Wendell Castle’ın aile evi, mobilya ve eserlerle yeniden canlandı: Friedman Benda’de “Living” sergisi

Amerikalı tasarımcı Wendell Castle’ın 1970’lerde New York’un Scottsville ilçesindeki aile evinde kullandığı dev moynus (walnut) yataktan, kermit oyuncakından ailenin eski ev videolarına kadar uzanan bir koleksiyon, sanatçı kızının küratörlüğünde Friedman Benda galerisinde “Wendell Castle: Living” adlı sergiyle ziyaretçilere sunuldu. Sergi, mobilyaları müze vitrinlerindeki gibi değil, gerçekten kullanılmış eşyalar olarak konumlandırarak tasarımcının ev ile atölye arasındaki yaşam biçimini ön plana çıkarıyor.

Galerinin tüm alanı, yaşanmış bir ev yoğunluğuna bürünmüş durumda. Kermit the Frog oyuncakları Castle’ın 1972 yapımı devasa yığınlanmuş moynus yatağı ve çalışma istasyonunun üzerine yerleştirilirken, küçük bir televizyonda aile evi videoları oynatılıyor. Kitaplar mobilyaların yanında dizilirken, kişisel eşyalar eserlerin arasından çıkıyor; bugün artık Amerikan tasarım tarihinin parçaları sayılan bu yapıtlar, o dönemde günlük kullanıma yönelik üretilmişti.

Evin arşive dönüştürülmesi

Sergi, Castle’ın kızı Alison Castle’ın küratörlüğünde, 1973 Haziran ayında House Beautiful dergisinde yayınlanan ailenin Scottsville evine dair haberle başlıyor. Dergi, Wendell Castle ile seramik sanatçısı Nancy Jurs’u, yapıtlarının çoğu hâlâ atölyeden taze çıkarken kendi eserlerinin arasında yaşarken yakalıyor.

“Bugün bu çalışmalar genellikle müzelerde görülüyor ama mobilya oldukları için kullanılmak üzere üretildiler” diyen Alison, ziyaretçilerin parçaların ev içinde nasıl işlev gördüğünü hissetmesini istediğini açıklıyor. Galerinin geniş alanında, House Beautiful sayfasından alınan büyütülmüş fotoğraflar duvar resmi gibi asılıyor; tasarımcının eski odalarında yer alan nesneler, kendi görüntülerinin önünde yeniden ortaya çıkarak Scottsville iç mekanını geçmişe dönük bir restorasyon haline getirmeden günümüze taşıyor.

Evin, Castle’ın restore ettiği eski bir değirmende yer alıyordu ve atölyeden yukarıya taşınan çalışmalarla içeriği sürekli değişiyordu. Parçalar çoğu zaman bir alıcı beklerken yaşam alanına giriyor, bazen yıllarca aileyle kalıyordu. Onlarla birlikte yaşamak ebeveynlerime yaptıklarını inceleme ve gelecekteki işleri düşünme imkanı sağladı.

Alison Castle (Küratör / Wendell Castle’ın kızı)

Evin aynı zamanda Castle ve Jurs’un çevresindeki yaratıcı dünyayı da kaydediyordu. Arkadaşlarının eserleri satın alımlar ve takaslarla eve giriyordu; bunların arasında Michael Venezia’nın tabloları ve Roy Cartwright’ın seramik şömine yer aldı. Glenn Adamson’un katalog denemesi, çiftin geniş çevresinin bir parçası olarak el sanatçıları Tommy Simpson ve Ann Sutton’u da gösteriyor.

Alison atmosferi şöyle hatırlıyor: “Evimiz, mobilya, seramik, renk ve mimarinin iç içe geçtiği bütüncül bir ortama dönüştü.” Castle, Amerikan stüdyo el sanatlarını çok daha geniş bir kitleye taşıyan 1969 tarihli Smithsonian’ın imza niteliğindeki Objects: USA adlı sergide hem ahşap hem de plastik bölümlerde yer aldı.

