Kılıçbalığı: Dinozorlardan Önceki Bir Balık Ailesinin Son Yaşayan Üyesi

Amerikan Kılıçbalığı (Polyodon spathula), dinozurlardan çok daha eski bir balık ailesinin günümüze ulaşan tek yaşayan türü olarak, Ulusal Doğal Tarih Müzesi’nin yeni “From These Lands” sergisinde ziyaretçilerle buluşuyor. Yüzde 125’i değişmeden koruyan bu tatlı su balığının anatomisi ve milyonlarca yıldır sürdürdüğü beslenme alışkanlıkları, müze yetkililerinin dikkatini çeken bir evrimsel sürüp gitme örneği oluşturuyor.

Kısa, düz ve palet biçiminde burnuyla sıradan bir balığa benzemeyen Amerikan Kılıçbalığı’nın vücudu yedi feete kadar uzayabiliyor. Bu uzun burun kafa kısmının büyük bölümünü oluştururken, ağız dolduca dolan ve iskeleti kıkırdaktan oluşan bu devasa balık, bilim-kurgu filmlerinden çıkmış gibi görünüyor. Ancak alışılmadık anatomisi beslenmek hayatta kalmak için evrilmiş durumda ve işe yarıyorsa dokunulmamalı prensibiyle son 125 milyon yıldır neredeyse değişmeden kalıyor.

Burnu Bir Metal Dedektörü Gibi Çalışıyor

Kılıçbalıklarının burnunun adı rostrum olup, içine yerleşmiş ampullar organlarıyla elektriksel algılama yeteneği sağlıyor. Bu yapıyı devasa bir metal dedektörü gibi kullanarak su sütunundaki küçük zooplankton sürülerini buluyorlar.

Kılıçbalıklarının palet biçiminde uzun bir burnu var ve bu burnu ampullar organlarıyla dolu, elektriksel algılama yeteneği sağlıyor. Bunu devasa bir metal dedektörü gibi kullanarak su sütunundaki küçük zooplankton sürülerini buluyorlar.

Kate Bemis, NOAA Balıkçılık Araştırma Biyoloğu ve Ulusal Doğal Tarih Müzesi Balık Küratörü

Müzede sergilenen iki Amerikan Kılıçbalığı örneğinden biri, 1992’de Missouri’nin Boone County bölgesinde toplanmış alkolde muhafaza edilmiş genç birey olup ön koldan daha kısa. Diğeri ise yetişkin bir iskelet; Ohio Nehri’nden toplanmış, Askeri Tarih Müzesinden Smithsonian’a aktarılmış ve 1885’te kataloglanmış.

Eyaletin Sembolü Olan Eski Tür

Missouri’nin resmi su hayvanı olan Amerikan Kılıçbalığı, tüm eyaletleri, Washington D.C.’yi ve Amerika Birleşik Devletleri topraklarını temsil eden sergide devleti temsil etmek için seçildi. Bu tür aynı zamanda kılıçbalıkları familyasının son yaşayan üyesi olup, Çin kılıçbalığı 2000’lerin başında soyu tükendi.

Burnundan kafaya doğru uzanan bu düz, uzun yapı aslında rostrum adını taşıyor. Burunsumsu bu yapı 70.000’den fazla ampul içeriyor; bunlar elektriksel algılayan organ tipleridir. Kılıçbalığı, rostrumunu bir anten gibi kullanarak beslenmesinin büyük bölümünü oluşturan küçük kabarcıklar ve diğer zooplanktonların ürettiği elektrik alanlarını tespit ediyor.

Elektriksel algılama yeteneği sayesinde burnu çaprazlamış, yıldızlı bir örüntüye sahip olup gerçekten oldukça güzel.

Kate Bemis

Süzgeç Beslenmesi İçin Uyarlanmış Yapı

Bir zooplankton sürüsünü bulan kılıçbalığı, vücudunun başka bir benzersiz parçasını devreye sokar. Süzgeç beslenen bu balıklar, mikroskobik organizmaları yakalamak için yüzerken ağızlarını genişçe açarlar.

Kılıçbalığının kıkırdaktan oluşan tıncakların bir tarafı suyun içinden oksijen emen filamentlere sahipken diğer tarafı besini tutan gill raker adı verilen tarak dişleri gibi kıkırdansal çıkıntılara sahiptir. Bu yapı küçük zooplanktonları sudan süzmeye yardımcı oluyor.

Bir balığın nasıl geçindiği hakkında, onun gill rakerlarına bakarak çok şey söyleyebilirsiniz.

Kate Bemis

Sıradan balıkların çoğunun başka balık yiyenlerin kısa ve kalın birkaç gill rakerı varken, kılıçbalıkları küçük zooplanktonları süzmeye yardımcı olan uzun, ince ve sıkışmış birçok gill rakera sahip.

Dinozurlardan Önceye Uzanan Bir Geçmiş

Sabit anatomileri sayesinde kılıçbalıkları, milyonlarca yıl boyunca benzer bir yaşam sürmüş ve beslenme alışkanlıklarını korumuş. Kretase döneminde (yaklaşık 68 milyon yıl önce) yer alan ünlü Hell Creek Formasyonundan toplanan kılıçbalığı fosilleri, müzede sergilenen örneklerle neredeyse aynı süzgeç beslenme anatomisine ve gill rakerlarına sahip.

Kılıçbalığı soyunun fosil kayıtları ilk dinozurlar evrimsel sahneye çıkmadan çok önceye, 300 milyon yıldan fazla bir zamana dayanıyor. Buna rağmen yaşam alanının kaybı ve aşırı avlanma, Amerikan Kılıçbalığının tarihi yayılımının büyük bölümünde azalmasına neden oldu.

Bir zamanlar Büyük Göllerde bulunan bu tür artık Mississippi Nehri havzasıyla sınırlı. Göçmen olan kılıçbalıkları, üreme döngüsünü bozarak Çin kılıçbalığının yok oluşuna da katkıda bulunan baraj ve rezervuar yapımından kaynaklanan tehditlerle karşı karşıya.

Amerikan Kılıçbalığı Amerika Birleşik Devletleri’nde federal olarak tehlikedeki türler listesinde yer almıyor ancak Uluslararası Doğal Koruma Birliği (IUCN) tarafından küresel düzeyde hassas tür olarak listeleniyor.

Gelecek Nesiller İçin Zorluklar

Kılıçbalığı yumurtaları popüler bir besin olduğu için ticari olarak yetiştirilen kılıçbalıkları genel nüfusu desteklemeye yardımcı oluyor. Ancak en yakın yaşayan akrabası olan levrek, kavun iğnesi (kalya) için aşırı avlanmış ve yaşayan çoğu levrek türü soyunun tükenme riskiyle karşı karşıya.

Amerikan Kılıçbalığı, geç olgunlaşma gibi yaşam tarihlerinin yanı sıra nehirler arasında ve eyalet sınırları boyunca büyük ölçekli göçler gerektiren unsurlar nedeniyle aşırı avlanmaya karşı hassas olmaya devam ediyor.

Kate Bemis

Amerikan Kılıçbalığı bu konuda aynı gemide olabilir. Serginin bir parçası olarak Massachusetts’ten alınmış bir Atlas levrek örneği de kılıçbalığı örnekleriyle birlikte sergileniyor.