İçeriğe geç
KÜLTÜRÜN, SANATIN VE İNSANIN HAFIZASI
RSS
İNSANATLASIKÜLTÜR · SANAT · İNSAN
Forum
Kültür & Antropoloji / 21.11.2026

Nepal’da Yerli Mutfak Tarihinin Yeniden Canlandırılması

Yayın:

Yemek, ruhumuzu zenginleştirir ve kim olduğumuzu şekillendirir. Ancak kozmopolitizmin yükselişi ile küresel ve yerel gıda politikaları, yerli yiyecekleri…

· 8 dk okuma
Nepal’da Yerli Mutfak Tarihinin Yeniden Canlandırılması

Yemek, ruhumuzu zenginleştirir ve kim olduğumuzu şekillendirir. Ancak kozmopolitizmin yükselişi ile küresel ve yerel gıda politikaları, yerli yiyecekleri ve onlarla bağlantılı gelenekleri ile ritüelleri göz ardı etmiştir.

“Son on yıllarda, 1950’lerde ülkenin dış dünyaya açılmasıyla birlikte, ulusal bir gıda kimliği arayışı içinde, besin değeri yüksek mercimek ve pirinç ile sebze kombinasyonu olan daal bhaat Nepal’in ulusal yemeği olarak yüceltildi,” diyor Binti Gurung. Gurung, Nepal’deki yerli Himalaya mutfak mirasını, geleneksel tarifleri ve yerel bilgileri belgelemek, korumak ve tanıtmak için kurduğu Natural Roots Foundation’ın kurucusu ve bir gıda tarihçisidir. “Şu anki ulusal gıda anlatısı, yerli halkların çeşitli bölgesel tarihlerini ve gıda pratiklerini tamamen silip süpürüyor.”

2017’de kurulan Vakıf, Nepal’de ihmal edilmiş birçok yiyeceği, özellikle de ormanlardan ve dağlardan toplanabilen bitki ve otları tanıtmaktadır.

İnsan Atlası sitesini Google’da tercih edilen kaynak olarak seç

Nepal köylerinde kültürel gelenekleri sürdürmek ve toplumsal faaliyetleri desteklemek için kurulan kadın grupları topluluğu Aama Samuha ile birlikte çalışan Gurung, esas olarak yerli kadınların elinde bulunan gıda bilgisini belgeleyip arşivlemektedir.

Gurung’un yazdığı Lekhali Cookbook, adını Nepal’deki yüksek sırtlar anlamına gelen lekh kelimesinden alır ve Mustang, Manang, Lamjung ve Gorkha bölgelerindeki kadın gruplarının paylaştığı zengin mutfak geleneğini öne çıkarır.

Global Voices’tan Sanjib Chaudhary, gıda mirası üzerine yaptığı çalışmalar hakkında konuşmak üzere Binti Gurung ile bir araya geldi. Röportaj, uzunluğu ve netliği için düzenlenmiştir.

Sanjib Chaudhary (SC): Kendinizi tanıtır ve çalışmalarınızdan biraz bahseder misiniz?

Binti Gurung (BG): Nepal’in gıda mirası hakkında konuşmadan önce, ülkenin daha geniş siyasi ve tarihsel bağlamını anlamanın öneminden bahsetmek gerekiyor. Çünkü çalışmalarımın büyük bir kısmı geçmişi anlamakla bağlantılı.

Bu dönüm noktası, mutlakiyetçi rejimin sona erdiği 1950’lere dayanabilir. Nepal, o zamana kadar dış dünyaya kapalı bir ülke olmuştu ve Nepali toplumu, özellikle de gıda pratikleri hakkında çok az şey biliniyordu.

Bu topraklarda yaşanan geçmiş olayları yeniden keşfetme, insanların hikayelerini ortaya çıkarma ve özellikle “Nepali olma” kavramını çözümleme ve yeniden yapılandırma sürecinde, gıda mirasımızı anlamak mümkün oluyor.

Ben kendim, 1970’lere kadar Gurung ülkesi olarak adlandırılan bir yerden geliyorum. Gurung halkı olarak kolektif tarihimiz hakkında bir şeyler biliyorum ve annem tarafından büyük büyükbabamın o Gurung ülkesinde bir mukhiya, yani bir kabile lideri olduğunu biliyorum. Dilimizde kalan bilginin dışında soyumuz hakkında yazılı bir belge yok. Bununla gurur duyuyorum, ama bu aynı zamanda bazı bilgilerin aktarılamadığı anlamına da geliyor.

