Ne zaman Joe Dante 1960’ların sonunda bir sanat öğrencisiydi, o ve arkadaşı Jon Davison (daha sonra yapımcılığa devam edecekti) Dante’ninİlk yönetmenlik çabaları “Hollywood Boulevard” ve “Piranha”), Schlitz birasının sponsorluğunun yardımıyla yaklaşık yedi saat süren ve üniversite kampüslerini gezen popüler kültür hazineleri ve döküntülerden oluşan bir derleme olan “The Movie Orgy”yi yarattı. Kliplerden oluşur Dante’nin ve Davison’un kişisel koleksiyonlarından oluşan “The Movie Orgy” fragmanları, reklamları, film sahnelerini ve daha fazlasını bir araya getirerek çeşitli eklemeler ve çıkarmalarla zaman içinde gelişen baş döndürücü 16 mm’lik bir kolaj oluşturdu; tümü Dante tarafından kişisel olarak elle eklenip çıkarıldı.
Yakın zamana kadar, sınırlı sayıda Blu-ray’in piyasaya sürülmesiyle Amerikan Türü Film Arşivi, “The Movie Orgy”yi izlemenin tek bir yolu vardı: bir tiyatroda, seyirciyle birlikte – ve bunun yalnızca sürekli bozulan ve değişen bir baskı olarak var olduğu gerçeği, aynı “Film Orgy”sini asla iki kez göremeyeceğiniz anlamına geliyordu. Dante ve Davison’un bulunmuş görüntü deneyi, yayınlandıktan 50 yıl sonra YouTube’da hızla çoğalacak olan süper kesitler ve video makalelerindeki patlamayı önceden haber veriyordu; ancak uzun yıllar boyunca benzersiz bir yapıt olarak kaldı; hem biçimi hem de telif hakkını hiçe sayan tahsisi açısından belki de en radikal olanıydı. film Daha sonra döneminin en radikal ana akım film yapımcısı haline gelen Dante’den.
Dante’nin sinefilliği ve bilimkurgu ve korku çizgi romanlarına, TV şovlarına ve edebiyata olan doyumsuz iştahı 1970’lerde alışılmadık bir durum değildi; George Lucas ve Steven Spielberg gibi meslektaşları büyük ölçüde dizilerden, çizgi filmlerden, Western filmlerinden ve uzaylı saldırı filmlerinden ödünç alınan ve geliştirilen bileşenlerden oluşan klasikler (ve servetler) yaptılar. Dante bu şeyleri herkes kadar tüketmişti ve çağdaşlarından bile daha çok seviyordu, ama aynı eleştirel olmayan gözle kusmuyordu – “The Movie Orgy”den itibaren hem gençliğinin eğlencesiyle gülüyordu hem de buna gülüyordu, döneminin pop kültürüne, birkaç on yıl önceki Frank Tashlin’inki kadar sevecen ama incitici hicivli bir bakış açısı getiriyordu.
Dante’nin en iyi filmleri – “The Howling”, “Matinee” ve her ikisi de “Gremlins” filmleri – iğneyi, utanmaz nostalji ile düzen karşıtı alaycılık arasında mümkün olmaması gereken bir şekilde geçiriyor. Savaşan dürtülerin birbirini iptal etmesi gerekir ama Dante, filmlerinin öğelerini o kadar ustaca düzenler ki, çelişkiler birbirini zenginleştirir ve Lucas ve Spielberg’inkinden daha farklı ve karmaşık bir dünya görüşü yaratır. Dante’nin hırslarının kaynaklarını büyük bir farkla geride bıraktığı “Piranha” gibi düşük bütçeli bir sömürü filminde bile, stiller arasında benzersiz bir etkileşim vardır – “Piranha”, “Jaws” ile aynı tatminlerin bazılarını taklit eden ve sunan bir yaratık özelliği olarak çalışır, ancak aynı zamanda bir yorumdur. Açık “Jaws” ve resepsiyonu.
Benzer şekilde, Spielberg yapımı “Gremlinler” küçük kasaba hayatını Capra benzeri bir çekicilikle sunuyor ama aynı zamanda bu kasabanın anarşik canavarlar – Dante gibi popüler kültür bağımlısı canavarlar (bir noktada birkaç yüz tanesi Disney’in “Pamuk Prenses” sevgisi onları bir sinema salonunda savunmasız bıraktığında öldürülüyor) tarafından yıkılmasını izlemenin iğrenç zevklerini sunuyor. “Gremlinler” 1984’te gösterime girdiğinde, Dante’ye ilk ve görünüşe göre tek gişe rekorları kıran filmini sunmuş ve onu bir sonraki filminde imrenilecek bir konuma yerleştirmişti.
