Heykeltraş Ursula von Rydingsvard 84 yaşında öldü

Ursula von Rydingsvard. Fotoğraf: Joshua Simpson. Kaynak: Galerie Lelong.

Yüzlerce el işçiliğiyle işlenmiş sedir kerestesiyle inşa ettiği dev heykelleriyle tanınan sanatçı Ursula von Rydingsvard, 27 Ekim Salı günü New York’taki evinde hayatını kaybetti. 84 yaşındaydı. Stajyer yöneticisi Courtney Childress ölümü onayladı ve nedenin Alzheimer hastalığı olduğunu belirtti.

Çoğunlukla standart dört-dört sedir kerestesiyle çalışan von Rydingsvard, yardımcılarından oluşan bir ekiple ahşabı işaretleyip daire testereyle keserek işledikten sonra onu tuğlar gibi üst üste dizerek, yükseldikçe genişleyen devasa yapılar oluşturuyordu; yüzeylerinde bazen toz grafit lekeleri görüldüğü bu biçimler dalgalanıyormuş gibi bir izlenim veriyor, mağara duvarlarını, donmuş dalgaları ve fosilleri çağrıştırıyordu. Sonradan malzeme yelpazesine reçine, bronz, ipek, saç ve inek bağırsağını ekleyen von Rydingsvard için sedir işler yine imzası niteliğini korudu.

Von Rydingsvard, sanatçı olarak olgunlaştığı dönemde New York sahnesini Minimalizm hakimdi; oysa o bu akımı yetersiz buluyordu. “Ne bir çekiciliği vardı ne de insaniliği,” dedi sanatçı ve küratör Mark Rosenthal’a; Rosenthal, Philadelphia’daki Fabric Workshop and Museum’da 2018 yılında sanatçının eserlerine dair bir kapsamlı sergi düzenlemişti. Onun farklı amaçları vardı. “Heykeltıraşlık süreci, büyük ölçüde bir boşalma ile ilgili,” eleştirmen Michael Brenson 1988’de New York Times‘de yazmıştı. “Boşalma, ulaşmak istediği etkilerden biri.”

Ursula von Rydingsvard, ALL THE CHILDREN I NEVER HAD, 2018-24. Fotoğraf: Joshua Simpson.

Sanatçı Columbia Üniversitesi’nde kaynak yapım eğitimi aldı ve bu süreci, eleştirmen Jason Farago ile Even dergisine verdiği bir röportajda “hayal edilemeyecek kadar can sıkıcı” olarak tanımladı. Sınıf arkadaşı ressam Michael Mulhern onu sedirle tanıştırdı ve kendisine bir koli dört-dört kereste aldı.

von Rydingsvard, ahşabı bir metal işleme atelyesine götürüp kesmeye başladı ve “yeryüzüne benzeyen, ya da etli bir his veren formları” aradı. Eleştirmenler, tekrarlanan ve modüler öğelerini Minimalizm ile diyalog içinde okurken, oyma organik formları buna karşı çıkıyor; heykellerindeki katlanmalar ve fiziksellik onu Louise Bourgeois ve Eva Hesse’nin biyomorfik eserleriyle kıyaslanabilir kılıyordu.

Urszula Karoliszyn olarak 26 Temmuz 1942’de Almanya’nın Deensen kentinde, Polonyalı ve Ukraynalı çiftçilerin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Naziler tarafından işgücü için zorla alınmış; savaştan sonra aile, Almanya’daki yerinden edilmişlere ait bir kampta tutulduktan sonra 1950’de Amerika Birleşik Devletleri’ne göçüp Connecticut’ın Plainville kentinde yerleşti. Orada annesi bir restoranda, babasıysa yakındaki bir çiftlikte ve bir fabrikada çalıştı. Sonradan söylediğine göre, burada “sanatçı diye bir şeyin” yoktu. Kardeşlerinin büyütülmesine yardımcı oldu ve sonunda annesinin restoranda kendisi de çalıştı.

Von Rydingsvard, New Hampshire Üniversitesi ve Miami Üniversitesi (Coral Gables)’nde öğrenim görüp lisans ve yüksek lisans derecelerini aldı. Ardından ilk eşi Milton von Rydingsvard ile birlikte California’nın Oakland kentine taşındı; bu evlilikten Ursula Anne adında bir kızı oldu. 1973’te ondan ayrıldı ve kızıyla birlikte New York’a göçüp Columbia Üniversitesi’ne kaydoldu; burada Max Kozloff, Meyer Schapiro ve George Sugarman ile ders alıp 1975’te yüksek lisans (MFA) derecesini aldı. Harlem’deki bir dairede gıda kuponlarıyla hem kendisini hem de kızını geçindirdi.

Ursula von Rydingsvard, 2015’te 56. Uluslararası Sanat Sergisi – la Biennale di Venezia’da. Fotoğraf: Daniele Venturelli.

