan, hareketinin ortasında duran veya yaptığı faaliyeti kesen evcil hayvan çoğu zaman sakin bir uyanıklık değil, stres tepkisi veriyor. Gerçek rahatlama başka bir canlının yanında daha akıcı görünür ve sıradan davranışın devamını getirirken; ani hareketsizleşme bunun aksine o anda kesintiye uğrar.

Hayvan davranışları araştırmalarında tanınmış bir sinyal olan bu donma tepkisi, çoğu zaman kaçınmayı ya da belirli durumlarda savunmacı bir reaksiyonu önceler. Sahipler bunu sıkça iyi eğitim ya da kibarlık sanırken, aslında gerçekte diğer canlının sonraki hamlesine dair artmış uyanıklık ve belirsizlik yatar.

Etkileşimden sonra aşırı temizlenme veya kendini sakinleştirme

Diğer canlıyla etkileşime girdikten sonra, görünürde hiçbir çatışma içermeyen bir karşılaşmanın ardından kendisini olağandışı yoğun biçimde ya da tekrarlayan kendini saxonlatıcı davranışlarla temizleyen evcil hayvan, davranış bilimcilerin “yer değiştirme davranışı” dediği bir olguyu sergiliyordur. Bu tepki, normal ve alakasız bir faaliyete yönlendirilmiş stres yanıtıdır.

Bu durumun kaçırılması kolaydır çünkü öncesindeki etkileşim insan gözüne tamamen sıradan gelir; bu da sahibinin temizlenme davranışını belirli bir şeyle ilişkilendirmesi için belirgin bir nedeni kalmaz. Oysa canlının gerçekte yaşadığı sosyal stres, insanların genellikle tanıdığı biçimde görünmeyebilir.

Kaçınılmaz biçimde aynı odada uyumama

Evin tamamına dilediğince gezmeye özgür bırakıldığı halde tutarlı biçimde ayrı odayda uyanan ve hiçbir zaman diğerinin yanında dinlenmeyi seçmeyen iki evcil hayvan, sıradan bir yalnız kalma tercihinden çok belirli ve bilinçli bir mesafe koruyor olabilir. Bu durum tek başına en kesin işaretlerden biri değildir; çünkü bazı evcil hayvanlar başka canlılarla ilişkilerinden bağımsız biçimde daha çok yalıtılmış dinlenmeyi sever.

Bu işaretin gerçek olduğundan emin olmak için geçmişe bakmak gerekir. Eski bir evde ya da eski bir arkadaş canlısıyla diğer canlının yanında uyuyan, ancak bu belirli ev arkadaşıyla bunu yapmayı bırakmış bir hayvandaki değişim, ilişkideki özel bir duruma işaret eder; sabit ve genel kişilik özelliğine değil.

Diğer canlının konumuna aşırı duyarlılık

Evin içinde diğer canlının nerede olduğunu sürekli takip eden, bir faaliyete başlamadan ya da dinlenmeden önce defalarak arkadaşının nerede olduğunu kontrol eden evcil hayvan, gerçek rahatlama içeren nadir ve gevşek uyanıklıktan anlamlı biçimde farklılaşan belirli bir uyanıklık sergiliyor. Bu aşırı duyarlılık anında dramatik ya da açıkça kaygılı görünmeyebilir; çoğu zaman odada bir etrafa bakmak ya da kapı önünde kısa süre durmak gibi sıradan davranışlar şeklinde ortaya çıkar.

Bu durumda ayrılması gereken çizgi, genel çevresel farkındalık ile belirli ve tutarlı biç diğer canlının konumuna yönelik farkındalıktır. Çoğu evcil hayvan normalde genel bir uyanıklık gösterirken; nereye gideceği ya da ne yapacağına karar vermeden önce sürekli olarak arkadaşının konumunu izlemek, basit ve genel bir uyanıklıktan çok gerçek sosyal gerilimi yansıtır.

Sahiplerin dayattığı herhangi bir düzenek olmaksızın belirli kaynaklara dair sıkı ve değişmeyen bir sıra paylaşımına yerleşmiş iki evcil hayvan, doğrudan çatışmadan kaçınmak için kendi aralarında kurdukları müzakere edilmiş bir hiyerarşıyı yansıtır. Bir canlının her zaman belirli bir oyuncak, yatak ya da mekânı önce kullanması diğerinin ise güvenilir biçimde beklemesi bu düzenin işareti.

Bu katı düzen sıkça iyi eğitim ya da işbirliği sanılır; çünkü görünür çatışmayı başarıyla önler. Ancak ardındaki dinamik, gerçek ve esnek bir paylaşımdan çok tek bir canlının diğerine tutarlı biçimde boyun eğmesidir. İki canlının her iki sıraya da eşit rahatlıkla sahip olması durumunda bu paylaşımın çok daha değişken ve duruma göre farklılaşması beklenirdi.
Zamanla azalan oyun ya da etkileşim
Daha sık birbirleriyle uğraşan iki evcil hayvan arasındaki oyunda ya da samimi etkileşimde, hastalık ya da evdeki bir değişim gibi belirgin bir dış nedensiz noticeable biçimde düşüş, canlılar arasındaki rahatlığın kademeli olarak aşındığını gösterebilir. Bu azalma çoğu zaman yaşlanma ya da değişen enerji düzeyleriyle açıklanır; her iki neden de oyunu azaltmanın gerçek ve yaygın açıklamalarıdır.
Bu işaret tek başına kesin değildir, ancak özellikle düşüşün evdeki tüm householdta genel bir aktivite azalmasından çok bu iki belirli canlının etkileşimine özgü olması durumunda daha derinlemesine incelenmelidir. Düşüşün belirli bir olayla çakışması ya da onu takip etmesi — görünür saldırganlık içermeyen küçük bir olay bile olsa— azalmış etkileşimin o özel olaya gerçek bir tepki olduğunu düşündürür.
Bir canlının sürekli arabuluculuk ya da üçgenleştirmeden kaçınması
İkiden fazla evcil hayvanın yaşadığı evlerde, diğer iki canlının arasında tutarlı biçimde konumlanan yada aralarındaki gergin bir anın dikkatini başka yöne çeken belirli bir canlı, komşularıyla devam eden gerilimi yönetmeye çalışıyor olabilir. Bu arabuluculuk davranışı sosyal hayvanlarda iyi belgilenmiştir; ancak evdeki sıradan hareketmiş gibi göründüğü için kolayca kaçırılır.
Bu durumun anlamlı sayılması için sahiplerin belirli bir amaçlı müdahale değil, sıradan hareket olarak algıladığı bu tutumu tekrarlayan olaylar üzerinden izlemesi gerekir. Konumlanmanın diğer iki canlının arasındaki potansiyel gerilim anlarında tutarlı biçimde gerçekleşmesi, onların birbirine yakınlığı ya da davranışlarıyla alakası olmayan rastlantısıl hareketten çok daha güçlü bir işaret taşır.
Bu on incelik işaretin ortak özelliği, hepsinin huzurlu bir ortamın belirtisi sanılmasıdır. Oysa evdeki iki canlının gerçek ilişkisinin tablosunu görmek için bu davranışların tekil değil, birlikte ve tutarlı biçimde tekrarlanıp tekrarlanması izlenmelidir.