Belgrad’dan Puerta del Sol’a: Z Kuşağı Neden Sokağa Çıkıyor

1997 ile 2010 arasında doğan Z kuşağını oluşturan kişilerden bugün en büyükleri 2027’de 30 yaşını dolduracak, en genç kesim ise yakında 18 yaşına girecek. İş gücü piyasasının en genç kuşağından söz ediyoruz; bu kuşak, yaşamının ilk yıllarından itibaren internet topluluğu içinde erimiş bir şekilde büyümüş ve yalnızca dijital biçimleri tüketmek, çevrimiçi öğrenmek ve okumak, kendiliğinden öğrenmek (autodidaktik) ve YouTube eğitim videolarını yutmak gibi özelliklerle öne çıkıyor.

2014’ten itibaren en büyükleri yetişkinliğe ulaşmaya başladı. Z kuşağının daha büyük kesiminin “izlenken” (15 ile 25 arası) yılları 2014-2024 yılları arasında geçti. Z kuşağı, bir açıdan, söz konusu on yılda yaşanan olayların bir ürünüdür. Bildiğimiz gibi, geçen on yılda dünyayı saran yıkıcı sosyo-politik değişimler yaşandı: Brexit, Donald Trump‘ın ilk yönetimi, covid-19 pandemisi, Ukrayna savaşı, Gazze savaşı, ücretsiz yapay zeka sürümlerinin ortaya çıkışı vb.

En önemli teknolojik değişim, akıllı telefonun (smartphone) yaygınlaşmasıydı ve bu etkinin gençlerde yaşlılara göre daha yoğun ve daha hızlı olduğu söylenebilir. Z kuşağının izlenken yıllarında “dünyanın kendi cebinde” olması –ve halen olması– başlı başına bir kopuş niteliği taşır. Bu olgunun psikolojik ve sosyo-politik düzeydeki sonuçlarının derinlemesine ne kadar anlaşıldığı hâlâ bilinmiyor.

Bir kuşağa bir ad veya sıfat atamak risklidir. Son dönemde yayımlanan kolektif bir eser de gösterdiği gibi, kuşak analizi tarihsel olarak uzun vadeli bir çerçeveye oturtulmayı gerektirir. Sosyo-politik olayları anlamak, bu olayların yorumunu günümüze sıkıştırmadan sosyal olguları tanımlamayı, karşılaştırmayı, adlandırmayı ve sınıflandırmayı gerektirir.

Sırp öğrenciler

Öncelikle, şimdiye kadar yaşananlara bir göz atalım. Z kuşağının önderliğinde gerçekleşen bazı gösteriler farklı ülkelerde politikayı değiştirmiş veya değiştirmekte.

Serbiya’da 25 Ekim 2026’da düzenlenen seçimler, öğrencilerin desteğini alan ve korolu bir sivil liderlikle şekillenen bir partinin mutlak çoğunluğa ulaşmasını sağladı. Son 15 yılda Serbiya’nın liderliğini yapan Aleksandar Vučić, öğrencilerin karşısında kaybını kabul etti. Öğrenciler, Kasım 2024’ten beri, 16 kişinin hayatını kaybettiği Novi Sad tren istasyonunun şapkasının çökmesinin ardından organize oluyor. Felaket, şeffaflık ve Serbiya hükümetinden hesap sorularını içeren taleplerle öğrenci hareketlerini ve üniversitelerin kapatılmasını öne çıkaran bir vatandaş öfkesi dalgasını tetikledi.

Ocak 2025’te Novi Sad’da Serbiya hükümetine karşı genç öğrenci gösterisi. PrelevicMilos

Macaristan’da nesil değişimi

Gençlerin desteğini alan Péter Magyar’ın (1981) güç kazanması, 2010’dan beri süren bir siyasi aşınma bağlamında nesil değişiminin bir işareti olarak yorumlanabilir. Ayrıca dünyadaki gerontokratik eğilimi de kırıyor; çünkü güçteki çok daha yaşlı lider Viktor Orbán’ı (1963) yerinden etti.

Savaşa hazır Nepal ve Fas gençleri

Nepal’deki gençlik protestoları, Eylül 2025’te hükümetin düşmesine yol açtı. Hareket, Z nesli tarafından yönetildi; gençler yolsuzluğa, kayırmacılığa, fırsat eksikliğine ve sosyal medya kısıtlamalarına karşı protesto etti.

Fas, Eylül ve Ekim 2025 arasında bir gençlik protestosu dalgası yaşadı. Fas örneğinde, protestolar Gen Z 212 olarak bilinen hareket tarafından başlatıldı ve Rabat, Kazeblanka, Marrakeş gibi şehirlere yayıldı.

Arnavutluk’taki yolsuzluk

Eylül 2026’dan beri, Arnavutluk, Belçika, İspanya, Fransa, Macaristan, İtalya veya Portekiz gibi birkaç Avrupa ülkesinde gençler, bu ülkelerin yaşadığı belirli sorunlar karşısındaki hoşnutsuzluklarını ortaya koyuyor. Arnavutluk’ta, sokaklara çıkarmalarına neden olan şey; yolsuzluk, ekonomik zorluklar, fırsat eksikliği ve siyasi güvensizliktir.

