GUNIA ve Assouline, Ukrayana Halk Sanatının Görsel Tarihini ‘Naïve My Love’ Adlı Kitapta Bir Araya Getirdi

2026 yılının 17 Eylül tarihinde Londra’da Piccadilly üzerindeki Maison Assouline’de GUNIA Project ve Assouline işbirliğiyle hazırlanan Naïve My Love: Ukrainian Folk Art of the 20th Century adlı kitap, Ukrayana’ya ait yalın (naïve) sanatın yüzyılı bir görsel tarihini ilk kez tek bir eser içinde okuyucularla buluşturdu. GUNIA Project’in kurucuları Maria Gavryliuk ve Natalia Kamenska’nın geliştirdiği, 304 sayfalık yayın; müze koleksiyonları, arşivler, özel koleksiyonlar ile araştırmacıların ve bu bilgiyi yerel düzeyde koruyan kişilerin birikimini kullanarak yüzyıla ait Ukrayana halk sanatını bir araya getiriyor. Kyiv merkezli küratör ve yayıncı Lidia Lykhach’ın editörlüğünü, Ukrayanalı gazeteci Anna Lodygina’nın metinlerini üstlendiği kitap, akademik kurumların dışında şekillenen bir görsel kültürü izlerken aynı zamanda bu kültürün Ukrayana halk gelenekleriyle Avrupa avangardı arasındaki ilişkiyi de inceliyor.

Kütüphane ve arşiv çalışmalarının Assouline baskısından yıllar önce başladığı belirtiliyor. 2017 yılında GUNIA Project’i kuran Gavryliuk ve Kamenska, koleksiyonlar ve arşivler üzerinden yürüttükleri çalışmalarla Ukrayana kültürel mirasının daha kapsamlı bir biçimde anlaşılmasına katkı sağladı. Naïve My Love için bu araştırma süreci dağınık halde korunmuş bir tarihi toplama çabasina dönüştü; ülkenin dört bir yanında müzeler, özel koleksiyoncular, aileler ve kültürel kurumlar tarafından korunan eserlerin bir araya getirilmesi hedeflendi.

Günlük Hayattan Beslenen Bir Görsel Dil

Kıtap, Kyiv’deki Ivan Honchar Ulusal Halk Kültürü Merkezi Müzesi, Ukrayana Süsleme Sanatları Ulusal Müzesi, Ukrayana Halk Mimaris ve Yaşamı Ulumsal Müze, Zaporizhzhia Bölgesel Sanat Müzesi ile Kyiv, Lviv, Cherkasy ve Poltava başta olmak üzere başka şehirlerdeki koleksiyon ve vakıfların sahip olduğu eserlerden yararlanıyor. Yayında yer alan belgelenmiş çalışmalar arasında 1978 tarihli Maria Prymachenko’ya ait Our Army, Our Guardians; 1971 tarihli Sofia Homeniuk’a ait Separation; 1920’lere tarihlenen Vasyl Dovhoshyia’ya ait Hare; 1930’lara tarihlenen Dmytro Perepelytsia’ya ait Still Life with Watermelon ve 1920’lere tarihlenente Panas Yarmolenko’ya ait Portrait of Uliana, the Artist’s Wife yer alıyor.

Kıtap aynı zamanda müze koleksiyonlarının ötesine uzanan bir tarihe sahip eserleri de belgeliyor. 1930’lara tarihlenen ve bilinmeyen bir sanata ait olarak atfedilen Family on the Road ile XVIII. yüzyıla tarihlenen yine bilinmeyen bir sanatçıya ait Cossack Mamai yan yana konumlandırılıyor. Hanna Hotvianska’ya ait Bleaching Canvas, dokuma geleneklerinin yüzyılın ikinci yarısındaki varlığını sürdürdüğünü gösterirken, Kherson Oblast’ın Oleshky kasabasındaki kendi evini betimlediği 1998 ile 2004 yılları arasında yapılan Polina Raiko tabloları arşivin özellikle kırılgan bir bölümünü temsil ediyor; çünkü eve daha sonra Rus saldırılarında yıkıldı.