“Gremlinler”in ona sağladığı güç ve özgürlük göz önüne alındığında, Dante’nin “Kaşifler” (1985) adlı çocuk macera filmi “Gremlinler”den sonra yaptığı filmin, yüzeyde Dante’nin en az kişisel filmlerinden biri gibi görünmesi tuhaf. Samimi ve tatlı, Dante’nin Spielberg için yaptığı filmlerden ziyade Steven Spielberg’in filmleriyle daha fazla ortak noktaya sahip; bu da genellikle – “Er Ryan’ı Kurtarmak” kadar yıkıcı olan savaş temalı bir film olan “Küçük Askerler” örneğinde olduğu gibi konformisttir – velinimetinin çalışmalarının tersine çevrilmiş parodileri gibi oynanır.
Dante’nin söylediğine göre, “Kaşifler”in en büyük sorunu, hızlandırılmış post prodüksiyon programıydı; Paramount, filmin büyük bir başarı elde ettiğini düşündü ve filmin gösterime girmesini planlanandan neredeyse iki ay önce erteledi ve resmi Dante’nin işi bitmeden elinden aldı. (Filmi New Beverly Sineması’nda tanıttığında Dante, gösterim versiyonunu “‘Kaşifler’in kaba kurgusu” olarak tanımladı.) Yaralanmanın üstüne bir de hakaret eklemek gerekirse, sözde ideal gösterim tarihi bir felakete dönüştü; çünkü bu, “Kaşifleri” yalnızca kültürel olarak her yerde bulunan Canlı Yardım konseriyle değil, aynı zamanda yalnızca bir haftadır vizyonda olan ve sinema ekranlarına hakim olan 1985’teki ezici “Geleceğe Dönüş”le karşı karşıya getirdi.
“Kaşifler” hızla geldi ve gitti; arkasında hayal kırıklığına uğramış bir oyuncu kadrosu (ilk filmini River Phoenix’le birlikte “Kaşifler”de yapan ve gişe başarısızlığından kendisini sorumlu tutan Ethan Hawke) ve “Gremlinler” sonrası sermayesini ne kişisel olarak tatmin edici ne de mali açıdan kazançlı bulduğu bir filme harcayan bir yönetmen bıraktı. Ancak yıllar geçtikçe kablolu televizyon ve ev videolarında (Dante’nin tercih ettiği alternatif bir versiyonda mevcuttu) sadık takipçilerden oluşan bir kült edindi ve sonuçta yeni nesil film yapımcıları üzerinde derin bir etki yarattı (“Stranger Things” onun etkisi olmadan düşünülemez).
Şimdi butik fiziksel medya etiket Sirke Sendromu yeniden değerlendirme ve yeniden keşfetme fırsatı sunan “Explorers”ın muhteşem 4K UHD sürümünü yayınladı. Filmin çığır açan özel efektlerini ve yapım geçmişini ayrıntılarıyla anlatan birkaç saatlik eklerin yanı sıra hem teatral kurgu hem de revize edilmiş ev videosu baskısı dahil edilmiştir; geriye dönüp bakıldığında Dante’nin çalışmalarıyla o zamana göre çok daha fazla bir parça hissi veren bir film.
“Explorers”, bir uzay gemisi inşa eden ve başka bir gezegene ulaşmayı başaran ve kendilerinin uzaylı versiyonlarıyla tanışan üç oğlanın (Hawke, Phoenix ve Jason Presson) hikâyesini anlatıyor; sadece gençler değil, aynı zamanda Amerikan filmleri, TV şovları ve pop müzik kelime dağarcığını bilen gençler. Uzaylıların evrendeki tüm eğlencemizi topladıkları ve düşünmeden emdikleri ortaya çıktı; çocukların hikayelerini, şarkılarını ve diyaloglarını yeniden canlandırıyorlar ve gerçek bir bağlam veya anlam anlayışı olmadan hepsini onlara geri veriyorlar.
Özünde, uzaylılar “The Movie Orgy”nin yaşayan, yürüyen vücut bulmuş halleridir; aradaki fark, uzaylıların Dante’nin küratörlük anlayışından yoksun olmasıdır; hangi görsellerin yan yana geldiğinde yeni anlamlar ürettiğine bakmaksızın, kaynaklarını gelişigüzel bir şekilde bir araya getiriyorlar. Tabii ki ironi şu ki, bu gelişigüzelliğin Dante tarafından planlanmış olması. öyle tüm referansları niyetle bir araya getirmek – yanılsamayı yaratma niyeti HAYIR Kaosun amacı.