Babam tarafından dedem, Britanya Hindistan’ıyla olan bağlantısı sayesinde eğitilen ilk kişi oldu. Daha sonra köyünde çok şey yaptı; bunlardan biri de kişisel arazisinin bir kısmını köy okuluna bağışlamasıydı. Ben ise ailemde üniversiteye giden, İngilizce öğrenen (benim neslim gibi) ve tarih okuyan ilk kişiyim.

Interacting with women's group

SC: Gıda egemenliği, yerli halklar için acil bir mesele. Nepal’deki yerli toplulukların gıda egemenliği konusunda karşılaştığı zorlukları özetleyebilir misiniz?

BG: 2015 anayasası gıda hakkını tanımış olsa da, bu hak birçok yerli grubun gıdaya erişimini nasıl etkiliyor? Nehirlerin ve ormanların kenarında yaşayan yerli halklar, işlemeyi, toplamayı ve yemeyi öğrendikleri yiyeceklere erişebiliyor mu?

Ormanlarda veya orman yakınlarında yaşayan topluluklar için, ormanların milli parka dönüştürülmesi ilişkilerini nasıl etkiliyor? Bu atalarından kalma gıda pratiklerine güvenen yerli halkların buna erişimi var mı? Devlet bunu tanıyıp izin verebilir mi?

Bu şekilde düşünmeye başladığımızda, gıda egemenliği tartışmasının ötesine geçiyoruz; çünkü o zaman toprakları, orada yaşayan halkları ve onlarla olan bağlarını da konuşmak zorunda kalıyoruz.

Yazar, kadın grubu üyeleriyle sohbet ederken. Fotoğraf: Binti Gurung. İzinle kullanılmıştır.

SC: Nepal çok etnikli bir ülke ve toplulukların kendi gıda ve tarım sistemleri var. Ancak gıda politikaları da yaygın; bazı topluluklar belirli bir yemeği sadece kendilerine ait olarak iddia ediyor. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?

BG: Herhangi bir yemeğin sadece tek bir topluluğa ait olduğunu iddia etmenin imkansız olduğunu düşünüyorum. Sonuçta, paylaşılan bir dünyada yaşıyoruz. Toprakla sürekli etkileşim içinde olan varlıklarız. Evrimleşen her canlı pratik gibi, gıda pratiklerimiz de hareket halindedir; statik ve sabit bir şey değildir.

Yararlı olabilecek şey, bir yemeğin veya gıda pratiğinin nasıl evrimleştiğini düşünmektir. Hatta nasıl bu şekilde evrimleştiğini ve hangi faktörlerin etkilediğini anlamaya çalışmak bile faydalı olabilir. Nepali toplulukların kendi gıda sistemleri olduğunu düşünsek de, derine baktığımızda benzer pratikler bulabiliriz.

Bir örnek, ormandan yiyecek toplama şeklidir; bu pratik, yüksek dağlarda, tepelerde veya Terai’de benzerliğini korur. Elbette, bu pratiği uygulamayanların buna nasıl yaklaştığı tamamen farklı bir konu.

SC: Yerli yiyecekleri küresel alanda tanıtmak için artık zaman geldi. Yakın zamanda yayımlanan “The Lekhali Cookbook: Nepal’in Yüksek Dağlarından Yerli Gıda Mirası” kitabınızdan ve daha geniş bir kitleyle paylaşmak istediğiniz yemeklerden bahseder misiniz?

The Lekhali Cookbook

BG: Bu kitap çok uzun bir süredir hazırlanıyor. 2017’de bu çalışmaya başladığımda, bir noktada konuyla ilgili sorunları anlamak acil bir hal aldı. Yavaş yavaş, yazılı olarak belgelemeye başlamak da önemli hale geldi çünkü pek çok şey bilinmiyordu.

Gıda mirası etrafındaki tartışmanın bu kadar belirsiz kalmasının birçok nedeni olabilir, ama ben bunun büyük ölçüde yerli deneyimlerini şekillendiren kendi siyasi tarihimize bağlıyorum.

Çoğu yerli topluluk için sorun, başkalarının onların tarihi hakkında yazmasından da kaynaklanıyor. Elbette, bu konuda harika işler yapan nadir akademisyenler var, ancak kendi tarihimiz söz konusu olduğunda, köken hikayemizi yeniden kurmak için büyük bir çaba var. Bu anlatılardan bazılarını okumak çok üzücü. Bir de doğrulama ve gerçek kontrol süreci var ki bu da çok zaman alıyor.