“Özellikle önemli hale gelen şey, Ukrayana yalın sanatının tek bir kurum veya tek bir bölge üzerinden anlatılamayacağını anlamaktı. Hikâyesi ülkenin dört bir yanına yayılıyor ve bu eserleri bir araya getirmek; müzeler, akademisyenler, topluluklar ve bireysel arşivler arasında bir diyalog kurmayı gerektirdi. Birçok durumda ayrıca adları göz ardı edilen veya neredeyse unutulmuş sanatçılara yeniden dikkat çekmeyi de içeriyordu.”

GUNIA Project Kurucuları

Arşivi Canlı Kaynağa Dönüştürmek

Gavryliuk ve Kamenska, günlük çevre ve devralınmış kültürel bilgiyle şekillenen daha geniş bir görsel dile işaret ediyor. “Onlarca yıl boyunca Ukrayana kültürü uluslararası düzeyde çoğunlukla Rus veya Sovyet çerçeveleri üzerinden sunuldugu için ayrı kimliği belirsizleştirildi. Ukrayana yalın sanatı bu farkı anında görünür kılıyor: kendi görsel sözcük havuzuna sahip; yerel manzaralara, ev yaşamına, ruhaniyete, süslemeye, mizaha ve renk ile oran özgürlüğüne dayanıyor,” diye not düşüyorlar.

Naïve My Love’da yer alan sanatçılar büyük ölçüde akademik sanat dünyasının dışında çalıştı; bunun yerine çevrelerinden, geleneklerinden ve günlük yaşamlarından beslendi. Eserleri resimden dokumaya, süsleme nesnelerinden halk sanatının başka biçimlerine kadar uzanıyor ve her sanatçı renk, kompozisyon ve anlatıma dair kendi yaklaşımını geliştirdi. “Bizi büyüleyen şey, yalın sanatın akademik kurallarla sınırlanmamış olması. Sanatçılar etraflarındaki dünyadan son derece bireysel evrenler yarattı. Bu özgürlük eserlerin bugün şaşırtıcı derecede güncel hissettirmesini sağlıyor; doğrudan, duygusal ve deneysel bir nitelik taşıyor. Ukrayana yalın sanatının etnografik veya bölgesel bir kategori içinde hapsolmak yerine uluslararası sanat tarihi içerisinde değerlendirilmesi gerektiğine inanıyoruz,” diye açıklıyor yaratıcı müdürler.

“Arşiv, yeni fikirler üretmeye devam ettiğinde anlam kazanır. Naïve My Love’ın kaybolmuş bir şeyin kataloğu gibi çalışmasını asla istemedik; tasarımcıların, sanatçıların ve araştırmacıların dönüp başvurup yeniden yorumlayabileceği bir kaynak haline gelmesini istedik.” Bu konuyu şöyle sürdürüyor: “Bu, GUNIA’daki çalışma biçimimize çok yakın. Tarihsel nesneleri çoğaltmıyoruz; mantıklarını, tekniklerini, sembollerini ve görsel dillerini çalışıp günümüze ait bir şeye dönüştürüyoruz. Biz için kültürel süreklilik bu şekilde gerçekleşiyor — tekrar yoluyla değil, dönüşüm yoluyla.”

GUNIA Project Kurucuları

Kıtabın Bir araya Geliş Süreci

Bu araştırmayı uluslararası bir yayına dönüştürmek, GUNIA’nın ötesine uzanan bir ağ gerektirdi. Assouline ile işbirliği üç yılı aşkın bir sürede gelişti; bunun yaklaşık bir yılını kitabın yoğun çalışma süreci oluşturuyor. Lidia Lykhach eserleri seçip küratörlüğünü yaparken, Anna Lodygina eşlik eden metinleri yazdı. Müzeler, koleksiyonlar, araştırmacılar, vakıflar ve kültürel kuruluşlar sürece katkı sağladı.