Protestalar, Arnavutluk hükümetine karşı Tiran’da. Ndue Ndoj/Shutterstock

Maricarmen’in yol açtığı hareket

İspanya’da, konut sorunu, Eylül 2026’nın sonunda, 80’lerini yaşayan Madrid’li Maricarmen Abascal’ın evden çıkartılmasıyla siyasi gündeme geldi. Bu olay, Madrid merkezinde (Puerta del Sol) ve İspanya’daki diğer büyük şehirlerde bir kamp yapılmasına yol açtı.

Konuta erişimdeki zorluklar, Portekiz’deki gençlerin bir kısmını da sokaklara çağırdı

Fransa’daki patlama

Fransa’da, halk eğitimine yapılan kesintiler ve yaşam maliyetinin yüksekliği nedeniyle aylardır süren öğrenci protestoları, kalabalık gösterilere dönüştü. Bu protestolara, sarı yezililer hareketi gibi diğer sosyal konular da eklendi. İtalya ve Yunanistan’da gençler benzer konular için protest yapıyor.

Bu gelişmeler karşısında şunu sormak gerekir: İspanya ve Avrupa’da Z kuşağının şikayetlerini şekillendiren unsurlar nelerdir? 2008 krizi, kıtanın büyük bir kısmında artan genç işsizliği, iş güvencesizliği ve kurumlara olan güvenin kaybını tetikledi. Bu, özellikle İspanya ve Avrupa’nın güneyindeki diğer ülkelerde yaşandı: krizin gençlerin olanakları üzerindeki etkileri yoğundu.

İspanyol, Portekizli ve Yunanlı gençler, eğitimleri veya yaşam beklentileriyle daha uyumlu bir iş bulmak için köy ülkelerinden göç etmek zorunda kaldı.

Geleceğini göremeyen gençlik

İspanya’da Yış Sosyal Dışlama ve Gelişim Raporu (2025), gençliğin güvencesizlik, nesiller arası eşitsizlik ve bir yaşam projesi kurmadaki zorluklar bakımından en çok etkilenen kesitlerden biri olduğunu belirtti. Bu rapor, “İspanya’da orta sınıfın daraldığı, görülmemiş bir sosyal parçalanma süreci” uyarısında bulundu.

İspanya’da sosyal dışlanmanın başlıca nedenleri konut ve istihamdır. Raporun kendisine göre, 2024 yılında konut, “sosyal yapımızı aktif biçimde yeniden şekillendiren, nüfusun dörtte birini onurlu bir yaşantıdan uzaklaştıran ve orta sınıfların zor dengelerini parçalayan faktör” olarak tanımlanıyor.

Bu veriler İspanyol gençliğinin sosyal parçalanmasını ve güvensizliğini ortaya koyuyor: İspanya’da kiralık konutta yaşayan nüfusun %45’i yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altında bulunuyordu; bu, AB’deki en yüksek oran. 2023 verilerine dayanan ve raporda aktarılan bilgilere göre İspanya’da ebeveynlerinden ayrılarak bağımsızlaşma ortalaması 30,4 yaşında; genç nüfusun %75’i ekonomik durumunun ebeveynlerinden daha kötü olacağına inanırken, %80’i devletin kendisine yeterince sahip çıkmadığını düşünüyor.

Bu tanının aynı tespiti bir yıl önce de yapılmıştı, ancak İspanya’da siyasi gündem yalnızca 2026 yılının Ekim ayından itibaren değişti.

Yazar

1. Pablo de Olavide Üniversitesi, Siyaset Bilimi ve İdare Bilimi Doçenti

Pablo de Olavide Üniversitesi, Siyaset Bilimi ve İdare Bilimi Doçenti

Tutarsızlık beyanı

José-Francisco Jiménez-Díaz, España Politik Bilimleri ve Yönetimi Derneği (AECPA) üyesidir. Yakında, araştırma yürütücüsü olarak “İspanya’da başkanlık siyasi liderliğinin nesillenmiş analizi: Merkezi hükümet ve Endülüs hükümeti çalışması” adlı projeye finansman aldı. Bu destek, Sevilla’daki Pablo de Olavide Üniversitesi’nin 2023-2026 yıllarını kapsayan Araştırma ve Aktarım VI Kendi Araştırma Hatları Gelişimi Planı kapsamında verildi. Referans: PPI2404. Söz konusu proje çerçevesinde, Tirant lo Blanch yayınevi tarafından 2026’da Valencia’da yayımlanan Generaciones y liderazgos políticos en España y Europa başlıklı kitabı koordine etti. Koleksiyon: Politik Bilim, numara 107. Sayfa: 440. ISBN: 979-13-7021-823-2. Bu kitapta, önsözün, 1. bölümün ve 4. bölümün tek imzacısıdır.

Ortaklar

Pablo de Olavide Üniversitesi, The Conversation ES üyesi olarak finansman sağlamaktadır.