Bazı eleştirmenler eserlerde otobiyografik bir boyut gördü; 1987 yapımı Zakopane—dikensi çıkıntıların altındaki ahşap torbalarla dikkat çeken eser, adını von Rydingsvard’ın annesinin doğduğu Polonyalı kasabadan alıyor—ancak sanatçı bu bağı yalnızca dolaylı olarak tanımladı. “Geçmişle, hiç yaşamadığım bir geçmişle güçlü bir bağım olduğu hissine sahibim; köylü çiftçi geçmiş gibi,” Farago’ya söyledi. “Tabii ki bunu yaşamak istemiyorum; buna hiç sahip olmak istemedim. Ama ister istemez kanımda dolaşıyor.”

Columbia’dan sonra SoHo’da bir loft satın alan sanatçı, 1981’de steyonu Brooklyn’e taşıdı ve burası kariyerinin geri kalanında da yerini korudu. 1985’te Nobel ödüllü nörobilimci Paul Greengard ile evlendi. 2019’da öldü. 2013’te, “o” anlamına gelen Polonca Ona adlı 18 metre boyunda, 12.000 pound ağırlığındaki heykeli Barclays Center’ın oculus’unun altına yerleştirildi ve bugün orada duruyor. “Aslında insanların ona dokunmasını isterdim,” açılışında New York Times‘e söyledi. “Parmakların asidi onu parlatır; tıpkı Buda heykellerinin karnlarının ovalanması gibi.”

Ursula von Rydingsvard, Lacivert Fincan, 2013-14. Yorkshire Sculpture Park kurulum görünümü, West Bretton, İngiltere, 2014. Fotoğraf Jonty Wilde tarafından.

Heykelleri geniş çezda sergilendi; Storm King Art Center ve Yorkshire Sculpture Park’ta yer aldı ve Modern Sanat Müzesi, Amerikan Sanatı Whitney Müzesi, Ulusal Sanat Galerisi, Metropolitan Müzesi, Detroit Sanat Müzesi ve Storm King’ın koleksiyonlarına girdi. American Academy of Arts and Letters üyesiydi, American Academy in Rome’de rezidan sanatçı olarak bulundu, Guggenheim bursu, Ulusal Sanat Vakfı’ndan yardımlar ve 1997 Joan Mitchell Ödülü’nü aldı. Yale, School of Visual Arts, Fordham Üniversitesi ve Pratt Enstitüsü’nde ders verdi ve onlarca yıldır Galerie Lelong tarafından temsil ediliyor.

Bu yılın başlarında sanatçının eserleri, Connecticut’ın Greenwich şehrindeki Bruce Museum’da sergilenen ve Ocak 2026’ya kadar devam eden, ağaç kullanımıındaki gelişimi izleyen 20 yıllık bir retrospektif olan “Ursula von Rydingsvard: States of Becoming” adlı sergide yer aldı; bu sergi, 2009 yılında Dieu Donné rezidansıyla başlayan ve on yıllık bir araştırma sürecine tanıklık eden el yapımı kağıt üzerine incelemesini de içeriyordu.

“Ursula von Rydingsvard” adlı serginin kurulum görünümü, New York’taki Galerie Lelong’da 19 Şubat – 28 Mart 2026 tarihleri arasında. Courtesy Galerie Lelong. Fotoğraf: Joshua Simpson.

Son galeri sergisi, New York’taki Galerie Lelong’da bu yılın 19 Şubat ile 28 Mart tarihleri arasında düzenlendi. Sergi, yeni bir motifi tanıtan, yukarıya doğru uzanan parmak benzeri çıkıntılardan oluşan, neredeyse 3,3 metre boyunda bir sedir heykeli içeriyordu; bu motif, ilk kez kendi ellerinin outlinesini izlediği 2024 yılındaki bir duvar eserinde geliştirilmişti.

Sergiye Brooklyn Rail için yazan eleştirmen Susan Harris, sergide yer alan diğer son eserlere de değindi; bunlar arasında All the Children I Never Had (2018–24), Miracle (2024) ve tamamlanmasından üç on yıl önce başlanan ızgaralı bir duvar eseri Untitled (1995–2025) bulunuyordu. Harris, sergiyi sanatçının son dönem eserlerindeki “kesintisiz bir akışkanlık ve açıklık”nın kanıtı olarak nitelendirdi.

Von Rydingsvard’ın kızı Ursula Anne von Rydingsvard, 2022 yılında hayatını kaybetti. Kardeşleri Christine Brooks ve Stash Karoliszyn’in yanı sıra üç torun ve üç kayın torunundan oluşan ailesinde hayatta kaldı. “Yaşlandıkça hayatın daha kolay hale geldiğini söylüyorlar” dedi Art21’e 2013 yılında. “…Hayır, öyle değil. Bilirsiniz, en büyük umudum daha fazla cesaret kazanmam, kendime daha fazla güvenmem, daha fazla inancım olması, daha önce yapamadığım şeyleri yapabilmem.”