“Fikir, zaten GUNIA için temel haline gelen araştırmanın doğal olarak gelişmesiyle ortaya çıktı. Belirli bir noktada malzemenin markadan çok daha büyük olduğunu ve bağımsız bir uluslararası platforma layık olduğunu anladık,” diyor Natalia Kamenska ve Maria Gavryliuk. “Assouline ile yolculuğumuz üç yılı aştı, bunun yaklaşık bir yılını kitabın kendisi üzerindeki yoğun çalışma oluşturdu. GOGOLA bu süreçte önemli bir köprü oldu; Assouline ile diyalogu başlatıp geliştirmeye yardımcı oldu ve iddialı bir kültürel fikri uluslararası bir yayıncılık projesine dönüştürdü. Ancak kitap aslında çok daha geniş bir kolektif çabanın ürünüdür: araştırmacılar, müzeler, uzmanlar, yazarlar ve Ukrayana yalın sanatının titiz bir resmini çıkarmamıza yardımcı olan herkes,” diye ekliyorlar.

Ukrayana Kültürünün Belgelenmesinin Önemi

GUNIA kurucuları için bu proje, yayın sürecinden çok daha büyük önem taşıyor. Kültürel anıyı barındıran müze ve fiziksel mekanların kırılgan olduğu durumlarda belgeleme özellikle acil bir hal alıyor. “Kültür Ukrayana’da olan şeyin ikinciliği değil; bunun için mücadele edilen şeylerden biri. Müzeler, arşivler, anıtlar ve kültürel anı tehdit altına alındığında veya yok edildiğinde araştırma ve belgeleme koruma eylemi olmanın yanı sıra kültürel egemenlik eylemi deidir,” diye vurguluyorlar.

Gavryliuk ve Kamenska, Ukrayana kültürüne yatırımı; araştırma, eğitim ve yaratıcı değişim için uzun vadeli yapıların inşasının bir yolu olarak görüyor. “Aynı zamanda Ukrayana kültürünün yalnızca Ukrayana savaş içinde olduğu için uluslararası düzeyde görünür olmasını da istemiyoruz. Bugünkü yatırım bugünkü haber döngüsünden çok sonra bile ayakta kalacak müzeler, araştırma ve bilgi oluşturabilir. Ukrayana’nın mirasını korumanın ötesinde onu çalışıp yeniden yorumlayabilme ve küresel kültürel diyalogda eşit bir şekilde yer alabilme fırsatına ihtiyacı var,” diye devam ediyorlar.

Bu anlamda Naïve My Love hem bir kayıt hem de bir çıkış noktası olarak işlev görüyor. 304 sayfasıyla müze koleksiyonları ve özel koleksiyonlarda dağınık halde kalmaya aday eserleri bir araya getirirken, Assouline ile yapılan işbirliği bu malzemeye yeni bir uluslararası bağlam kazandırıyor. Kitap; bu tarihleri, üreticileri, teknikleri ve görsel dilleri daha geniş bir çevrim içine taşıyarak, uzun süredir dağınık halde kalmış olan Ukrayana sanatı bedenine yeni nesle erişim sağlıyor.

“Ukrayanalı yaratıcıların miras aldıkları olağanüstü görsel coğrafyaya dair daha güçlü bir bilinç kazanmalarını umuyoruz; bunu değişmeden korumakla yükümlükleri bir şey olarak değil, sorgulama, dönüştürme ve ileri taşıma özgürlüğüne sahip oldukları malzeme olarak. Uluslararası düzeydeyse kitabın Ukrayana kültürünün nasıl göründüğünü çerçeveleyen bakış açısını değiştirmesine yardımcı olmasını umuyoruz. Ukrayana yalın sanatının Rus veya Sovyet kültürü üzerinden açıklanması gerekmiyor; sadece bölgesel bir folklor olarak muamele görmesi de gerekli değil. Kendi tarihi, kendi isimleri ve kendi görsel dili var — ve küresel kültürel kanon içinde hakkıyla sahip olması gereken bir yeri var.”

GUNIA Project Kurucuları

Kurucuların da belirttiği gibi kitap; Ukrayanalı yaratıcıların miras aldıkları görsel coğrafyaya dair daha güçlü bir bilinç kazanmalarını, bu mirası değişmeden korumakla yükümlükleri bir şey değil sorgulama ve dönüştürme özgürlüğüne sahip oldukları malzeme olarak görmelerini hedefliyor. Uluslararası düzeydeyse Ukrayana kültürünün çerçeveleyen bakış açısını değiştirmesine yardımcı olması bekleniyor.