Tanrıların içinde yazılan kariyer

Kurulum, Castle’ın teknik gelişimini izlemeyi olağanüstüz kolaylaştırıyor. 1962 yapımı Chaise Rocker, gözün meşe parçalarının görünür bağlantılarla birleşmesini okumasına olanak tanırken, yakındaki diğer erken dönem chaise’i de aynı şekilde, ayrı parçalardan birleştirilmiş mobilya hissini taşıyor.

1963’te Castle, yığınlamayı (stack lamination) geliştirmeye başladı; ahşabı kalın katmanlı kütlelere dönüştürüp sürekli formlara geri oymaya başladı. 1972’deki Environment eserinde ise yığınlanıp laminalanmış moynus, mobilya ölçeğinde bir mimariye dönüştü: yatakle çalışma yüzeyi geniş yatay ahşap manzarasına sindirildi ve lamba ile çekmeceler aynı gövdeden çıkıyor.

Odanın diğer yanında 2017 yapımı Opposites Attract, bu mantığı yan yatırıyor. Devasa yer lampası çapraz yönlendirilmiş laminalanmış ahşaptan yükselirken, yan masa ve çekmeceler gövdesine entegre ediliyor. Tanrı formun içinden yukarıya doğru akarak inşayı kendisi görsel hareketin bir parçası yapıyor.

Yakında, 2010 yapımı Arcadia, üç kişilik bankı tek bir sürekli oyulmuş gövdeye dönüştürüyor; açıklıkları ve kaldırılmış uçları mahagoni forma neredeyse anatomik bir ritim veriyor. Birlikte görülen çalışmalar, gözün ahşabın yönünden onlarca yıllık deneme deneyimini izlemesine olanak tanıyor.

Aile mobilyalarında kalan izler

En etkileyici nesnelerden bazıları aynı zamanda en küçükleri. Castle, Alison için bir ahşap bebek sandalyesi yaptı ve sırtına geniş grafik harflerle adını oydurdu. Başka bir yerdeyse 1973 yapımı paltılık kendi şapkasını taşıyor; hala son seferinde atölyede çalışırken kalan ahşap talaşıyla kaplı. Bu detaylar, biyografiyi doğrudan mobilyaya yerleştiriyor: bebek sandalyesi çocukluğa aitken, şapka hâlâ atölyeye ait görünüyor.

Nancy Jurs’un varlığı tüm odalara eşit kolaylıkla yayılıyor. Seramikleri masalarda ve raflarda duruyor; 1973 dergi sayfasında görülen kapları çağrıştırırken, arkadaşlarının eserleri kurulumu daha geniş bir yaratıcı çevreye açık tutuyor.

Jurs, ileride Wall Pouches (1980’ler) gibi more heykelsi seramiklere yönelse de burada kapları ev içindeki yerlerini koruyor. Eski fotoğraflarda Castle’ın parlak kalıplı oturma eşyaları, el yapımı seramiklerle aynı kilim ve masaüstlerini paylaşıyor; Friedman Benda bu görsel yoğunluğu odaya geri getiriyor.

Ana eserin üzerinde bir kermit

Environment üzerindeki Kermit oyuncakı, tüm sergiyi en iyi açıklayan detay olabilir. Devasa ve teknik açıdan iddialı bir eser olmasına rağmen burada tekrar bir yatağa dönüşüyor; yakında aile videoları pırıl pırıl parlıyor. Alison’ın küratörlük temeli, kanon ile kullanım arasındaki bu küçük çarpışmalarda ortaya çıkıyor: büyük bir eser çocuk oyuncakını taşıyabilir ve galeri kısa süreliğine bir aile salonunun gevşekliğini üstlenebilir.

Wendell Castle: Living sergisi Castle’ın sonraki dönem çalışmalarına ulaştığında, hem bir kronoloji hem de nesnelerin çevresindeki dünyanın portresi haline geliyor. Dikişlerden ahşap işçiliğindeki değişimleri takip edebilir, sonra başınızı kaldırıp Jurs’un seramiklerini veya arkadaşının tablosunu yakında bulabilirsiniz. Bu çalışmalar müze koleksiyonlarına ve tasarım tarihine girmeden önce insanlar onların içinde oturuyor ve yanında uyuyordu; Friedman Benda’da ise bu daha erken yaşam biçimi yeniden görünür hale geliyor.