Dante, tıpkı Lucas’ın “American Graffiti”de iğne damlalarını kullanma biçimi gibi, Ed Sullivan ve “Lucy’yi Seviyorum”dan eski filmlere ve gece haber programlarına kadar her şeye olan ortak aşinalığımızı izleyiciler için bir tür kısa yol olarak – dolayısıyla uzaylılarla da paylaşılan ortak bir dil – kullanarak popüler kültürel referansları birleştiriyor. “Kaşifler” işte burada, Dante’nin popüler kültür eserlerini hem büyülü hem de gülünç olarak çağrıştıran daha önceki çalışmalarına geri dönüyor; film “Gremlinler” veya “Küçük Askerler” kadar tatmin edici değilse, bunun nedeni yapımın aceleye getirilmiş doğasının dengeyi biraz riskli bırakmış gibi görünmesidir (Dante denetimindeki ev videosu düzenlemesinde daha sorunsuz bir şekilde tasarlanmış gibi görünüyor).
Filmin vizyona girdiği dönemde Dave Kehr gibi Dante taraftarları bile hayal kırıklığına uğramıştı; Chicago Reader’ın “Kaşifler” hakkındaki incelemesinde Kehr, Dante’nin genç kahramanlarının hayallerini dikkatlice tanıttığı, ancak bunların kitle iletişim araçlarından derlenen eski püskü halüsinasyonlar olduğunu ortaya çıkararak onları baltaladığı “umutsuzca şizofrenik” bir film olarak nitelendirdi. Bu tam olarak yanlış değil ama aynı zamanda asıl noktayı da gözden kaçırıyor – Dante’nin tüm filmlerinde olduğu gibi, zevkin bir kısmı Kehr’in ortaya çıkardığı gerilimde yatıyor.
Kehr, pek çok Dante hayranı gibi, gerilimin duygulara karşı alaycılığın zaferine dönüştüğü durumlarda Dante’nin filmlerini tercih ediyor gibi görünüyor; pek çok Dante meraklısının “Gremlinler 2″yi “Gremlinler”e tercih etmesinin nedeni de budur. Ancak “Kaşifler” hakkında büyüleyici olan şey, iyi Dante, filmin ilk yarısına nüfuz eden (ve sonunda geri dönen) çocuksu merak duygusuna kapılmış durumda. Arkadaşların uzay gemilerini inşa ettiği bölümde gerçek bir sıcaklık ve merak var ve Kehr’in çocukların ideallerini “perişan” olarak tanımlaması, gerçekleşen hayallerin kaçınılmaz hayal kırıklıkları üzerine sessiz bir meditasyon olarak film bittikten sonra uzun süre devam eden finale sinen acı veren melankoliyi görmezden geliyor.
Industrial Light & Magic ve makyaj sihirbazı Rob Bottin’in özel efektleri de olağanüstü (ve 30 yıldan fazla bir süre sonra bile çok iyi dayanıyor) ve bir kez olsun performansların samimiyetini gölgede bırakmıyorlar; Dante, oyuncuları pirotekniklerin altında boğmadan, gösteriyle gözlerimizi kamaştırmayı bilen ender yönetmenlerden. Sirke Sendromu diski, yazar Eric Luke’un senaryosunun evriminden Bottin’in tasarımlarına, Dante’nin çocuklarla çalışma yaklaşımına ve stüdyoyla çatışmalarına kadar her şeyi detaylandıran ekstra özelliklerle dolu.
Buradaki gerçek hediye, Sirke Sendromu’nun restorasyon ve transfere büyük bir sevgi dolu özen gösterdiği için, “Kaşifler”in ortaya çıktığı günden bu yana olduğundan daha iyi göründüğünü ve ses çıkardığını görme şansıdır. Duygusal konular (tuhaf bir şekilde kısaltılmış bir aşk hikayesi gibi) ve aceleci post prodüksiyon programı nedeniyle tamamen geliştirilmeyen veya çözülemeyen tematik bağlantılar olsa da, her tekrar izlemede daha az sorunlu görünüyorlar ve güçlü yanları yalnızca daha etkileyici görünüyor. “Kaşifler” sonuçta bunlarla dolu bir dönemin en büyüleyici ve yankı uyandıran fantastik filmlerinden biri.
“Explorers” ve “The Movie Orgy”nin sınırlı özel sürümleri şu anda şu adreste mevcuttur: Sirke Sendromu.
Kaynak: bağımsız tel
