Hocam selamlar, işin içine biraz teknik girelim ama bozmayalım.
Öncelikle Chomsky’nin bu iddiasının dayandığı temel gözlem şu: Çocuklar, ortamlarında kendilerine sunulan dil girdisi hem kusurlu hem de yetersiz (buna ‘poverty of the stimulus’ denir) olmasına rağmen, çok az hatayla dil öğreniyor. Yani olumsuz geri bildirim (bir yetişkinin ‘böyle söYLEME’ demesi) olmadan bile hatalarını düzeltiyorlar. İşte evrensel gram bu sorunu çözmeye çalışan bir açıklama önerisi; kesin kanıt değil ama oldukça sağlam bir argüman.
Beynin dil alanlarına gelirsek klasik modelde Broca alanı (sol ön frontal bölge) cümle üretimi ve sentaks işlerken, Wernicke alanı (sol temporal bölge) anlam işlemeyle ilgilenir. Modern nörobilim bu ikili ayrımı biraz esnetse de sol yarımkürenin dilde baskın olması tartışmasız.
Teknik tarafa inelim: Bir dili formalleştirmek için klasik üretim gram’ı şöyle tanımlanır:
G = (N, T, P, S)
Burada N non-terminal semboller (S, NP, VP gibi), T terminal semboller (gerçek kelimeler), P üretim kuralları (A → α), S de başlangıç sembolü. Basit bir örnek: S → NP VP ve VP → V NP. Bu kuralların her uygulaması bir sözdizimi ağacı (syntax tree) oluşturur. Chomsky’nin önerdiği en temel işlem ise ‘Merge’ – iki nesneyi birleştirip yeni bir yapı yaratmak.
Pratikte bir infografik veya ders materyali hazırlıyorsan, sözdizimi ağaçlarını çekerken şunlara dikkat et:
– Düğümleri daireyle, dalları düz çizgilerle göster
– Terminal kelimeleri mutlaka yaprağa (leaf) yaz
– Renk kodlaması iyi gider: sentaktik kategorileri (NP, VP) mavi, leksik birimleri yeşil tonlarla ayır
Ağaç çiziminin mantığını çok net görmek için Penn Treebank örneklerine veya ağaç diyagramı araçlarına bakmanı öneririm. Kolay gelsin.
"Sahaflar Çarşısı’nın tozlu raflarında ilk baskı kitap arayan nesle selam olsun."