The Lekhali Cookbook, British Council’dan gelen cömert bir hibe sayesinde ortaya çıktı. Çalışmaların çoğu hibeyi almadan önce yapılmıştı, ancak bu hibe bize orta Himalaya’daki köyleri ziyaret etme ve gıda üretim sürecinde aktif rol oynayan aama samuha [yerel kadın toplulukları] ile çalışma imkanı verdi. Gruplarla yapılan istişareler sonucunda Lamjung, Manang, Mustang ve Gorkha’daki sekiz köyün tariflerini topladık.

Kitapta, birçok insanın bilmediği bazı eşsiz tarifler var; örneğin ormandan toplanan panyu (yabani ravent), kru (yak sosisi), satu ile yapılan yak körisi veya yüksek Gorkha tepelerinde sattu ile yenen farsi ko bhat.

SC: Sizce on yıl sonra yerli yiyeceklerin geleceği nasıl görünecek? Sizce yerli topluluklar, mutfak miraslarını korumak ve tanıtmak için ne yapmalı?

BG: Önümüzde büyük zorluklar olduğunu düşünüyorum. Her yıl bu zorluklar daha da artıyor gibi görünüyor. Son zamanlardaki felaketlere bakmak yeterli; bu manzaralarda yaşayan insanlar için durum oldukça korkutucu.

Birden fazla nedenle, durumumuzun değiştiğini ve çok kırılgan olduğunu kabul etmemiz gerekiyor ve bu değişen duruma karşı uyanık olmalıyız. Zaten çok şey değişti ve bu çerçevede, şehirde yaşamak, şehir hayatıyla bir ilişki kurmak, ana dilimiz olmayan bir dilde iletişim kurmayı öğrenmek, teknolojiyi öğrenmek, sürdürülebilirlik sorunları gibi yeni koşullarımıza nasıl uyum sağlayacağımızı düşünmemiz gerekiyor.

Atalarımızın yaşam tarzından bu büyük değişimin ortasında, kendimizi belirgin bir yaşam tarzına, dile ve kültüre sahip insanlar olarak nasıl koruyacağız? Dahası, atalarımızdan miras kalan değerleri nasıl sürdüreceğiz? Bu değişim denizinde kültürel ve gıda mirasımızı korumak için kolektif refahımız adına çalışmaya ne kadar istekliyiz? Çünkü bu soruları ele almadan veya içselleştirmeden gerçek bir ilerleme kaydedemeyiz.

Dünyanın Nepali edebiyatını okumasını isteyen hayalperest

Rusya’nın savaşının arkasındaki askere alma tuzağının izini sürmek

Bangladeş, yapay zekayla oluşturulan kadınlara yönelik tacizler karşısında daha sert bir siber yasayı değerlendiriyor

Japonya’nın nefret karşıtı önlemleri neden yetersiz kalıyor

Aile hikayeleri, Gürcistan’ın demokratik geçmişini ve Sovyet zulmünün anısını yaşatıyor

Moldova’da gençler, bir uygulama aracılığıyla demokrasi ve seçimler hakkında öğreniyor

Yazarlar, lütfen giriş yapın »

E-posta (yayınlanmaz) (zorunlu)

  • Tüm yorumlar bir moderatör tarafından incelenir. Yorumunuzu birden fazla kez göndermeyin, aksi takdirde spam olarak algılanabilir.
  • Lütfen başkalarına saygılı davranın. Nefret söylemi, küfürlü ifadeler ve kişisel saldırılar içeren yorumlar onaylanmaz.
İlginizi Çekebilir: Zimbabve’de Filleri Uzak Tutmak İçin Acılı Ping-Pong Topları ve Ateşlenen Gübre Kullanılıyor →
Kaynak: GlobalvoicesKaynak yazarı: Sanjib Chaudhary
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Forumda sor / tartış
EDİTORYAL NOT

İnsan Atlası içerikleri kültürel bağlam, erişilebilir anlatım ve kaynak şeffaflığı gözetilerek yayımlanır.

1 yanıt

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

HIZLI KEŞİF

Atlas içinde ara

ESC
HIZLI ROTALAR

Aramak için en az 3 karakter yazın.

İNSANATLASI KEŞİF MENÜSÜ
GÖRÜNÜM

Atlas rengini seçin

Seçiminiz bu cihazda korunur ve bütün sayfalara uygulanır.

Ağ Bağlantıları:E-Kitap Okuyucu • Tarih • Doğa & Gezi • Uzay & Astronomi • Soru Cevap
\n\n